Saturday, 18 July 2015
23 October 2020
به بهانه سال‌روز درگذشت «هربرت اسپنسر»

«روزنگاشت / تکامل شاه‌کار اسپنسر»

2010 December 08

محبوبه‌شعاع / رادیوکوچه

mahboobeh@koochehmail.com

هشتم سپتامبر برابر با سال‌روز درگذشت «هربرت اسپنسر»، که یکی از بزرگ‌ترین فیلسوفان سده نوزدهم به شمار می‌رود، است. او در سال ۱۸۶۰ میلادی شاه‌کار زندگی خود را به نام «تکامل» آغاز کرد و اعتقاد داشت که تکوین اجسام به اهتمام اجزای متشکل در درون خود صورت می‌گیرد. او در سال 1903 در چنین روزی درگذشت.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«اشخاصی که نمی‌توانند دیگران را ببخشند، پل‌هایی را که باید از آن عبور کنند خراب می‌نمایند.»

«هربرت اسپنسر» در بیست و هفتم آوریل سال ۱۸۲۰ در شهر صنعتی «داربی، انگلستان» زاده شد. پدر و جدش آموزگار بودند و خود او نیز هنگام تحصیل به ریاضیات و علوم فنی علاقمند بود. پس از تحصیل مهندسی راه و ساختمان به استخدام شرکت راه‌آهن در آمد.

او در اوقات بی‌کاری به نگارش و خودآموزی می‌پرداخت و بر اساس همین استعداد به سفارش عمویش «توماس اسپنسر»، در نشریه «اکونومیست» به کار مشغول شد. مرگ عموی ثروت‌مند هربرت در سال ۱۸۵۱ و ارثیه‌ای که برای او به جا گذاشت، به آرزوی او جامه عمل پوشاند.

هربرت مشاغل خود را رها کرد و به عنوان نویسنده و محققی آزاد به پژوهش و تحقیق در زمینه علوم رایج زمان همت گماشت. او با شیفتگی و درایت خویش به آموختن مطالب و دست‌آوردهای دانش‌مندان زیست‌شناس مانند «لامارک» و «کارپنتر» پرداخت و دریافت‌های خود را در زمینه جامعه‌شناسی به کار گرفت.

مهم‌ترین علاقه اسپنسر تحقیق درباره دگرگونی در ساختارهای اجتماعی است. از نظر او تکامل از یک وضعیت نامعین، نامنسجم و یک‌دست به وضعیت منسجم، نا هم‌گون و چنددست (متکثر) حرکت می‌کند. هرچه تمایز بیش‌تر باشد انسجام بیش‌تر خواهد شد و وابستگی تقویت می‌شود.

او از آغاز عمر به بحث درباره مسایل سیاسی، دینی و فلسفی علاقه داشت و از طریق مطالعه و تحقیق در علوم طبیعی به نظریاتی متحول و پیش‌رو دست یافت. در این مقصود رنج برد و ضعف پیری مانع کارش نگردید. وقتی که به این کار همت گماشت کتاب معروف «داروین» هنوز نوشته نشده بود و چون این کتاب منتشر شد اسپنسر در فلسفه و عقیده خود استوارتر شد و از تحقیقات داروین نیز استفاده کرد.

هربرت مانند «سن سیمون»، «آگوست کنت» و «کارل مارکس» به دنبال تفسیر جامعه و تغییر آن کوشش داشت و در سال ۱۸۶۰ میلادی شاه‌کار زندگی خود را به نام «تکامل» آغاز کرد. اسپنسر اعتقاد داشت که تکوین اجسام به اهتمام اجزای متشکل در درون خود صورت می‌گیرد.

مبدا چنین تفکری که: تکامل به طور مستقل و خارج از مشیت الهی یا قدرت دیگری انجام می‌گیرد، در عهد خود فرضیه‌ای انقلابی بود. اسپنسر علاوه ‌بر زیست‌شناسی، به قلم‌رو جامعه‌شناسی و سپس «اخلاق» که احتمالن در آن دوره به عنوان درجات مرتبط در نظم پدیده‌ها محسوب می‌شد، روی آورد.

وی موفق شد با ارایه اصولی که از فرضیه تکامل برگرفته بود، فلسفه عمومی را بارور سازد. او معتقد بود که: کهکشان به صورت مجموعه‌ای عظیم حرکت می‌کند و پیوسته در جهت کسب ویژه‌گی‌ها و تفکیک و تنظیم عناصر، تکمیل می‌‌شود و در این مسیر به هم‌آهنگی بیشتر بین عناصر تشکیل‌دهنده می‌پردازد. در مجموعه رساله‌های زیست‌شناسی (۶۷-۱۸۶۴)، اسپنسر از نظرات «چارلز داروین» و «آلفرد راسل» درباره تقسیم کار بین سازواره‌ها سود جسته ‌است.

آثار اسپنسر شامل: آمار اجتماعی، فرضیه جمعیت، آموزش و پرورش، اصول زیست‌شناسی، اصول روان‌شناسی، بررسی جامعه‌شناسی، اصول علوم اجتماعی، اصول اخلاق، انسان علیه دولت  و زندگی‌نامه شخصی است.

گفته شده: هربرت اسپنسر مردی جدی، منطقی و از اوهام شاعرانه به کلی دور بود. او فاقد ذوق و شور و عشق و زیبایی‌های زندگی بود و تا پایان عمر ازدواج نکرد و به ثروت نیز اعتنایی نداشت. وی هشتاد و سه‌سال زندگی کرد و سرانجام در هشتم دسامبر ۱۹۰۳ میلادی در «برایتون» درگذشت.

منبع‌ها:

ویکی پدیا

گوگل

ویکی‌گفتآورد

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,