Saturday, 18 July 2015
29 November 2020
مصائب خبرنگاری

«سرطان خبرنگاری»

2010 December 28

مصطفا خلجی / رادیو کوچه

mostafa.k@koochehmail.com

خبرنگاری در جهان شغل جذاب و دهان‌پرکنی است، وقتی به کسی می‌گویی «من خبرنگارم» چشمش روی چشم‌هات گیر می‌کند و حتمن در ذهن‌اش فکر می‌کند که با چه آدم مطلع و بروزی روبه‌روست و سعی می‌کند آخرین اخباری را که شنیده برایت بازگو کند تا به این شیوه نشان دهد که او هم از دنیا عقب نیست.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

بله، خبرنگاری شغل جذابی است، اما جذابیت اولین صفت پیش‌پا افتاده‌ای است که می‌توان برای خبرنگاری به‌کار برد. خبرنگاری بیش از آن که جذاب باشد، سخت است، و بیش از آن‌که سخت باشد، خطرناک است. این سختی‌ها و خطرناکی‌ها هیچ‌گاه و هیچ‌کجا تمام نمی‌شود. نباید فکر کنیم که خبرنگاری فقط در جهان سوم خطرناک است، یا اکنون وضعیت خبرنگاران بهتر شده است، نه. سختی و خطرناکی در ذات خود خبر و خبرنگاری است و فقط می‌شود آن را کنترل کرد. مثل یک بیماری خطرناک یا سرطان.

خبرنگاری شغل جذابی است، اما جذابیت اولین صفت پیش‌پا افتاده‌ای است که می‌توان برای خبرنگاری به‌کار برد

با این حال، به‌نظر می‌رسد این بیماری بسیار فراگیر شده و مثل «وبا» جهان را به خود مبتلا کرده است. تکنولوژی و فن‌آوری‌های جدید هم در انتقال سریع این بیماری بسیار موثر بوده‌اند، به‌طوری که در قدیم شاید در هر شهر یا هر منطقه فقط چند خبرنگار وجود داشتند، اما اکنون نه تنها این تعداد صدها برابر شده است، بلکه حتا گاهی کسانی که شغل‌شان هم خبرنگاری نبوده، با هر ابزاری که دارند به این کار روی آورده‌اند و مثل کسی که شغل دومی داشته باشند، خبرنگاری می‌کنند. ایران نیز از این قاعده‌ی جهانی مستثنا نیست.

خلاصه آن‌که خبرنگاری اکنون به‌دلایل مختلفی که در آینده خواهم گفت، جزو مطرح‌ترین حرفه‌هایی است که در دوران معاصر وجود دارد. به‌همین بهانه، من در این برنامه که از این به بعد هر هفته دوشنبه‌ها پخش می‌شود، به حرفه خبرنگاری می‌پردازم و ضمن بررسی تاریخی این حرفه، نکاتی را درباره آن ارایه می‌کنم.‌

در این برنامه سعی می‌شود به این سوال هم ‌پاسخ داده شود که چرا گاهی یک خبرنگار سر از زندان در می‌آورد یا به گوشه‌ای از دنیا تبعید می‌شود و یا به ناچار مهاجرت می‌کند.

اما در ابتدا و در اولین برنامه، به تعریف واژه «خبرنگاری» می‌‍پردازیم.

خبرنگاری چیست؟

در دانش‌نامه آزاد ویکی‌پدیا نوشته شده که خبرنگاری، رشته گردآوری، تجزیه و تحلیل، تایید و ارایه اخبار مربوط به حوادث جاری، روندها، مسایل و مردم است و افرادی را که به این حرفه اشتغال دارند خبرنگار می‌گویند.

از خبرنگاری خبر، محور گاهی اوقات تحت عنوان «نخستین پیش نویس تاریخ» یاد می‌شود، چرا که خبرنگارها اغلب حوادث مهم را ثبت می‌کنند، و از این طریق در مهلتی اندک مقالات خبری تولید می‌کنند. رسانه‌ها در حالی که تحت فشار هستند تا پیش از دیگران اخبار خود را منتشر کنند، با تکیه بر معیارهای دقت، کیفیت و سبک سازمان خود معمولن پیش از انتشار گزارش‌های خود آن‌ها را ویرایش و نمونه‌خوانی می‌کنند. بسیاری از سازمان‌های خبری از این‌که مقامات و موسسات دولتی را پاسخ‌گوی عموم می‌دانند به خود افتخار می‌کنند، در حالی‌که منتقدان مطبوعات مسایلی در مورد مسوول بودن خود مطبوعات مطرح کرده‌اند.

مهم‌ترین فعالیت خبرنگاری ارایه گزارش از حوادث است، که در آن مسایلی هم‌چون چه کسی، چه چیزی، چه هنگامی، کجا، چرا و چگونه، و شرح اهمیت و تاثیر حادثه یا روند ذکر می‌شود. خبرنگاری در شماری از رسانه‌ها دیده می‌شود: روزنامه‌ها، تلویزیون، رادیو، مجله‌ها و جدیدتر از همه، شبکه وب جهانی در اینترنت.

موضوع خبرنگاری هر چیزی می‌تواند باشد، و خبرنگارها به نگارش در مورد حوزه وسیعی از مسایل اشتغال دارند: سیاست در سطح بین‌المللی، کشوری، استانی، و محلی، اقتصاد و تجارت در همین چهار سطح، بهداشت و پزشکی، آموزش، ورزش، تفریح و سرگرمی، شیوه زندگی، خوراک، پوشاک، تفریحات، مسایل جنسی و … خبرنگارها می‌توانند برای خروجی‌های خبری عمومی هم‌چون روزنامه‌ها، مجلات خبری و رادیو تلویزیون، نشریات تخصصی کثیرالانتشار هم‌چون مجلات تجاری و سرگرمی، یا برای نشریات و خروجی‌های خبری که دارای گروه خاصی از مشترکین هستند گزارش کنند.

معمولن از خبرنگارها خواسته می‌شود برای گردآوری اطلاعات جهت تهیه گزارش خود در صحنه وقوع ماجرا حضور یابند، و اغلب ممکن است آنان گزارش خود را در محل تهیه کنند. آنان هم‌چنین برای گردآوری اطلاعات از تلفن، رایانه و اینترنت نیز استفاده می‌کنند. با این وجود، اغلب اوقات این گزارش‌ها در اتاق اخبار، یعنی دفتری تهیه می‌شود که خبرنگارها و سردبیر برای تهیه محتوای خبر در آن مشغول به‌کار هستند.

خبرنگارها، خصوصن آن‌هایی که موضوع یا حوزه خاصی را پوشش می‌دهند (یک حوزه) باید روابط گسترده‌ای با منابع، یعنی افراد فعال در حوزه مورد نظر داشته باشند، تا بتوانند یا به منظور شرح جزییات یک حادثه، یا ارایه سرنخ‌هایی در مورد دیگر موضوعاتی که باید گزارش شود از آن‌ها استفاده کنند. آنان همچنین باید برای تحقیق و گزارش بهتر ماجرا مهارت‌های تحقیقی خود را تقویت کنند.

روزنامه‌نگاری

اما روزنامه‌نگاری به گروه‌های متعددی تقسیم می‌شود: روزنامه‌ها، مجلات خبری، مجلات عمومی، مجلات تجاری، مجلات سرگرمی، خبرنامه‌ها، نشریات خصوصی، صفحات خبری آنلاین و سایر موارد. هر یک از این گونه‌ها شرایط خاص خود برای تحقیق و نگارش گزارش را داراست.

مثلن، روزنامه‌نگاران ایالات متحده آمریکا سابقن از سبک هرم وارونه برای نگارش گزارش خود استفاده می‌کردند، گرچه این سبک بیش‌تر برای نگارش گزارش‌های خبری صریح و جدی استفاده می‌شده و نه مقالات اصلی. گزارش‌های مکتوب خبری جدی باید به‌صورت خلاصه نوشته شده، و مهم‌ترین اطلاعات را در همان ابتدا بیاورد، تا چنان‌چه در صورت کم‌بود فضا گزارش خلاصه شد، کم اهمیت‌ترین مسایل از انتهای گزارش حذف شود. سردبیران معمولن اطمینان حاصل می‌کنند که گزارش‌ها تا حد امکان موجز نوشته شود. مقالات اصلی اغلب با توجه به موضوع گزارش آزادانه‌تر نوشته می‌شوند، و عمومن فضای بیش‌تری به آن‌ها اختصاص داده می‌شود.

مقالات مجلات خبری و مجلات عمومی معمولن به سبکی متفاوت نوشته می‌شوند، و در آن‌ها تاکید کم‌تری بر هرم وارونه ‌است. نشریات تجاری بیش‌تر حول محور اخبار تهیه می‌شوند، در حالی که نشریات سرگرمی بیش‌تر بر مبنای مقالات اصلی تدوین می‌شوند.

خبرنگاری رادیو تلویزیونی

خبرنگاران رادیو باید حقایق را جمع‌آوری کرده و آن را با دقت و قاطعیت ارایه کنند، اما در همین حین باید جلوه‌های صوتی جالبی نیز به گزارش خود بیفزایند که این امر از طریق مصاحبه با افراد درگیر در ماجرا و موسیقی پس زمینه که به توصیف ماجرا کمک می‌کند فراهم می‌شود. گزارش‌گران رادیو ممکن است مقدمه‌ای بر خبر بنویسند که توسط گوینده خوانده می‌شود، آنان هم‌چنین ممکن است به‌صورت زنده به سووالات گوینده خبر نیز پاسخ دهند.

خبرنگاران تلویزیون برای شرح و توضیح گزارش خود به اطلاعات تصویری، از جمله مصاحبه زنده با افراد درگیر در ماجرا، تصاویری از صحنه وقوع ماجرا، و تصاویر گرافیکی که اغلب در ایست‌گاه تلویزیون برای قالب ریزی خبر تهیه شده متوسل می‌شوند. گزارش‌گران تلویزیون نیز ممکن است مانند گزارش‌گران رادیو مقدمه‌ای بر خبر بنویسند که توسط گوینده تلویزیون در آغاز خبر خوانده می‌شود. معمولن گزارش‌گران رادیو و تلویزیون از فضایی که مطبوعات برای ارایه اطلاعات در اختیار دارند برخوردار نیستند.

اما این‌ها تمام چیزهایی نیست که باید درباره خبرنگاری دانست. در برنامه‌های آینده به مباحث مقدماتی دیگری درباره خبرنگاری می‌پردازیم و بعدتر وارد دنیای پر مخاطره و جدی آن می‌شویم.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , ,