Saturday, 18 July 2015
27 October 2020
به‌بهانه سال‌روز درگذشت «ابوریحان بیرونی»

«روزنگاشت / نام نیک ثروت جاودان ابوریحان»

2010 December 13

محبوبه ‌شعاع /‌ رادیو کوچه

mahboobeh@koochehmail.com

بیست‌و‌دوم آذر برابر با سال‌روز درگذشت «ابوریحان بیرونی» دانش‌مند بزرگ و ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و تاریخ‌نگار ایرانی، سده چهارم و پنجم هجری است و بعضی از پژوهندگان او را از بزرگ‌ترین فیلسوفان مشرق‌زمین می‌دانند. او زاده سال 352 خورشیدی بود و در سال 427 درگذشت.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«ابوریحان محمد بن احمد بیرونی»، در بیست‌و‌نهم شهریور سال 329 خورشیدی در منـطقه خارج از شهـر «خوارزم» به‌دنـیا آمد، و به هـمین دلیل او را «بـیـرونی» لقـب دادند. در نوجوانی نـزد یکی از امیرزادگـان، دانش‌مند معـروف به نام «ابونصر» به تحـصیل مثـلثات کروی و دانش ریاضی پـرداخت و با حـمایت مالی هـمین فرد بود که توانست نزد استادان مخـتـلف به فراگـیری عـلوم و دانش‌های زمانه خود هـم‌چـون طب و فـلسفه بپـردازد.

در جـوانی به دربار سلسله خوارزم‌شاهـیان، که اهـل عـلم و ادب و حامی و مشوق دانش‌مندان و ادیـبان بودند، پـیوست. پس از انـقراض دوران زمام‌داری این سلسله به «ری» رفت و در مباحثات ریاضی با دانش‌مندان آن دیار شرکت کرد. حاصل گـفت‌و‌گـوهای عـلمی بـیرونی با این دانش‌وران در کـتاب «مقالید عـلم الهـیئت» آورده شده است.

ابوریحان سپس به جرجان (گـرگـان) و به دربار، پادشاه «آل زیاد» رفـت و به پاس حمایت پادشاه، کـتاب مشهـور خود به نام «آثارالباقـیه» را به نام وی تالیف کرد. در هـمین دوره بود که به اکـتـشاف نجـومی و رصد ستارگـان پرداخت و طول و عرض جـغـرافـیایی جرجان را محاسبه کرد.

بـیرونی در سی‌دو سالگی از جرجان به خوارزم رفـت و مدتی با «ابوعلی سـینا» و سایر دانش‌مندان دربار خوارزم‌شاه به بحث علمی پـرداخت. مامونیان، که شاخه‌ای از سلسله خوارزم‌شاهـیان به حساب می‌آیند در دانش دوستی و ادب پـروری شهـره بودند. وجود وزیری اهـل فضل در دست‌گـاه مامونیان به نام «ابوالحسن احمد بن محمد سهـیلی» باعث رونق ادب و دانش شد و فضایی بسیار مطلوب برای رشد عـلم و اکتـشافات و اخـتراعات فراهـم آمد.

با حمله غـزنویان و به پایان آمدن دوران خوارزم‌شاهـیان، ابوریحان با سپاهـیان «سلطان محـمود غـزنوی» از خوارزم به «غـزنـین» رفت و تا سال درگـذشت خود مقـیم این شهـر بود. به عـبارت دیگر ابوریحان 32 سال از عـمر خویش را در دربار «سلطان محـمود»، «سلطان مسعـود» و «سلطان مودود» گـذرانده است.

شهـرت عالم‌گـیر ابوریحان در مدت اقامتـش در هـند در معـیت غـزنویان باعث شد عـلی‌رغـم آن‌که هـندیان سپاهـیان غـزنوی را دشمن خود می‌پـنداشـتـند مقام و مرتـبه بیرونی ‌را گـرامی دارند. ابوریحان در این مدت زبان سانسکریت و عـلوم و دانش هـندیان را فرا گـرفت و برآیـند پژوهـش‌های خود را در کتابی به نام «کـتاب الهـند» درآورد که منـبعـی موثـق برای شناخت مکاتب و عـقاید هـندیان است.

ابوریحان در طول 72 سال زندگی خود حدود 143 کتاب نوشت. در مجموع مهم‌ترین آثار بیرونی: «التفهیم» در ریاضیات و نجوم، «آثار الباقیه» در تاریخ و جغرافیا، «قانون مسعودی» که نوعی دانش‌نامه است و کتاب «تحقیق ملل‌هند» درباره اوضاع این سرزمین از تاریخ و جغرافیا تا عادات و رسوم و طبقات اجتماعی آن، است.

گفته شده، ابوریحان در طول عمر خود با قناعت زندگی می‌کرد و به تجملات و ظواهر دنیا اهمیتی نمی‌داد و زمانی که در بیست‌و‌دوم  آذر ۴۲۷، و در سن هفتاد سالگی و در غزنین درگذشت، ثروت زیادی را برای خانواده‌اش باقی نگذاشت و ثروت خانواده‌اش همان نام نیک ابوریحان بود که همیشه برای آن‌ها جاودان ماند.

با رفتن ابوریحان، هر یک از دانش‌مندان هم‌عصر او چه ایرانی و چه غیر ایرانی که او را می‌شناختند و با او برخورد داشتند، در نوشته‌های خود در مورد او چنین می‌گویند.

«بروکلمان» در تاریخ رجال اسلامی، پرمایه‌ترین کلماتش را در معرفی «ابوریحان» مورد استفاده قرار میدهد: «حقیقت اینست که شجاعت فکری «بیرونی» و حب او به آگاهی علمی و دور بودنش از توهم و دوست داری حقیقت و تسامح و پاکی ضمیر او جملگی از خصایلی است که در قرون وسطی بی‌نظیر بوده است. درواقع او نابغه‌ای نوآور بود و به مسایل علمی بصیرت کامل داشت و نظر صائبش از نفوذ خاص برخوردار بود.»

«جرج سارتن» هم که به‌شدت تحت تاثیر بیرونی است در کتاب «مقدمه‌ای بر تاریخ علم» فاخرترین صفت‌های دستوری را در معرفی او به‌کار می‌گیرد. این عین اظهار نظر اوست: «بیرونی نه فقط از فیلسوفان و ریاضیون و جغرافی‌دانان نام‌بردار است، بلکه از بزرگ‌ترین مورخان اسلام و از نام‌دارترین دانش‌مندان جهان است.»

منبع‌ها :

گوگل

ویکی‌پدیا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , ,