Saturday, 18 July 2015
29 September 2020
پرسه ـ نگاهی به مصوبه اخیر وزارت علوم

«ایران ممنوع به توان بی‌نهایت»

2011 March 14

سیمین/ رادیو کوچه

هفته گذشته در خبرها خواندیم که انتخاب رساله با موضوع ایران برای دانشجویان ایرانی خارج کشور ممنوع شد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

مدیرکل امور دانش آموختگان وزارت علوم، پس از اعلام این خبر گفته است که ممنوعیت انتخاب موضوع رساله در ارتباط با ایران هم شامل دانشجویانی که با هزینه شخصی برای ادامه تحصیل به خارج از کشور می‌روند و هم شامل دانشجویان بورسیه دولتی می‌شود.

و در ادامه افزوده است که ممکن است تنها به برخی از دانشجویانی که بورسیه وزارت علوم هستند، طرح‌های دولتی جهت «تعالی» کشور برای رساله به آن‌ها از سوی خود وزارت علوم ارایه شود.

محمود ملاباشی معاون دانشجویی وزارت علوم ، دلیل ممنوع شدن انتخاب موضوع رساله در ارتباط با ایران برای دانشجویان ایرانی مشغول به تحصیل در خارج از کشور را نداشتن خروجی برای دو کشور هم‌چنین تکراری شدن برخی موضوعاتی که توسط دانشجویان ارایه می‌شود، عنوان کرده است.

اما انتشار این خبر در میان دانشجویان ایرانی خارج از کشور عکس‌العمل‌های متفاوتی را برانگیخت. برخی که موضوع رساله‌های خود را از کشور میزبان انتخاب کرده‌اند و البته اغلب موفق به جلب حمایت‌های آن کشور نیز شده‌اند، این موضوع را به حال خود بی‌تاثیر می‌دانند.

اما بسیارند دانشجویانی که تلاش دارند تا دانش آکادمیک خویش را در خدمت کشور خود گیرند و با انجام تحقیق خود و بهره گرفتن از تمامی امکانات کشور میزبان، گامی در جهت توسعه کشور خود بردارند. برای این گروه اعلام این خبر شوک‌آور و گاه دردناک است چراکه زمانی که یک دانشجو که با هزینه خود برای تحصیل به خارج از کشور رفته، موضوعی در ارتباط با ایران را انتخاب می‌کند، نه تنها انتظار حمایت از سوی دولت مطبوعش را دارد بلکه امید آن را دارد تا پس از اتمام تحصیل، از تحقیق او با  استقبال روبرو شود و از آن در طرح‌های توسعه کشور استفاده بهینه شود.

حال بایددید با این تصمیم این اندک حس وطن دوستی و تلاش برای آبادانی کشور را که هنوز باقی مانده تا چه حد تحت تاثیر قرار می دهد.

این که چه کسی تعیین‌کننده «تعالی‌دهندگی طرح و موضوع رساله برای کشور است، و این که آیا تنها متولیان امر به تعالی کشور می‌اندیشند و نه هیچ فرد و یا دانش جوی فرهیخته‌ای که قصد دارد در این راه گام بردارد نیز خود حکایت دیگری دارد…

ازسویی برای پیش‌گیری از تکراری نبودن موضوعات نیز راه حل فراوان است ضمن آن که انجام پروه‌های مشترک میان دو کشور امکان غنی‌ترشدن تحقیقات را بیشتر فراهم می‌کند.

نکته دیگر در این خبر اشاره به طرح‌هایی در جهت «تعالی» کشور است، این که چه کسی تعیین‌کننده «تعالی‌دهندگی طرح و موضوع رساله برای کشور است، و این که آیا تنها متولیان امر به تعالی کشور می‌اندیشند و نه هیچ فرد و یا دانش جوی فرهیخته‌ای که قصد دارد در این راه گام بردارد نیز خود حکایت دیگری دارد… و باز در این میان تعیین ملاک و سنجش برای این مساله هم چون تعیین صلاحیت مراکز آموزشی خارج از کشور به کلافی سردرگم مبدل می‌شود که تا سر نخ یافت شود، شاید این بار صلاحیت تعیین کننده معیار، به پرسش گرفته شود….

در برنامه امروز گفت و گویی دارم با تنی چند از دانشجویان در ارتباط با این موضوع:

سعید دانشجوی دوره دکترای حسابداری در یکی از کشورهای اروپایی است . او در این زمینه می‌گوید:«با توجه به این‌که هر دانشجوی دکترا قبل از دفاع باید چند مقاله ارایه دهد و این مقاله‌ها نمی‌توانند موضوعی تکراری داشته باشند بنابراین نمی‌توان گفت که تحقیقات با موضوعی تکراری انجام می‌شوند. ضمن این‌که با وجود این‌که امروزه تحقیق اهمیت زیادی دارد اما با این قانون دیگر هیچ تحقیقاتی در خارج از کشور برای ایران انجام نمی‌گیرد.

از سوی دیگر این امر از دو بعد کمی و کیفی تاثیرگذار است. از سویی تعداد مقالات ارایه شده با موضوع ایران در سطح جهان کاهش می‌بابد و از سوی دیگر این تحقیقات می‌توانند توسط بسیاری از وزارت‌خانه‌ها مورد استفاده قرار گیرند که با تصویب این قانون از این جهت نیز دچار نزول کیفی در داخل کشور می‌شویم.»

درنا، نیز به زودی تحصیل خویش در مقطع کارشناسی ارشد مدیریت توریسم را به پایان می‌برد. او موضوع پایان‌نامه‌اش را ایران انتخاب کرده و قصد دارد برای ادامه در مقطع دکترا نیز نیز آن را بسط و توسعه دهد.

درنا پس از شنیدن این خبر می‌گوید: «این برای من خیلی عجیب است. زمانی که به دفاع از پایان‌نامه‌ام پرداختم، تمامی اساتید حاضر در جلسه با تشویق من و بیان این که موضوع بسیار خوبی را انتخاب کرده‌ای گفتند که دولت کشور تو باید حمایت جدی از تو به خاطر این پایان نامه داشته باشد. چرا که بسیار تاثیرگذار است. حالا جالب است که بدانند دولت کشورم چه تصمیمی گرفته است.

دولت می‌توانست برای پرهیز از تکراری بودن موضوع‌ها یک مرحله کنترل اولیه برای دانشجویان قرار دهد تا از انتخاب سوژه‌های تکراری جلوگیری شود اما به نظر می‌رسد دلیل این کار چیزی فراتر از بهانه‌های مطرح شده است. شاید باز هم پای تئوری توطئه همیشگی و این حرف‌ها در میان باشد!

به واقع برخوردها در کشور ما و سایر کشورها در این زمینه بسیار متفاوت است. من در حالی که می‌توانستم با انتخاب موضوعی داخلی مربوط به کشور محل تحصیلم حمایت مالی نیز دریافت کنم ترجیح دادم با هزینه خود روی طرحی کار کنم که نتیجه‌ای عاید کشورم کند اما حالا در عمل می‌بینم که بهایی برای این هزینه‌های مالی، جانی و فکری برداخت نمی‌شود و حالا به این فکر می‌کنم که برای ادامه تحصیلم به انتخاب موضوعی در کشوری دیگر بپردازم که حداقل توجهی به آن بشود هر چندکه مطمئنم با استقبال زیادتری روبرو خواهم شد.»

او در ادامه می‌گوید: «دولت می‌توانست برای پرهیز از تکراری بودن موضوع‌ها یک مرحله کنترل اولیه برای دانشجویان قرار دهد تا از انتخاب سوژه‌های تکراری جلوگیری شود اما به نظر می‌رسد دلیل این کار چیزی فراتر از بهانه‌های مطرح شده است. شاید باز هم پای تئوری توطئه همیشگی و این حرف‌ها در میان باشد!»

به سراغ هادی می‌روم، دانشجوی دکترای رسانه که به شدت با این مساله مخالف است.

او می‌گوید: «اولین نکته این هست که ملاک و مبانی این مصوبه جدید چه هست و آیا مسوولین با پشتوانه یک ‌کار تحقیقاتی به این نتیجه رسیدند که تحقیقات دانشجویان ایرانی خارج از کشور نمی‌تواند مفید باشد و اگر با پشتوانه علمی همراه است آن را ارایه دهند تا دیگران نیز در جریان قرار بگیرند.

نکته دوم این هست که به‌طور معمول سیاست‌گزاری‌های هر سازمان یا دولت در رشد و توسعه آن کشور حایز اهمیت هست. به طور خاص این ساست‌گزاری‌ها در مجموعه وزارت علوم باید به نحوی هدایت‌کننده روند توسعه و تولید علم در میان ایرانی‌ها چه در داخل کشور و چه در خارج از کشور باشد. ایرانی‌هایی که خارج از کشور به دلیل دسترسی آزادتر و  بیشتر به منابع آن‌لاین این مزیت را دارند که حجم مقالات و علمی که تولید می‌کنند بیشتر باشد و از طرفی به دلیل به‌روز بودن سرفصل‌های درسی‌شان این مزیت برایشان وجود دارد که آن‌چه را که تولید می‌کنند بیشتر منطبق با دستاوردهای نوین جامعه آکادمیک دنیا باشد درحالی‌که دانشجویان داخل کشور به دلیل محدودیت‌هایی که دارند از نظر دسترسی و … هم‌چنین عدم تسلط کافی به زبان انگلیسی دچار محدودیت بیشتری از این نظر هستند.

و حالا نکته اساسی و مهم این است که وزارت علوم  ایران عمدتن روی دانشجویانی دست گذاشته که با هزینه‌های خودشان به تحصیل اشتغال دارند که قاعدتن سیاست‌گزاری‌ها باید عکس این باشد و اگر کسی وقت می‌گذارد با هزینه‌های خودش  و با زمان خودش روی موضوعی در راستای توسعه کشور و افزودن به روند تولید علم در کشور فعالیت می کند، باید حمایت‌های معنوی و حتا مالی را داشته باشد در صورتی که این سیاست‌گزاری جدید وزارت علوم عکس این قضیه است چراکه هم تاثیر روانی منفی بر جامعه دانشجویان خارج از کشور می‌گذارد و هم این که کمک مالی که نمی شود هیچ، کسی که خودش در این زمینه فعالیت می‌کند هزینه‌هایش را تلف شده می‌داند.

نکته دیگر این است که به طور عمده افرادی که برای تحقیق راجع به ایران وقت و سرمایه می‌گذارند، برای جمع‌آوری اطلاعات و استفاده از تحقیقات داخلی به ایران باز می‌گردند که این خود مثال نقض هست برای این که گفته می‌شود که این تحقیقات به خاطر این که خارج از ایران انجام می‌شود اساسن منفعتی را ندارد.

در کنار این اگر از دید تخصصی و اکادمیک نگاه کنیم هر چقدر حجم تحقیقات در مورد ایران بالاتر باشد به ویژه آن که توسط ایرانی‌ها انجام شده باشد، این یک امتیاز مثبت محسوب می‌شود برای کشور ما چراکه آمار تحقیقات با موضوع ایران در منابع جهانی بالا می‌رود و بسیاری از دانشگاه‌ها هستند که حاضرند هزینه‌هایی را برداخت کنند تا تا تحقیقاتی با نام آن موسسه در عرصه آکادمیک دنیا مطرح شود حالا در شرایط مشابه این همه ایرانی‌های خارج از کشور با انرژی و هزینه خودشان و در عمل رایگان برای کشور، موضوعاتی را منتشر می‌کنند که ارتقادهنده جایگاه علمی کشور ما می‌تواند در سطح دنیا باشد حال آن که متاسفانه با چنین شرایطی مواجه می‌شوند که آن‌ها را منع می‌کنند از انجام تحقیق راجع به ایران. درحالی‌که در کشورهای دیگر نه‌تنها منعی وجود ندارد بلکه شرایط هم برای این کار مهیا می‌شود.»

به هرروی بنا به اعلام وزارت علوم تعدادی در حدود 75 هزار دانشجوی ایرانی در دانشگاه‌های خارج از کشور، به تحصیل اشتغال دارند. گفته شده که 80 درصد این دانشجویان در دوره‌های کارشناسی به پایین مشغول تحصیل هستند و 20 درصد دانشجویان در دوره‌های بالاتر تحصیل می‌کنند که از این میان سه هزار نفر بورسیه و بقیه با هزینه شخصی در حال تحصیل هستند.

در نظر بگیرید اگر تنها درصد اندکی از این تعداد به تحقیق پیرامون موضوعات مختلف در حوزه کشورشان ببردازند چه حجم انبوهی از تحقیقات هر ساله تولید خواهد شد که می‌تواند به سازندگی بیشتر کشور یاری رساند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,