شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
29 August 2016
نقدی بر سخنان جلال طالبانی،

«شاه فقید به کردها چه خیانتی کرد‌؟ چرا گوربه‌گور‌؟»

۱۳۹۰ خرداد ۱۷

تذکار از رادیو کوچه: یکی از سیاست‌های کاری در رادیو کوچه انتشار نظرها و نامه و ایده‌های خوانندگان است. بی‌شک رادیو کوچه تایید و یا تکذیبی بر این مطالب ندارد. اما با توجه به روش این رسانه، اگر منطبق با اصول کاری رادیو باشد -که در بخش‌هایی به این نکات اشاره شده است- آن را منتشر خواهد کرد. مخاطب اینمطالبدر هر شرایطی حق دارند که نوشته‌ای در پاسخ به این نامه‌ها به رادیو ارسال کنند. بی‌شک این نوشته بی‌کم و کاست در پایگاه اینترنتی رادیو کوچه منتشر خواهد شد. برای هر نوع پاسخ به این نوشته شما می‌توانید با آدرس پست اکترونیکی: contact(at)koochehmail.com در تماس باشید.

عرفان قانعی‌فرد/ محقق تاریخ معاصر

شاید خوانندگان محترم‌، بر من این خرده را بگیرند‌، که به عنوان نویسنده خاطرات جلال طالبانی‌، چرا مصلحت را پیشه نمی‌کنم و  سکوت اختیار نمی‌کنم … اما برای زدودن ابهام‌ها‌، گاهی تذکر تاریخی لازم است‌. و قصدم از این مطلب، گشودن کنکاش و بحثی تاریخی است نه در دفاع از شاه و نه در ذم طالبانی‌؛ زیرا به گمانم نسل من باید به دیده شک به تاریخی بنگرد که یا چریک و چپ‌ها و یا ملی گرا‌ها و مذهبیون و یا پهلوی محور‌ها نوشته‌اند‌، بر نسل جوان امروز پرسیدن و شک کردن و پی‌بردن به کنه مطلب، واجب است نه تعارف و مصلحت و منفعت جستن. و هدفم از این یادداشت‌، طرح پرسش است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«عصر روز چهارشنبه یازدهم خرداد نود مطابق با یک ژوئن 2011 در پارک آزادی شهر سلیمانیه‌، هزاران نفر از مردم شهرهای مختلف کردستان گرد هم آمدند تا سخنان رییس جمهوری عراق را گوش دهند که 2 سال دیگر در سن 80 سالگی‌، کرسی ریاست جمهوری را ترک می‌کند. سخنان این پیرکهنه کار سیاست‌، با دقیقه‌ای سکوت به یاد شهیدان راه جنبش کردستان در سال 1976 آغاز شد که کردها آن را قیام جدید کردستان عراق می‌نامند (‌زیرا در سال 1961 ساواک و شاه طرح حمایت از جنبش مسلحانه کردستان را اجرا کردند که تا سال 1975 ادامه داشت‌.)

هرچند که طالبانی با ادای احترام به یاد شهیدان راه آزادی، خاطر نشان کرد که «خون آنان‌، کردستان امروز را در عراق پدید آورده است. امروز روز مبارکی است، روز قیام علیه دشمنان کرد و کردستان که تصور می‌کردند دیگر قیام کردها را به کلی ریشه‌کن و خاموش کرده‌اند و با تاسیس اتحادیه میهنی کردستان عراق، به تک‌روی و خودمحوری در حرکت سیاسی کرد پایان داده شد و به همین دلیل در دنیای مدرن این روز تاسیس حزب ما، روزی مبارک است، روز یاد حزبی که از انحطاط گریخت و روز ملی کردها است‌. امروز روزی بود که تصور می‌شد رها کردن طرح شاه گور‌به‌گور‌– محمد‌رضا پهلوی‌‌- بدین معنی است که قیام در کردستان، ریشه‌کن شده است و ابر سیاه ناامیدی و یاس و حرمان بر کردستان سایه افکنده است اما تاسیس اتحادیه میهنی کردستان، پاسخی انقلابی بود که از میان مردمان این دیار، شعله کشید و از نو مبارزه آغاز شد که کردها تا احقاق همه حقوق خود دست از قیام برنمی‌دارند [‌در این‌جا کاملن به هدف اصلی ساخت این حزب اشاره‌ای تلویحی داشت‌. زیرا طالبانی و ابراهیم احمد در سال 1964 علیه خودکامگی و خودرایی و تفکر عشیره‌ای مصطفی بارزانی اعتراض و انتقاد کردند و بارزانی هم با لشکر‌کشی نظامی قصد نابودی آنان را داشت و در سال 1966 این گروه را به سوی حکومت عراق، فراری داد؛ زیرا بارزانی همیشه از سال 1945 که شادروان قاضی محمد خواهان مشارکت سیاسی کردهای ایران بود، می‌خواست که رهبر بلامنازع کرد و کردستان باشد و نمی‌خواست که حزب یا رهبر دیگری شکل بگیرد.  بنا به کتاب خاطرات جلال طالبانی – پس از 60 سال – وی معتقد است که در سال 1965 در تهران تحت نظر ساواک بود و برای دریافت اجازه خروج از کشور مجبور به اعتصاب غذا شد و در سال‌های 1967 تا 1970 هم اکثر نیروهای چپ کردستان‌، با وی مراوده داشتند و ساواک همواره به جلال طالبانی شک و تردید داشت و حتا در سال‌های قبل از انقلاب، برخی از چریک‌های سازمان انقلابی حزب توده در اردوگاه وی بودند و بدین سبب چهره مقبول شاه و ساواک نبود و با پیروزی انقلاب اسلامی، در اسفند 1357 به دیدار آیت‌اله خمینی رفت‌]….»

و حال باید گفت و سوال کرد که شاه فقید ایران چه خیانتی به کردها کرد‌؟

سال 1324 که شاه‌، قاضی محمد را به رسمیت شناخت و از او دعوت کرد تا در حفظ آرامش کردستان، حکومت مرکزی را یاری دهد. حال روس‌ها در پشت ماجرا بودند و جمهوری مهاباد اعلام وجود کرد یا خیر، خود مبحثی جداگانه است‌؛ اما هرچه بود جناح طرف‌دار انگلیس‌– بنا به روایت یحیی خان صادق وزیری و دیگران‌– به دور از اطلاع شاه، به اعدام قاضی محمد دست زدند، زیرا تصورشان این بود که ماموریت روس‌ها را ناکام می‌گذارند [‌گرچه انگلیس برای شادروان قاضی محمد بزرگ، مزاحمی روان پریش‌– به نام بارزانی‌- را روانه کرد تا بساط او را بهم بزند و بعدها خود به سینه افسر ایرانی آتش گشود و به آغوش روس‌ها پناهنده شد‌؛ اما قاضی محمد خود به استقبال ارتش ایران رفت تا مبادا علیه امنیت کشور، شخصی مضر معرفی شود و عوامل انگلیسی‌ها به دور از چشم شاه، او را اعدام کردند‌. و هرگز نه شان و منزلت قاضی محمد با مصطفی بارزانی قابل قیاس است‌– که قاضی رهبری تحصیل‌کرده و آگاه و ایران خواه بود و بارزانی یک شورشی امی و قبیله‌ای و ضد‌کرد و ایرانی – و نه در آن شان و منزلت قرار دارد. قاضی محمد‌- بنا به گفته صریح سرلشگر فضل‌اله همایونی در صاحبه با تاریخ شفاهی دانش‌گاه هاروارد‌- وقتی که به دیدار نمایندگان حکومت مرکزی رفت، بارزانی و سربازانش به سوی او و ماشین ارتش و جیب همایونی، شلیک کردند‌؛ زیرا نمی‌خواستند قاضی به روس‌ها و تجزیه‌طلب‌ها، پشت کند و همین نکته را بعدها، بارزانی در مصاحبه با آدامسون تکرار کرد و قاضی محمد را انسانی ترسو و جبون نامید!‌]

شاه از شنیدن خبر اعدام‌، ناراحت شد و رزم‌آرا و دوستانش، نیمه‌شب را بهانه کردند که اعلی‌حضرت را از خواب بیدار نکنند، اما شاه به محض ورود به مهاباد‌، نامه‌ای از زنی چادری‌ – همسر قاضی محمد – گرفت و دستور داد که فرزندان قاضی محمد و سیف قاضی بورسیه ساواک شوند و علی قاضی هم به آلمان رفت و این کمک مالی شاه به خانواده قاضی محمد تا روز انقلاب 1357 ادامه داشت‌ [‌حال سخن گفتن  از هم‌کاری علی قاضی با ساواک هم به بعد موکول کنیم‌]

شاه سال 1961 با طرح سری ساواک، قصدش اعمال فشار بر حکومت مرکزی عراق و عبدالکریم قاسم بود که هم از تمامیت ارضی ایران دفاع کند و هم سیستم شاهنشاهی را به عراق بازگرداند و این طرح تا سال 1975 – قرار داد الجزایر – ادامه یافت [‌گرچه بعدها سیا و موساد هم به کمک ساواک شتافتند]

جناب طالبانی در سفارت ایران در بغداد، به شعف آمده بود که ایران می‌خواهد به آنان کمک مالی و نظامی کند‌؛ گرچه مصطفی بارزانی خود را رهبر قیام کرد و کردستان نامید و گوی سبقت را از همگان ربود و در عین خودکامگی‌، منتقدان خودش را دشمن کرد و کردستان نامید و جلال طالبانی و ابراهیم احمد را دست‌ساز ساواک نامید [‌و بعدها در 1976 جلال طالبانی در کتابش، بارزانی را دیکتاتوری مخلوق شاه و ساواک نامید‌.]

از 1964 که جلال طالبانی و ابراهیم احمد‌، مقهور تفکر قبیله‌ای بارزانی شدند، وی دل از ساواک برکند اما ساواک گناهی داشت‌؟ در سال 1959 طالبانی در سفارت ایران با نماینده امنیتی ساواک دیدار کرد و شاه ایران را کهنه‌پرست و ضد‌کرد نامید که هم دستش به خون قاضی محمد آلوده است و هم غنی بلوریان و عزیز یوسفی را به زندان افکنده است‌– کردهایی که به خاطر حزب کمونیست (‌توده) به زندان افکنده شده بودند نه کرد و کردستان‌-‌؛ اما وقتی نماینده شاه گفت که هدف شاه حمایت از جنبش کردهاست، طالبانی اولین فردی بود که از فرط خوش‌حالی در پوست خودش نمی‌گنجید. گناه شاه چه بود که طالبانی و ابراهیم احمد و مصطفی بارزانی به کرد و کردستان واقعیت ماجرا را کتمان کردند‌؟ و وقتی انشقاق 1964 رخ داد و طالبانی و ابراهیم احمد و گروه آن‌ها به ایران فراری داده شدند، گناه شاه بود‌؟ شاه می‌خواست که بارزانی برادر‌کشی کند و خون و خون‌کشی راه بیندازد‌؟

اما در ایام همان شاه بود که هویت کردها، لااقل به رسمیت شناخته شد، کردها دارای روزنامه کردستان شدند، که منظم انتشار می‌یافت اما بعد از ایام شاه هرگز رسانه‌ای شکل نگرفت، و رادیو و تلویزیون کردی هم یادگار ایام شاه است که بعد از 20-30 سال در عراق و ترکیه رادیو و روزنامه کردی شکل گرفت‌، پس شاه، انسانی ضد کرد نبود و برایش اهل سنت و تشیع معنی نداشت‌

در سال 1965 که ساواک به طالبانی اجازه خروج از ایران را صادر کرد‌،‌ و شاه و ساواک به ارتباط گروه طالبانی و تیمور بختیار مشکوک بودند و برحق هم بود این شک کردن‌، اما طالبانی به همه چپ‌ها و مخالفان شاه پناه داد و شاه از بارزانی نخواست که 50 و اندی نفر گروه حزب دمکرات را تحویل ساواک دهد تا اعدام شوند، و یا به اخراج قاسملو دست یازد و یا کشتن معینی‌ها و شریف‌زاده و …‌؛ او برای خوش رقصی نزد ساواک، چنین دست به خون کردها آلوده کرد ؛ چرا در آن ایام شاه را گور‌به‌گور نخواندند‌؟

در سال 1975 بارزانی نزد شاه ایران گفت که من سرباز اعلی‌حضرتم و شاه پدر کردها، چرا در روزنامه اطلاعات با طاهری بیان کرد که ماموریت من تمام شد‌؟ در این ایام 3 واقعیت تاریخی وجود دارد :‌

1-تمام کمک‌های مالی شاه و ساواک در حساب بانکی سویس‌، به جیب مبارک مصطفی بارزانی رفت و برای قیام کردها‌، صرف نشد

2-بارزانی اولین نفر بود که به کرج پناهنده شد و امورات همه کردها تحت اختیار تیمسار منوچهر هاشمی – اداره 8 ساواک – قرار گرفت‌. بارزانی مخالف رنجاندن دل شاه و ساواک بود و به هیچ وجه خواهان ادامه قیام نبود و در این‌جا بود که طالبانی‌، خواهان ادامه جنبش کردها بود. و بارزانی و فرزندانش پیام داده بودند که اگر نتوانیم جنبش کنیم، جنبش دیگران را می‌توانیم بهم بزنیم.

3-بارزانی تا نزدیک انقلاب‌، به هیچ وجه نگفت که شاه به کردها خیانت کرد و حتا در ایام پاییز 1357 به نماینده ساواک اظهار می‌دارد که حاضر است به عنوان سرباز شاهنشاه‌، به دفاع از شاه ایران برخیزد و در ماه‌های آخر بود که بارزانی– که دست طولایی در اتهام ساختن و بهتان زدن دارند‌-  در حالی که از درد سرطان در روی یکی از بیمارستان‌های واشنگتن بخود می‌پیچید‌، گفت که شاه و کسینجر کردها را فروخته‌اند !

آقای جلال طالبانی در سال 1975 و بعدها در مصاحبه‌های پی‌در‌پی‌؛ حرکت بارزانی را کهنه‌پرستانه و دست‌ساز ساواک و شاه نامید و بعدها اظهار داشت که نباید از سروری و بزرگی و عظمت بارزانی غافل بود‌؛ و دوباره امروزه اظهار می‌دارند که از بابت حرکت‌شان خوشحال هستند‌. تا پارسال اگر کسی می‌گفت حرکت کردهای عراق از سال 1961 – 1975 دست‌ساز ساواک ایران بود و بعدها موساد و سیا به آن پیوستند و بارزانی برای اقناع افکار عمومی مردمان ناآگاه و جامعه سنتی کردستان ان ایام به دروغ متوسل می‌شد و حرکت خود را ملی‌گرایی و جنبش خودجوش مردمی کردستان در جهت کردستان بزرگ می‌نامید؛ طالبانی کتمان می‌کرد‌، اما امروزه می‌گوید «طرح شاه گور‌به‌گور شده»؛ و این یعنی اعتراف دوباره به سخن قبلی که اگر کسی به زبان می‌آورد، او را دشمن کرد و کردستان می‌نامیدند‌، اما شاه که وعده استقلال کردستان بزرگ به کسی نداده بود، سندی هست که غیر از این باشد‌؟ شاه که در روز آخر به بارزانی گفته بود، «من که صرفن به شما کمک کردم و مدتی به حرکت کردها نیاز داشتم‌، اگر من این کمک‌ها را نمی‌کردم، شما چند ماه هم نمی‌توانستید‌، دوام بیاورید»؛ شاه دست از حمایت شست، اما اختیار ادامه جنگ را به خود کردها سپرد‌، آیا واقعیت چیز دیگری است‌؟ شاه که بسیاری از مجروح‌های جنگ را در بهترین بیمارستان‌ها مداوا کرد و فرزندان بسیاری از پیش‌مرگه‌ها را روانه اروپا ساخت و به همه کمک مالی کرد، کدام خیانت‌؟

در تابستان 2007 از مسعود بارزانی پرسیدم، ناگهان برافروخته شد و هنری کسینجر را دریایی کثیف خواند‌؛ گرچه قبل از آن و بعدها هم توانستم چند لحظه‌ای با جناب کسینجر گپ بزنم‌، و همواره فرمود «من ظلمی به کردها نکرده‌ام، حرکت و جنبش کردها صدها سال ادامه داشته است و ما مدت زیادی هم حمایتش کردیم مثلا 16 میلیون دلار‌. بنابراین درباره 1975 با من حرف نزنید. بارزانی در نامه‌ای گله‌آمیز و تند برایم نوشت که حرکت ما و ملت کرد به شیوه‌ای غیر‌قابل باوری نابود شدند»‌؛ اما چرا کردها تصورشان خیانت بود و همه کمک‌های شاه هم منفور واقع شد‌؟ این‌که کردها از جریانات سیاسی، خوانش درستی نداشتند، شاه مقصر است‌؟ این‌که بارزانی به جای تکیه کردن به مردم کرد و کردستان، به ساواک و شاه تکیه زده بود و وقتی شاه گفت «تمام شد»، وی هم گفت «تمام شد»، بازهم شاه مقصر است‌؟

و امروز سخنان طالبانی در سی و ششمین سال‌روز تاسیس حزب اتحادیه میهنی کردستان عراق‌، قابل تامل بود… گفت «تصور می‌شد رها کردن طرح شاه گور‌به‌گور‌– محمد‌رضا پهلوی‌- بدین معنی است که قیام در کردستان، ریشه‌کن شده است و ابر سیاه ناامیدی و یاس و حرمان بر کردستان سایه افکنده است اما تاسیس اتحادیه میهنی کردستان، پاسخی انقلابی بود که از میان مردمان این دیار، شعله کشید و از نو مبارزه آغاز شد که کردها تا احقاق همه حقوق خود دست از قیام برنمی‌دارند»؛‌ و شاید منتقدها بتوانند این سوال را مطرح کنند که به‌راستی چرا این نفرت از شاه از 1964 به بعد در دل طالبانی نقش بست‌؟

شاید از یک جنبه حق دارد‌، ساواک از یک شخصیت امی و قبیله‌ای بیش‌تر حمایت کرد که غلام آستان باشد و نه از جماعت روشن‌فکری مانند ابراهیم احمد و جلال طالبانی و ساواک وقتی که در 1964 بارزانی به هدف کشتن این گروه به ماوه‌ت حمله‌ور شد و آن‌ها رابه همدان فراری داد، ساواک دخالت چندانی نکرد اما شاه از تفکر چپ و کمونیسم فراری و متنفر بود و طالبانی هم پیرو اندیشه چپ و هنوز هم بعد از سال‌ها دل در گرو مائو دارد‌، اما شاه در قیاس با دوران‌های بعد‌، می‌توان گفت‌: «کردها درایام پهلوی در ارتش ایران به مقام و رده‌های بالا رسیدند و این بیش‌تر تبلیغات چپ‌ها بود که سعی در تکذیب این نکته داشتند، اما سرتیپ محمد امین بیگلری، سپهبد فریدون فرح نیا، سرلشکر معتمدی کردستانی در ارتش حضور داشتند و حتا می‌توان گفت که اعتماد زیادی به کردها توسط حکومت مرکزی وجود داشته و اردلان‌ها و جاف‌ها هم که با سناتوری و وزارت و سفارت هم رسیدند و یا در ۱ هفته قبل از انقلاب ۱۳۵۷ یحیی صادق وزیری، وزیر دادگستری کابینه بختیار شد و قبلن هم معتمد وزیری، معاون وزیر بود‌!… گرچه بعد از انقلاب ، امروزه در ایران، ‌شاید فرمان‌داری کرد زبان هم نداشته باشیم‌، که خود حکایت دیگری است!

اما در ایام همان شاه بود که هویت کردها، لااقل به رسمیت شناخته شد، کردها دارای روزنامه کردستان شدند، که منظم انتشار می‌یافت اما بعد از ایام شاه هرگز رسانه‌ای شکل نگرفت، و رادیو و تلویزیون کردی هم یادگار ایام شاه است که بعد از 20-30 سال در عراق و ترکیه رادیو و روزنامه کردی شکل گرفت‌، پس شاه، انسانی ضد کرد نبود و برایش اهل سنت و تشیع معنی نداشت‌؛ بعدها بود که این داستان‌های سردرد آور و بی‌فایده، ادامه یافت.

امیدوارم مسایلی را که به آن اشاره کردم، فتح بابی برای اندیشیدن درباره حقایق پنهان تاریخ ایران زمین باشد. برای حقیقت تاریخ دوست داشتم این نکته را بنویسم و متذکر شوم. ‌به گمانم نگاهی بدون تعصب و صریح داشته باشیم، در تنگنای احساسات و هیجان هم قرار نخواهیم گرفت.

بغداد 15 خرداد 1390

متن کامل سخنان جلال طالبانی در این‌جا منتشر شده است.

 

 

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , 

۴ Comments


  1. هرمس
    1

    مقاله خواندنی است که بیانگر پدید آمدن نگرشی است که در جست و جوی حقیقت است و از تقسیم بندی های کاذب، به ستوه آمده است. نگرشی که اهل تامل در بدیهیات گذشتگان است و از سنت شکنی پرهیز ندارد و دریافته است که حقیقتِ مطلق افسانه است. نقد بی مهابا و بنیادی «بُت ها» پیشدرآمد «غروب بُت ها» است. پرتوی است بر سیر و سلوک سیاست در این اقلیم و گواهی است بر این که در پیشگاه نقد، قداست و خطاناپذیری رنگ می بازد. نویسنده در کنکاش است و پرسش دارد: بازخوانی انتقادی از روایت های راویان تکخوان.

    حال باید دید که که را همتی است که آستین بالا بزند و آستان نقد را به نقادی این نقد جان دهد. چون این نقد نیز فقط یک روایت است و مقدمه ای است بر همنوائی روایت ها در فهم کیستی و چیستی آن چه روی داده است.


  2. ahmad
    2

    عرفان در عین هوشمندی این نکات را مطرح کرده که بابا در جمهوری اسلامی فعلی – کردها هیچی ندارند

  3. 4

    age ma dast az manam manam bar darim va be ma fekr konim larze be andame rejim andakhtim.