Saturday, 18 July 2015
22 September 2020
سرنوشت دردناک

«رقص اسطوره‌ای زنان ایران باستان»

2009 November 02

نویسنده وبلاگ زیر چتر هنوز در تازه‌ترین مطلب خویش از تاریخ‌چه رقص شرقی نوشته‌است:

رقص شرقی، که در عربی به ان بیشتر«رقص بلدی» می‌گویند و در غرب به «رقص شکم» شهرت یافته، مانند رقص شیوا در میان هندوها، از کهن ترین رقص‌های تاریخی  است. این رقص جایگاه مذهبی و مقدس داشته‌است که قدمت آن را در شرق به 15000سال و در نزد مصریان به 4000 سال قبل از میلاد مسیح تخمین می‌زنند.

این رقص مخصوص جشن باروری وبارداری زن بوده و گفته شده‌است که انجام مراسم آن سالیان سال در ایران و هند و حتی چین رایج بوده‌است.

این رقص مخصوص جشن باروری وبارداری زن بوده و گفته شده‌است که انجام مراسم آن سالیان سال در ایران و هند و حتی چین رایج بوده‌است

البته تا به حال کسی به درستی در نیافته که این رقص از کدام کشور یادشده به کشورهای دیگر راه یافته‌است ولی گفته‌شده که خاستگاه آن ایران باستان بوده و سپس به منطقه مدیترانه و به ترکیه و به آفریقای شمالی (مصر) رفته و سپس برای اولین بار در سال 1893 توسط یک رقصنده‌ی مصری در شیکاگو به امریکایی‌ها معرفی شد.

در این رقص گردی شکمی که عریان است، به کمک حرکت ماهرانه عضلات آن، همراه با حرکات زیبای چرخش نیمه‌ی بدن نشان روشنی از باروری و بارداری زن است. رقص با پای برهنه انجام می‌شده تا زن با «زمین» که مادر هستی‌هاست، پیوند مستقیم داشته باشد. حتی امروزه نیز رقص عربی اصیل با پای برهنه انجام می‌دهند. نکته جالب اینکه برخلاف تصور امروزیان این رقص برای ایجاد فضای هوس‌انگیز برای مردان انجام نمی‌شده، بلکه رقصی آموزشی بوده،تازنان برای بارداری تشویق و آماده شوند و به همین دلیل نیز بیشتر در حضور زنان جوان انجام می‌شده‌است تا مردان.

حرکات مجذوب کننده‌ی رقص شرقی آنچنان است که مهم نیست زن چه شکل و اندازه ایست، چرا که بیشتر حرکات موزون نیمه‌های بالا و پائین بدن و توانایی و ورزیدگی زن برای به حرکت در آوردن همه عضلات موردتوجه است. اگر چه زیبائی صورت و تراشیدگی اندام بر جلوه و جذابیت حرکات می‌افزاید.

20091102-weblog-raghsesharghy

نقاشی از : Various Artists

جادارد که گفته‌شود با ظهور اسلام در ایران و رواج خرید وفروش زنان توسط اعراب،انگیزه‌های اسطوره‌ای و دینی و پیوندهای این رقص با طبیعت و زمین، به فراموشی سپرده شد و زنان ایرانی به اسارت درآمده ناگزیر شدند برای به شور آوردن و گرم‌کردن محافل و حرم‌سراهای صاحبان خود برقصند. بی‌آن‌که اربابان آنها به اعتبار اسطوره‌ای آن در میان ایرانیان و نیزبه ریشه‌های مذهبی و اجتماعی آن توجهی داشته باشند.

تحولات بعدی رقص شرقی تا ابتدای قرن نوزدهم نشان می‌دهد که این رقص در طول زمان از خاستگاه اسطوره ای و صرفا مادرانه خود جدا شد و با زندگی مردم این سرزمین ها در پیوند تنگاتنگ قرار گرفت. آشنایی غرب از میانه سده نوزدهم با رقص شرقی بر سرنوشت آن تاثیر جدی گذاشت.

نخستین بار گوستاو فلوبر نویسنده فرانسوی در سفری که در سال 1850 به ساحل رود نیل کرد، مجذوب حرکات رقاصی به نام «کوچوک هانم» شد و او را موجودی تصویرکرد که نگاه‌کردن به او انسان را به وجد می آورد. بعدها سل بلوم براثر اشتباه یا شباهت لفظی، اصطلاح عربی «رقص بلدی» یعنی رقص سرزمین و مردم را به «رقص بلی» (bellydance) یعنی «رقص شکم» برگرداند و  از آن زمان بود که اصطلاح رقص شکم به زبانهای شرقی راه یافت، درحالیکه تا قبل از ان نه در فارسی و نه در عربی اصطلاح یا مفهومی به نام رقص شکم وجود نداشت.

آشنایی غرب با رقص شرقی بر سرنوشت آن تاثیر گذاشت زیرا آنان با نامی که خود به آن داده بودند(یعنی رقص شکم)، فقط از آن تنها توقع گرداندن شکم داشتند. در دهه‌ی نخست قرن بیستم انبوهی از کاباره‌ها و رقاص‌خانه‌های شبانه در خاور میانه بوجود آمد که به منظور جلب رضایت اربابان استعمارگر و توریست‌ها تبلیغات رقص شکم که عناصر شوهای غربی نیز به ان ضمیمه شده بود، زینت بخش سردر آن‌ها گردید.

بر اثر تبدیل رقص شرقی به رقص شکم، گرایش دیگری هم در جهت حفظ اصالت‌ها و پیوندهای ملی و فرهنگی این رقص با زندگی مردم خاورمیانه شکل می‌گرفت. چنان‌که هنرپیشه و رقاص سوری «بادیا مصبنی» نخستین نایت کلاب جدی خاورمیانه را بنام «کازینو اپرا» در قاهره گشود. شاگردان بادیا از جمله «طاهیه کاریوکا»، «نعیمه عاکف» و «سامیه جمال» در این کاباره می‌رقصیدند که بی‌گمان سامیه و کاریوکا بزرگترین عامل گسترش آن شدند و نام و استعداد آنان الهام‌بخش بسیاری از رقصندگان دیگر در خاورمیانه و حتی غرب شد که از آن جمله می‌توان به «جلیله» اشاره کرد.

از ویژگی‌های این رقص- آن‌گونه که امروز تکامل یافته- می‌توان ارتباط تنگاتنگ آن را با موسیقی یادآور شد

از ویژگی‌های این رقص- آن‌گونه که امروز تکامل یافته- می‌توان ارتباط تنگاتنگ آن را با موسیقی یادآور شد، چنان‌که میان حرکات رقص و آلات نواختن موسیقی بویژه طبلک پیوندی استوار و مستقیم وجود دارد.

و بدین‌گونه بود که رقص مقدس باروری، در حرم‌ها و محافل عیش و بزم تجار و دارندگان کنیز ایرانی، به رقصی عربی تبدیل گردید و ریشه‌های کهن و هزاران ساله آن از خاک ایران بیرون کشیده شد و دیگر باره هم استعمارگران آن را از منظری دیگر به رقص شکم تبدیل کردند.

اکنون همه ساله در ترکیه و لبنان و بویژه مصر، همایش‌های بین‌المللی رقص شرقی با شرکت رقصندگان ازسراسر جهان برپا می‌شود. در بسیاری از کشورهای جهان، کلاس‌هایی  ویژه تعلیم این رقص، بعنوان ورزشی ریتمیک و هنری گشایش یافته و زنان و دختران چشم آبی و مو طلایی، جانشین زنان سیاه چشم و سیاه گیسوی شرقی شده‌اند و پا در جای پای «سامیه جمال» و «جلیله» می گذارند.

منبع: نوشتاری از فرزانه منفرد (با اندکی ویرایش و تلخیص)/سایت پیک هفته

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: