Saturday, 18 July 2015
25 October 2021
دایره‌ی شکسته

«بازی در برابر چشمان باز»

2011 June 09

مه‌شب ‌تاجیک/ رادیو کوچه

در اصل هنر به جایی می‌رود که مخاطب خود را پیدا کند. تاتر خیابانی یکی از زنده‌ترین و پویا‌ترین هنرهای عصر حاضر است و سالانه هزاران ره‌گذر و تماشاگر معمولی را به خود جذب کرده به فکر وا می‌دارد و به شوق می‌آ‌ورد. نمایش خیابانی به تعبیر اروپایی‌ها نمایشی تهییجی-تبلیغی است که از نظر ساختار، زبان و تکنیک دارای ویژگی‌‌های خاصی است. این نمایش در واقع از همان ابتدا نه دارای مولف خاصی بوده است و نه مسوول ادبی شناخته شده‌ای داشته است. همواره گروهی از بازی‌گران که به‌طور عموم گم‌نام هم بودند تولید و اجرای این کار را به صورت گروهی به عهده داشتند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

سابقه‌ی تاتر خیابانی به پیش از جنگ جهانی دوم، یعنی زمانی که جنگ جهانی اول به پایان رسیده بود برمی‌گردد. در آلمان نهضت تاتر سیاسی تشکیل می‌شود و «اروین پیسکاتور» یکی از بنیان‌گذاران این عرصه بود. او پیش از تشکیل تاتر سیاسی خود دست به تشکیل یک گروه تاتری زد که بیش‌تر خواست‌های طبقاتی آن دوره را مطرح می‌کردند، از درون این تاتر نوعی دیگر از تاتر سربرآورد که به آن تاتر «آژیت ‌پروپ» می‌گفتند که در واقع معنی آن نمایش تهییجی-تبلیغی بود و به همین دلیل اروپایی‌ها به تاتر خیابانی این نام را هم دادند. ساختار این تاتر بر اساس حرکات موزون و بداهه‌پردازی بنیان گذاشته شده بود که شرایط اجتماعی و سیاسی آن دوران را هم بازتاب می‌داد.

یکی از مسایلی که در تاتر خیابانی و اجرای بداهه‌ی آن به چشم می‌خورد این مسئله است که نمایش خیابانی به هیچ رو به دنبال احترام گذاشتن و یا روایت یک متن به‌گونه‌ای که ارزش‌های آن حفظ شود نیست، بلکه بازتاب شرایط است و این‌که تاویل برگزار کنندگان آن نمایش در آن زمان چگونه باشد. البته گاهی پیش می‌آید که نوشته‌هایی از «تولستوی» یا «چخوف» هم به همان صورت اجرا شود ولی این روش و شیوه‌ی اساسی این کار نیست و بیش‌تر اوقات موقتی بوده است. تاتر خیابانی دو ویژگی مهم دارد. فشردگی و تنوع‌. فشردگی در واقع مسئله‌ای است که در تمام اجزای این نوع تاتر وجود دارد. فشردگی در کلام، حرکات و تصاویر تا نحوه‌ی اجرا. اجرا‌کنندگان مجبور بودند که لب مطلب را با کم‌ترین حاشیه‌ها بیان کنند برای همین ممکن بود اجرای هر صحنه بیش‌تر از 2یا 3 دقیقه طول نکشد. آن‌ها مجبور بودند با صحنه‌های داغ و مهیج و گاهی دکلمه‌های دسته جمعی نظر مخاطبان را به خود جلب کنند و مسایل سیاسی و اجتماعی و طبقاتی روز را در همان زمان اندک بیان نمایند. بازی‌گران این نمایش در اثر تجربه درمی‌یافتند که با چه حربه‌ای تنوع و تصویری و ریتمی ایجاد کنند که حول یک محور ثابت بچرخد و بیننده را از موضوع پرت نکند و تمرکز او را به هم نزند. مسئله‌ی دیگر هم تنوع در این نمایش‌ها و نحوه‌‌ی اجرای آن‌ها بود. به‌طوری که جدای از مسایلی که در زمینه‌های متعدد بیان می‌شد، بازی‌گران این نمایش‌ها نحوه‌های اجرا را هم تغییر می‌دادند. رسالت بزرگ این تاتر سهیم کردن مخاطبان بود که یا این کار را به صورت مستقیم انجام می‌دادند یا به صورت غیر‌مستقیم، یعنی یا تماشاگر را به جای‌گاه بازی‌گر فرا می‌خواندند و یا خود صورت راوی او را مورد خطاب قرار می‌دادند.

در حال حاضر تاتر خیابانی نظام‌مند نیست و از یک رویه مشخص پیروی نمی‌کند، بلکه به شکل هرازگاهی برگزار می‌شود. در تمام جوامع دنیا چه مدرن و چه در حال گذار از سنت به مدرنیته و چه حتا پست مدرن پدیده‌ها، بحران‌ها و معضلات خاص آن جامعه وجود دارد. حالا در زمانه حاضر پدیده‌های اجتماعی خاصی هستند که از طریق تاتر خیابانی و به شکل خودجوش و به‌طور کامل غیر‌حرفه‌ای می‌توانند بستر رودررویی با مردم را فراهم کنند. تاتر خیابانی تاتر منتقد و معترض است، این اعتراض می‌تواند به کوچک‌ترین مسایل اجتماعی مربوط باشد از این‌رو فقط هم خیابان نیست که می‌تواند چنین اتفاقی را ایجاد کند. حتا فضاهای سربسته‌ای مانند مترو، ایست‌گاه اتوبوس، خود اتوبوس، پارک‌ها، ادارات و سازمان‌های خصوصی و دولتی، کارخانه‌ها، سربازخانه‌ها و حتا خانه و خانواده نیز از چنین امکانی برخوردار هستند. پس تاتر خیابانی در هر جایی غیر از تالارهای نمایشی،‌ بیش‌تر از جای‌گاه معمول و تاثیرگزاری‌اش برخوردار خواهد شد.

تاتر خیابانی، تاتر زنده است و رو‌در‌رو و در حال خطاب قرار دادن مردم و هم‌چنین در حال افشای حقایق و اطلاعاتی است که کتمان می‌شود. تاتر خیابانی باید چیزی را افشا کند. این نوع تاتر را نمی‌توان را روی صحنه اجرا کرد. هر‌چیز یک منطق درونی دارد و هنرمند تاتر خیابانی باید این را بداند. گفت‌و‌گو و دیالوگ شاخصه‌ای بارز است که تاتر را مردمی کرده است. تماشاگران دور تا دور نمایش‌گران خیابانی را می‌گیرند تا جزیی از آنان باشند تا نشان دهند نمایش جزیی از واقعیت زندگی و اجتماع آن‌ها است و آن‌گاه گفت‌وگو می‌کنند و دیالوگ می‌گویند برای رسیدن به هدف‌، اهداف والای انسانی. نمایش‌گر خیابانی هیچ چیز برای پنهان کردن از مردم ندارد‌. هرچه دارد با مردم در میان می‌گذارد. آن‌جا دیگر هیچ پشت صحنه‌ای نیست که از چشم تماشاگران که مردم باشند پنهان بماند .

نمایش خیابانی به‌طور غالب فراسوی خواسته‌های فضای حاکم اجتماع رشد کرده و و در ذات خود منتقدانه و نقاد است از چهار چوبه‌ی تاتری دولتی خارج است و نمی‌توان از این مکتب تاتر توقع داشت آن‌چه را بگوید که به او دیکته می‌کنند. روح این نوع تاتر روح آزادی و عصیان‌گری است.

 

 

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,