Saturday, 18 July 2015
25 November 2020
زخم

«بلاهایی که سایه آن‌ها همیشه سنگینی می‌کند»

2010 December 22

افشان برزگر/ رادیو کوچه

«زلزله»، «سیل»، «توفان»، «آتش‌فشان»، «گردباد»، «بهمن»، «رعد‌و‌برق»، «سونامی»، «خشک‌سالی»، شاید واژه‌هایی باشند که حتا با شنیدن‌شان وحشت کنیم، اما این‌ها واقعیت‌هایی هستند که در زندگی روزمره بشر حضور فعال دارند و از آن‌ها با نام «بلایای طبیعی» نام برده می‌شود. حوادثی که بر اساس تعریف علمی، منشا انسانی نداشته و معمولن غیرقابل پیش‌بینی هستند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

بلایای طبیعی هر ساله هزاران‌نفر را به کام مرگ می‌کشاند و خسارات فروانی برجای می‌گذارد، به‌طوری که این دسته از حوادث در سال گذشته، 10‌هزار نفر را کشته و 50‌میلیارد دلار خسارت به دولت‌ها وارد کرده است، البته سال 2009 میلادی جزو معدود سال‌هایی بوده که تعداد حوادث طبیعی کم‌تری در دنیا رخ داده است، به‌طوری که آمارها نشان می‌دهد که تلفات ناشی از این حوادث تنها در سال 2008، حدود 230 هزار نفر و خسارات آن نیز 181 بیلیون دلار بوده است.

بر اساس  نتایج آخرین تحقیقات که بر اساس ارزیابی حوادث طبیعی رخ داده شده در فاصله سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۱۰ میلادی تهیه شده، ایران پس از کشورهای اندونزی و بنگلادش در رتبه سوم دنیا به لحاظ آسیب پذیر‌بودن در مقابل بلایای طبیعی قرار دارد.

بر اساس آمارهای رسمی 97‌درصد از شهرهای کشور ما در معرض خطر زلزله، 350 شهر هم در معرض خطر سیل و در این میان نیز 90‌درصد جمعیت کشور در معرض خطرات ناشی از این دو بلای طبیعی قرار دارند.

ایران با قرار گرفتن در منطقه «آلپ‌، هیمالیا»، سالانه متحمل بین 30 تا 50 هزار میلیارد ریال خسارت می‌شود، به‌طوری که در هفت‌سال گذشته حوادث طبیعی حداقل دو هزار و 157‌میلیارد ریال به کشور آسیب‌ زده و بیش از 200 هزار واحد مسکونی شهری و روستایی را تخریب کرده است.

در حال حاضر حرف اول مدیریت بحران در جهان را بحث پیش‌گیری می‌زند، یعنی قبل از وقوع حادثه، زمینه‌های به‌حداقل رساندن تلفات جانی و مالی که شامل آموزش و اطلاع‌رسانی، فرهنگ‌سازی، مقاوم‌سازی ابنیه، تربیت نیروهای امدادی آماده و تجهیز امکانات برای رویارویی با حوادث پس از وقوع بلایای طبیعی است

بنا بر اعلام سازمان مدیریت بحران ایران که مسوولیت رسیدگی به حوادث طبیعی و غیرمترقبه در کشور را بر عهده دارد، سالانه دست کم یک‌هزار‌نفر در کشور به‌دلیل وقوع بلایای طبیعی کشته می‌شوند که این آمار به غیر از تلفات زلزله و سیل در ایران است و این در حالی‌ است که ایران هر پنج‌سال، شاهد وقوع زلزله‌ای با قدرت بیش از شش ریشتر است.

البته در این میان رییس سازمان مدیریت بحران کشور از کاهش 69‌درصدی تلفات جانی بلایای طبیعی در پنج‌ماهه نخست سال‌ جاری خبر داده و گفته در این مدت 327 حادثه در کشور رخ داده که این رقم نسبت به مدت مشابه سال گذشته 17‌درصد کاهش داشته که در این راستا نیز میزان تلفات به 50 نفر کاهش یافته است.

این اطلاعات نشان می‌دهد که کشور از نظر وقوع حوادث و بلایای طبیعی بسیار مستعد بوده و مسوولان امر باید زمینه‌های پیش‌گیری و راه‌کارهای کاهش تلفات را به‌صورت جدی پی‌گیری کنند، هرچند که عمل‌کرد مسوولان در حوادث گذشته که تعداد آن‌ها هم کم نبوده، نشان داده که مدیریت پیش، حین و پس از بحران در ایران در وضعیت بحرانی قرار دارد.

هرچند رییس سازمان مدیریت بحران کشور اعلام کرده که ایران از لیست کشورهای کمک‌گیرنده خارج و به فهرست کشورهای کمک‌دهنده اضافه شده است، اما باید پرسید اگر زلزله‌ای در مقیاس بم، نه در تهران، بلکه در شهر کوچکی هم‌چون بم دوباره اتفاق بیافتد، دوباره شاهد صحنه‌های دردناک گذشته نخواهیم بود؟ آیا تلفات انسانی کم‌تر خواهد بود؟ و مردم زلزله‌زده چند سال را باید در داخل چادرها و کانکس‌ها زندگی کنند، تا خانه‌های ویران‌شان، بازسازی شود؟

در حال حاضر حرف اول مدیریت بحران در جهان را بحث پیش‌گیری می‌زند، یعنی قبل از وقوع حادثه، زمینه‌های به‌حداقل رساندن تلفات جانی و مالی که شامل آموزش و اطلاع‌رسانی، فرهنگ‌سازی، مقاوم‌سازی ابنیه، تربیت نیروهای امدادی آماده و تجهیز امکانات برای رویارویی با حوادث پس از وقوع بلایای طبیعی است را فراهم کرده باشیم. اما با توجه به آمارهایی که توسط مسوولان و سازمان‌های دولتی ایران ارایه می‌شود، نمی‌توان به وضعیت فعلی دل خوش کرد.

بنا بر اعلام سازمان مدیریت بحران، آموزش و اطلاع رسانی می تواند تا 40 از تلفات جانی حوادث طبیعی به ویژه زلزله بکاهد که در این راستا نیز تاکنون چندین مانور مقابله با زلزله در مدارس، ساختمان های بلند مرتبه و سازمان ها و وزارت خانه های ایران برگزار شده است.

هم‌چنین این سازمان عنوان کرده است که تاکنون بیش از 50‌هزار نفر از عوامل اجرایی مدیریت بحران و امداد و نجات تحت دوره‌های آموزشی قرار گرفته‌اند و تا یک‌سال آینده این آموزش‌ها برای کلیه شهرداران، بخش‌داران، ده‌یاران، استان‌داران، فرمان‌داران، اعضای شوراهای شهر و روستا و عوامل اجرایی مدیریت بحران در دست‌گاه‌های اجرایی برگزار خواهد شد.

قرار شده در بخش همگانی هم سالانه 600‌هزار نفر از اقشار مختلف جامعه تحت آموزش قرار بگیرند که در هنگام وقوع حوادث طبیعی هم‌چون زلزله چه عکس‌العملی از خود نشان دهند.

اما آموزش مردم عادی بخشی از بحث پیش‌گیری را پوشش می‌دهد و بخش اعظم آن که در ستاندن جان انسان‌ها حرف اول را می‌زند، مقاوم‌سازی واحدهای مسکونی است، چراکه وحشتناک‌تر از فکر زلزله، تصور فرو ریختن آوار بر روی انسان‌ها است.

بر اساس اعلام سازمان ملل، 40‌هزار شهر در دنیا خارج از استانداردها ساخته و توسعه یافته‌اند که به شدت آسیب پذیرند و در این میان باید 100 شهر اقدام به استانداردسازی خود کنند که تهران و مشهد در این لیست سازمان ملل جای گرفته‌اند.

بر اساس آمارها، حدود نیمی از واحدهای مسکونی شهری و دو میلیون واحد مسکونی روستایی در ایران فاقد استحکام لازم در مقابل زلزله هستند و به گفته مسوولان هر چند قوانین محکمی در ایران برای استانداردسازی وجود دارد، اما در 70‌درصد ساخت و سازها استانداردها رعایت نمی‌شود.

البته مسوولان امر اعلام کرده‌اند که اقداماتی برای استانداردسازی واحدهای مسکونی شروع شده که در این زمینه هم به نظر می‌رسد اختلافاتی میان شهرداری‌ها و دولت وجود دارد.

دولت هم‌چنین قول داده که تا پایان سال آینده هیچ واحد مسکونی روستایی از تسهیلات بازسازی و مقاوم‌سازی بی‌بهره نماند و تمام واحدهای روستایی مقاوم‌سازی شوند. هم‌چنین قرار است کلیه مصالح ساختمانی غیراستاندارد نیز از فروش‌گاه‌های سراسر کشور جمع‌آوری شود تا دیگر مشکلی بر سر راه استانداردسازی و مقاوم سازی واحدهای مسکونی در ایران نباشد.

