شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
25 October 2016
کتاب هفته

«زبان، گفتمان و سیاست خارجی ایران»

۱۳۸۸ آبان ۲۶

جواد لگزیان/ رادیو کوچه

کتاب «زبان، گفتمان و سیاست خارجی» درصدداست به خواننده نشان دهد زبان و امر گفتمانی چگونه با سیاست ایران معاصر پیوند خورده‌است.

«مجید ادیب‌زاده» از طریق تبارشناسی و شیوه‌های بازنمایی تصویر غرب در لابه لای جهان نمادین متن‌ها و گفتمان ایرانی نیم‌قرن اخیر، ریشه‌های عمیق گفتمان سیاست خارجی ایران را در این جهان نمادین مورد پژوهش قرار داده‌است.

20091117-cul-book-goftemanesiasatekhareji

در فصل اول این کتاب در بررسی و تحلیل گفتمان قدرت پهلوی به این موضوع اشاره می‌شود که بعد از کودتای سال 1332 به تدریج یک «گفتمان هژمونیک» در عرصه حیات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران شکل گرفت که همان گفتمان سیاسی پهلوی بوده‌است. گفتمان قدرت پهلوی با تاکید بر «جهان‌گرایی» و هویت گفتمانی «جهان وطن» به دنبال بازتولید یک «گفتمان شباهت با غرب» بود و نهایت این گفتمان شباهت را باید در دال «تمدن بزرگ» جست وجو کرد که برهم‌طرازی با کشورهای صنعتی غرب دلالت داشته‌است. در فصل دوم نیز می‌خوانیم چگونه در عرصه فرهنگ غیررسمی یک فضای گفتمانی ضدقدرت شکل گرفته بود و این‌که گفتمان‌های اجتماعی ضدقدرت مسیر متفاوتی را در پیش گرفتند و از طریق «روایت پردازی تفاوت» به سمت یک «گفتمان تفاوت با غرب» حرکت کردند. در حقیقت گفتمان‌های اجتماعی ضدقدرت به دنبال بازتعریف «مرزهای هویتی» تازه و متفاوتی بودند که موجب بازتولید «دیوار آهنین هویت» بین «ما»ی ایرانی و «آن‌ها»ی غربی در عرصه حیات فرهنگی – گفتمانی جامعه ایران دهه 40 شده بود. این موضوع به گونه‌ای مفصل و مبسوط در فصل سوم نشان داده شده‌است.

در فصل چهارم به انقلاب و دیالکتیک در فضای گفتمانی جامعه ایران اشاره و بیان می‌شود که گفتمان پهلوی بیش از دو دهه در قالب یک روایت پردازی شباهت با غرب به حیات خویش در عرصه فرهنگ رسمی ادامه داد و به عنوان «تز» در عرصه حیات فرهنگ سیاسی جامعه جایگاه و موقعیت مسلطی پیدا کرد. در مقابل نیروهای اجتماعی مخالف وضع موجود نیز به دور از عرصه سیاست رسمی، در قالب یک روایت پردازی متفاوت با غرب به حیات استعماری و فرهنگی خویش در دهه‌های 30 تا 50 ادامه دادند و این‌گونه بود که گفتمان‌های اجتماعی ضدقدرت به منزله یک «آنتی تز» در مقابل گفتمان قدرت پهلوی در عرصه نمادین جامعه ایران بازتولید شدند.

در فصل پنجم به چگونگی بازتولید «گفتمان تقابل با غرب» در گفتمان انقلاب اسلامی پرداخته و گفته می‌شود در فضای بینامتنی و بیناسوژگی بعد از انقلاب «غرب ستیزی» از یک سو و «امپریالیسم ستیزی» از سوی دیگر ویژگی‌های اصلی گفتمان تقابل با غرب بوده و در نظم گفتاری و کردار گفتمانی اغلب نیروهای سیاسی – اجتماعی بعد از انقلاب این ویژگی بینامتنی قابل مشاهده بوده‌است. در فصل ششم نیز به موضوع ظهور گفتمان سیاست خارجی «ج .ا .ا» از درون گفتمان انقلاب اسلامی پرداخته می‌شود. گفتمان انقلاب اسلامی در نظام جمهوری اسلامی ایران تجلی یافت و فضای استعاری و زبانی تازه ای را در حیات سیاسی و فرهنگ سیاسی جامعه ایران پدید آورد.

گفتمان سیاست خارجی «ج . ا. ا» در یک چنین فضای انقلابی به ظهور رسید، فضایی که زبان بیناسوژگی و بینامتنی آن زبان ضدامپریالیستی، ضدغربی و ضدبیگانگان بود. این زبان گفتمانی به روشنی در مفصل بندی گفتمان سیاست خارجی و دال‌های مرتبط با آن بازتاب یافته‌است. از دیگر ویژگی‌های مهم در گفتمان سیاست خارجی ج . ا.ا همان انقلابی و مردم گرایانه‌بودن آن است. البته ویژگی مردم‌گرایانه و افزایش تاثیر خواسته‌های انقلابی در گفتمان سیاست خارجی، تنها ویژگی در ظهور آن نیست بلکه تاثیر فرهنگ گفتمانی سیاست داخلی و هم‌چنین تحولات داخلی را باید درنظر داشت. این دو نظم گفتمانی (نظم گفتمان سیاست خارجی و داخلی) به‌طور مشخص قابل تمایز و تفکیک از هم نیستند و هر دو در پیوستار فرهنگی – گفتمانی یک نظم گفتمانی کلان‌تر، یعنی گفتمان انقلاب اسلامی قابل درک و تعبیر است.

در فصل هفتم با روانکاوی عنصر بیگانه ستیزی در گفتمان سیاست خارجی ج . ا. ا عناصر بیگانه ستیزی «پنهان» و «آشکار» در کردارهای گفتمانی ایرانیان که در گفتمان سیاست خارجی ج . ا.ا تبلور و نمود یافته، مورد بررسی قرار گرفته‌است .

«زبان، گفتمان و سیاست خارجی، دیالکتیک بازنمایی از غرب در جهان نمادین ایرانی» نوشته مجید ادیب‌زاده را انتشارات اختران در 232 صفحه با قیمت 3300 تومان رهسپار بازار کتاب کرده است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,