Saturday, 18 July 2015
02 December 2020
مجله جاماندگان‌‌-سایه‌ای هراسان در شبستان عتیق-قسمت دوم

«‌مردان رداپوش»

2011 February 12

شراره سعیدی/ رادیو کوچه

آیا روحانیون بدون توجه به دین منتخب‌شان گروهی از مجموعه جاماندگان هستند؟ این سوالی است که ما سعی می‌کنیم بدون پیش‌داوری آن را بررسی کنیم، شاید لازم باشد برای بازشناسی این هم‌نوعان‌مان با نگاهی دیگر از زاویه‌ای متفاوت ببینیم، و از ابتدا آن‌ها را در تعاریف کادر‌بندی‌شده رسمی دریابیم، ابتدا مراتب و مسوولیت‌های سنتی‌شان و سپس سیر طبیعی اکثریت آن‌ها و چالش‌های مداوم‌شان مابین زندگی زمینی و سلوک معنوی.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

در برنامه پیش، در مورد عناوین و رتبه‌بندی روحانیون زرتشتی، یهودی، مسیحی و اهل سنت به اختصار گفتیم، و حال در ادامه رتبه‌بندی روحانیون شیعه و کاربرد کلمه آخوند، کلمه آخوند به غیر از استفاده در مورد پیشه اشخاص، گاهی به‌عنوان قسمتی از نام یا لقب نیز به‌کار برده می‌شده‌، همانند محمد آخوند «گرگانی»، آخوند «خراسانی»، «محمد آخوند» و امثالهم.

آخوند واژه‌ای متداول در ایران، به معنی دانش‌مند، پیشوای دینی و معلم علوم شرعیه بوده و از عهد تیموریان در این کشور رایج شده اما ماخذ و منشا اشتقاق این کلمه به وضوح روشن نیست.

آخوند واژه‌ای متداول در ایران، به معنی دانش‌مند، پیشوای دینی و معلم علوم شرعیه بوده و از عهد تیموریان در این کشور رایج شده اما ماخذ و منشا اشتقاق این کلمه به وضوح روشن نیست

مرحوم دهخدا احتمال داده که مخفف آغا و خوند «به معنی خداوندگار» باشد، مانند «میرخواند» و «خواندمیر» بعضی آن را تحریفی از «آرخون» یا «آرگون» یونانی که در آن‌جا عنوان روحانیون مسیحی است دانسته‌اند برخی آن را مرکب از آ «مخفف آقا» و خواند «فعل خواندن» پنداشته‌اند.

و اما مراتب روحانیون شیعه که البته به‌صورت کلی دسته‌بندی شده  و زنان در آن هیچ جایی ندارند:

ثقه‌الاسلام، درجه‌ای است که به‌صورت لقب به علمای مذهب شیعه داده می‌شود و از درجات رسمی در مدارس حوزوی شیعه نیست. هرچند اطلاق این دست القاب مبنای دقیقی ندارد، اما به‌طور کلی به کسانی که در ابتدای تحصیلات حوزوی هستند، اطلاق می‌شود. این لقب عمومن به کسانی که در سطوح مقدماتی و متوسطه حوزوی هستند، داده می‌شود.

این لقب پایین‌تر از حجت‌الاسلام، حجت‌الاسلام و المسلمین، آیت‌اله و آیت‌اله‌العظمی است.

در زمان‌های گذشته به محدثین عالی مقامی چون شیخ کلینی ثقه‌الاسلام گفته می‌شد، اما امروزه به حسب معمول، در عرف خاص، ثقه‌الاسلام به درجات پایین علمی حوزوی اطلاق می‌شود.

حجه‌الاسلام به‌معنای «دلیل اسلام» درجه‌ای است که به‌صورت لقب به علمای مذهب شیعه داده می‌شود و از درجات رسمی در مدارس حوزوی شیعه نیست. هرچند اطلاق این دست القاب مبنای دقیقی ندارد، اما به‌طور کلی به روحانیون و فضلای جوانی که هنوز به درجه اجتهاد نرسیده‌اند و سطوح مقدماتی و متوسطه حوزوی را طی کرده و مشغول سطوح عالیه باشند، گفته می‌شود.

این لقب بالاتر از ثقه‌الاسلام و پایین‌تر از حجت‌الاسلام‌والمسلمین، آیت‌اله و آیت‌اله‌العظمی است.

به‌گفته «سید حسین نصر» و «حمید دباشی»، «سید محمدباقر شفتی» احتمالن اولین کسی است که عنوان حجت الاسلام را دریافت کرده‌است. این عنوان بعدها به روحانی معروفی از کاشان نیز اطلاق شد، ولی پس از آن به‌شدت از اعتبار این عنوان کاسته شد. دلیل اطلاق این عنوان به شفتی، نقش دوگانه او به‌عنوان قاضی و مفتی‌ای بود که کتابی راجع به پیاده‌سازی شریعت اسلامی در زمان غیبت نوشت. به گفته آیت‌اله «شیخ مرتضی انصاری»، در عصر شیخ اعظم انصاری، ۲ نفر از بزرگان علما ملقب به «حجت‌الاسلام» بوده‌اند، یکی حجت الاسلام «سید محمد باقر شفتی»، و دیگری حجت الاسلام حاج مولی اسداله بروجردی اما رفته رفته از جایگاه این لقب کاسته شد.

حجت‌الاسلام والمسلیمن، درجه‌ای است که به‌صورت لقب به علمای مذهب شیعه داده می‌شود و از درجات رسمی در مدارس حوزوی شیعه نیست. هرچند اطلاق این دست القاب مبنای دقیقی ندارد، اما به‌طور کلی به فضلایی که رتبه درسی بالایی داشته باشند و مشغول خواندن دروس خارج باشند، و مسن باشند، اما هنوز به درجه اجتهاد نرسیده باشند، گفته می‌شود.

این لقب بالاتر از ثقهالاسلام و حجت‌الاسلام و پایین‌تر از آیت‌اله و آیت‌اله‌العظمی است.

آیت‌اله به‌معنای «نشانه اسلام» درجه‌ای است که به‌صورت لقب به کسانی که به درجه اجتهاد رسیده باشند، داده می‌شود، ولی از درجات رسمی حوزوی نیست‌. بنابراین لقب «آیت‌اله» بر کسی که مجتهد باشد، قابل اطلاق است. این درجه از مراتب بالا در سلسله مراتب مذهبی شیعه به‌شمار می‌رود.

این لقب بالاتر از ثقه‌الاسلام، حجت‌الاسلام و حجت‌الاسلام‌ والمسلیمن، و پایین‌تر از آیت‌اله‌العظمی است. القاب روحانیون اگرچه از نظر سلسله مراتب با یک‌دیگر متفاوت هستند، اما مرزبندی رسمی برای آن‌ها وجود ندارد. منظور از «آیت‌اله» عمومن بین فقها، علامه حلی است.

آیت‌اله‌العظمی، درجه‌ای است که به‌صورت لقب به مراجع تقلید داده می‌شود، ولی از درجات رسمی حوزوی نیست. بنابراین آن دسته از مجتهدان شیعه که مرجع تقلید باشند، با لقب آیت‌اله‌العظمی خوانده می‌شوند. این لقب بالاتر از ثقه‌الاسلام، حجت‌الاسلام، حجت‌الاسلام‌والمسلیمن و آیت‌اله است.

آیت‌اله العظمی درجه‌ای است که از نظر سلسله مراتب روحانیان شیعه، عالی‌ترین لقب غیررسمی است و تنها به کسانی تعلق می‌گیرد که علاوه بر اجتهاد فقهی، مقلدان فراوانی نیز داشته باشند. به گفته آیت‌اله «سید موسوی اردبیلی»، آیت‌اله العظمی به کسی گفته می‌شود که علاوه بر اجتهاد، جایگاه علمی برتری دارد و در مقام افتا قرار دارد هم‌چنین به گفته آیت‌اله «شیخ مبشر کاشانی» اگر از مراجع تقلید باشد یا شانیت این مقام را داشته باشد و مجتهد جامع‌الشرایط باشد، آیت‌اله العظمی گفته می‌شود. به لحاظ فقهی، عنوان «مرجع تقلید جامع‌الشرایط» که بالاترین درجه فقهی شیعه است، تنها به روحانیانی تعلق دارد که در درجه «آیت‌اله‌العظمی» باشند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,