نکته جالبی که در ایران وجود دارد این است که پس از وقوع حوادث طبیعی به ویژه زلزله، اکثر بیمارستان‌ها و مراکز پزشکی مانند خانه‌ها ویران می‌شوند و بیماران و حادثه‌دیدگان باید در بیمارستان‌های صحرایی و چادرها بستری شوند، اتفاقی که بارها در ایران افتاده است.

بر اساس نتایج یک مطالعه، 75‌درصد از بیمارستان‌های کشور مقاوم نیستند و متوسط عمر بیمارستان‌های کشور27‌سال برآورد شده که البته بیمارستان‌هایی با 110‌سال سن هم در کشور هستند، البته قرار است وزیر بهداشت لایحه مقاوم و ایمن‌سازی بیمارستان‌ها را تهیه کرده و برای تصویب به مجلس بفرستد.

هم‌چنین رییس سازمان مدیریت بحران کشور اعلام کرده که شهروندان ایرانی می‌توانند با پرداخت پنج تا 10‌هزار تومان واحدهای مسکونی خود را در برابرحوادث و بلایای طبیعی بیمه کنند و در صورت بروز خسارت، بیمه به آن‌ها سه تا 10‌میلیون تومان خسارت پرداخت می‌کند.

دولت ایران برنامه‌های دیگری نیز برای پیش‌گیری و کاهش تلفات و خسارات بلایای طبیعی دارد که از جمله می‌توان به احداث یک‌هزار سوله چندمنظوره، شناسایی نقاط مختلف در شهرها برای ایجاد اردوگاه‌های اضطراری، افزایش 30‌درصدی اعتبارات اجرایی، گسترش بیمه حوادث، تصویب نخستین کارگروه ویژه اقیانوس شناسی برای پیش‌بینی مخاطرات دریایی، راه‌اندازی نخستین ایست‌گاه امداد و نجات دریایی، راه‌اندازی فراکسیون مدیریت بحران در مجلس، تاسیس مرکز مدیریت و کنترل بحران در 27 استان کشور، خرید 9 فروند هواپیمای فوق سبک برای شناسایی و ارزیابی خسارات، سه برابر کردن ظرفیت امداد و نجات و دو برابر کردن ایست‌گاه‌های لرزه‌نگاری در کشور اشاره کرد.

هرچند که مسوولان دولتی از بهتر‌شدن وضعیت مدیریت بحران در کشور سخن می‌گویند، اما کارشناسان امر معتقدند اگر روزی که بسیار دور هم نیست، تهران بلرزد، تلفات انسانی زلزله، میلیونی خواهد بود و میزان خرابی‌ها، آن‌قدر بالا خواهد بود که تهران قابل بازسازی نیست، به‌طوری که یا باید شهری جدید بر روی ویرانه‌های شهر زلزله‌زده بنا کرد و یا این که به دنبال مکانی دیگر برای احداث تهران جدید بود.

این گفته کارشناسان را هنگامی می‌توانیم جدی‌تر بگیریم که اساسن بسیاری از مسوولان امر و یا افراد سیاسی و مذهبی در ایران ریشه‌های بروز بلایای طبیعی را در مسایل غیر علمی و معصیت و گناه‌کاری شهروندان جست‌وجو می‌کنند.

در حالی که کارشناسان امر این موضوع را جدی نمی‌گیرند و شاید به آن با دید تمسخر نگاه کنند، اما به نظر می‌رسد این موضوع در نگاه مسوولان کاملن جدی است، به‌طوری که چندی پیش معاون وزیر کشور از امضای تفاهم‌نامه با حوزه علمیه برای کاهش بلایای طبیعی خبر داد.

بر اساس این تفاهم نامه قرار است در مرحله اول از حوزه‌های علمیه قم، مشهد، اصفهان و شیراز برای به کارگیری نقش معنویت در کاهش حوادث طبیعی استفاده شود.

اما باید به مسوولان گفت که اگر شما واقعن به‌دنبال مدیریت بحران و حداقل حفظ جان مردم هستید، به‌دنبال استفاده از تجربیات بین‌المللی و به کارگیری جدیدترین فناوری‌ها و تکنولوژی‌های روز بروید و ببینند که کشوری هم‌چون ژاپن که در طول سال، چندین زلزله بالای هفت ریشتر را تجربه می‌کند، چگونه است که خسارت آن در حد چند مجروح است، تا شاید از این طریق بتوانید عقب‌ماندگی‌های چند ده‌ساله کشور در این زمینه را جبران کنید.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , ,