Saturday, 18 July 2015
24 October 2020
مجله جاماندگان‌-‌سایه‌ای هراسان در شبستان عتیق-قسمت چهل‌و‌هفتم

«جنبش بی‌سر و بی‌بنیه»

2011 March 29

شراره سعیدی/ رادیو کوچه

اگر‌چه شاید این سخن که جنبش اصلاحات شکست خورد، خوش‌آیند نباشد، اما واقعیت اینست که جنبشی با دل‌بستگان فراوان شکست خورد و شاهد این مدعا در انتخابات بعدی مشاهده شد، دل‌سردی عمومی از این جنبش یک‌شبه اتفاق نیافتاد و تفاسیر متفاوتی در این مورد وجود دارد، که یکی از معتبرترین و منصفانه‌ترین این تفاسیر توسط عباس کاظمی نوشته شده‌، این مقاله در دو برنامه ارایه خواهد شد. درطی برگزاری هفتمین انتخابات ریاست جمهوری در ایران محمد خاتمی با رای خیره‌کننده 20078178  به پیروزی رسید. او که با شعار آزادی، توسعه سیاسی، جامعه مدنی خود رامطرح کرده بود، توانست اعتماد میلیون‌ها ایرانی را به خودجلب کند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

دراین انتخابات گروه‌های مختلف اجتماعی معلمان، کارگران، زنان،… ازخاتمی حمایت کرده و در به قدرت رسانیدن وی نقش به سزایی ایفا کردند. ایرانیان با امید و آرزوی فردایی بهتر برای ایرانی آزاد و آباد، خشنود از پیروزی خاتمی دوران تازه‌ای را در تاریخ دموکراسی‌خواهی ایران رقم زدند و حرکت اصلاح‌ای ایجاد شد که معروف شد به جنبش اصلاحات. دراین دوران2005 -1997 اصلاحات و تغییراتی چند درکشور رخ داد. از لحاظ سیاسی با گشوده شدن فضای باز سیاسی و فعالیت نسبتن آزاد مطبوعات، بشاشیت و شادابی خاصی جامعه ایران رافرا گرفت. در پناه این فضای آزاد و فشار مطبوعات بود که رژیم جمهوری اسلامی مجبور شد، اعتراف کند که درقتل عام برخی از سیاسیون و روشن‌فکران سرشناس دست داشته است و اطمینان داد که با اصلاح دست‌گاه امنیتی خود فضای امنی را برای جامعه ایجاد کند تا مردم دیگر شاهد این فجایع نباشند.

در بعد سیاست خارجی دراین دوران خاتمی با شعار تنش‌زدایی و ایجاد رابطه با دول جهان بر اساس احترام متقابل، توانست رابطه ایران با جهان که تا آن زمان به‌شدت منزوی وایزوله شده بود را تا حدودی بهبود بخشد. دراین دوران تلاش‌های زیادی صورت گرفت جهت تقویت نهادهای مدنی و در این راستا گفتمان جامعه مدنی، دموکراسی، حقوق شهروندی تا حدودی در بدنه اجتماعی رسوخ یافت.

تقریبن سه‌سال پس ازانتخاب خاتمی به مقام ریاست جمهوری، در انتخابات پارلمانی انجام‌شده نمایندگان طرف‌دار خاتمی توانستند به پیروزی برسند اما خاتمی و مجلس تشکیل شده از طرف‌داران اصلاح‌طلبش درپایان کار خود نتوانستند به وعده‌های انتخاباتی خود مبنی برتوسعه سیاسی و تثبیت حقوق شهروندی جامه عمل بپوشانند

هم‌چنین از لحاظ مناسبات اقتصادی نیز شاهد اصلاحات و تغییراتی بودیم، به‌عنوان نمونه نرخ تورم که در سال 1995 به 49.5 درصد رسیده بود، درسال 2005 به 15.5 درصد رسید، جذب سرمایه‌گذاری خارجی درسال 2005 به یک میلیارد دلار رسید.

تقریبن سه‌سال پس ازانتخاب خاتمی به مقام ریاست جمهوری، در انتخابات پارلمانی انجام‌شده نمایندگان طرف‌دار خاتمی توانستند به پیروزی برسند اما خاتمی و مجلس تشکیل شده از طرف‌داران اصلاح‌طلبش درپایان کار خود نتوانستند به وعده‌های انتخاباتی خود مبنی برتوسعه سیاسی و تثبیت حقوق شهروندی جامه عمل بپوشانند. دراین مقاله به بررسی علل شکست جنبش اصلاحات می‌پردازیم و هم‌چنین بررسی می‌کنیم برخی از راه‌های پیش روی جامعه ایران را برای گذار مسالمت‌آمیز به دموکراسی دردوران پس از اصلاحات.

درموفقیت یک جنبش اجتماعی مولفه‌های زیر از اهمیت به سزایی برخوردار است:

– بسیج اجتماعی

– چارچوب‌گذاری رهایی معرفتی

– حضور یک جامعه مدنی قدرت‌مند

بسیج اجتماعی‌: بسیج اجتماعی یکی از مهم‌ترین مولفه‌های موفقیت یک جنبش اجتماعی است. این مسئله بارها شرایطی رابرای بی‌ثبات‌کردن رژیم‌های اقتدارگرا فراهم کرده است. از مواردی که می‌تواند بر ایجاد بستری مناسب برای بسیج اجتماعی مفید واقع شود می‌توان به «ساختاراجتماعی، درجه فرهنگ مدنی، توسعه اقتصادی، انتشار تکنولوژی و تکثر در رسانه‌های جمعی» اشاره کرد، راه‌اندازی تظاهرات یکی از اشکال بسیج اجتماعی است. «ماریودیانی» استاد جامعه شناسی در دانش‌گاه «استراسکلاید» درگلاسکو اسکاتلند معتقد است همیشه درتعداد قدرت وجود دارد، او می‌گوید وسعت تظاهرات بررژیم تاثیر می‌گذارد، هرچه تعداد تظاهرکنندگان بیش‌تر باشد، رژیم درکنترل ناآرامی‌ها ناتوان‌تر می‌شود.

اهمیت‌ندادن به مقوله بسیج اجتماعی یکی از بارزترین دلایل شکست جنبش اصلاحات بود. بسیج  اجتماعی رابطه مستقیمی دارد با ایجاد نهادهای مدنی و هم‌چنین وجود یک رهبری قابل اجماع و قابل اعتماد درمیان مردم، خاتمی هیچ‌گاه نخواست که به‌عنوان رهبرجنبش خود را مطرح کند. اصلاح‌طلبان نیز مردم را در فرایند اصلاحات شرکت ندادند. «سعید حجاریان» از مشاورین خاتمی دراین‌باره می‌گوید: «‌چندین‌بار به خاتمی هشدار دادم که این جنبش ایجادشده فاقد رهبر است و تو باید رهبری این جنبش را برعهده بگیری و گرنه این جنبش هرز می‌رود، ولی خاتمی توجهی به حرف‌های من نمی‌کرد.»

ازسویی دیگر «حمیدرضا جلایی‌پور» استاد جامعه‌شناسی در دانش‌گاه تهران و از سیاست‌مداران طرف‌دار خاتمی دراین‌باره می‌نویسد: «‌جنبش دوم خرداد علاقه‌مندان خود را به امور کم هزینه‌ای مثل…شرکت درمجالس گفت‌وگو، تماشای فیلم و تاترهای اجتماعی یامطالعه روزنامه دعوت می‌کرد…به عبارت دیگر وزن اصلی جنبش دوم خرداد بر روی ساعت فراغت شهروندان و نه متن اصلی زندگی آنان متمرکز بود.»

اصلاح‌طلبان می‌توانستند با سازمان‌دهی و ارتباط مستمر با نهادهای مدنی از نیروی بیش از دو هزار تشکل مدنی، هزاران کارگر در سندیکاهای مستقل، شبکه مستقل دانش‌جویی و معلمان در سراسر کشور و هم‌چنین بیش از چهارصد تشکل غیردولتی زنان سودجویند، امری که دربسیاری ازکشورهای جهان عامل پیروزی احزاب دموکرات در برابر احزاب دست راستی شده است.

چارچوب گذاری: «یکی ازشرایط مهم برای موفقیت یک جنبش اجتماعی اتحاد چارچوب است که میان فعالان جنبش و مردمی که قصد بسیج آن‌ها را دارند رخ می‌دهد به نحوی که منافع، ارزش‌ها و اعتقادات فردی و فعالیت‌ها، اهداف و ایدئولوژی سازمان  جنبش اجتماعی تا حد زیادی هم‌آهنگ و مکمل باشند، درنتیجه عمل جمعی هنگامی ممکن می‌شود که پیام‌های بسیج‌گرایانه با بعضی ازعناصر فرهنگی مردمی که مخاطب آن پیام‌ها هستند، هم‌آهنگ شود. چارچوب‌گذاری در واقع یعنی«انتقال درک درست ازمعانی و مفاهیم به این معنا که تغییر کلان جامعه وابسته به تغییر نگرش افراد است.»

بنابراین باید مفاهیم را به‌نحوی ارایه کرد که مطلوب نظر مردم افتد. درهمین راستا جنبش‌هایی که بر مفاهیم جدید مثل فمنیسم، حقوق بشر، دموکراسی تکیه می‌کنند باید یک فرایند گفتمان‌سازی را با توده مردم برقرار سازند. اهمیت چارچوب‌گذاری در کشوری مثل ایران که مردمان‌اش نسبت به مسایل مذهبی، تعصب دارند دو چندان است، چراکه قدرت حاکم که دموکراسی و حقوق بشر را با منافع خودش در تعارض می‌بیند، سعی می‌کند که این مفاهیم را به‌صورت تحریف‌شده و مغایر با اعتقادات مذهبی مردم جلوه‌گر سازد.

 

 

 

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,