Saturday, 18 July 2015
05 December 2020
گزارش ادبی

«سانسور متون کهن، از شوخی تا واقعیت»

2011 August 17

مصطفا خلجی/ رادیو کوچه

mostafa.k@koochehmail.com

یک زمانی برای این‌که شدت و وخامت سانسور در ایران را بیان کنند، به شوخی می‌گفتند که اگر حافظ در این زمان می‌زیست برای گرفتن مجوز از وزارت ارشاد دچار مشکل می‌شد، یا حتا اگر قرار بود قرآن برای اولین بار منتشر شود، بابت سوره‌ی «یوسف» سانسور می‌شد. اما بالاخره این شوخی‌های تلخ، به واقعیتی تلخ‌تر منجر شد و در این هفته در خبرها آمد که ممیزان وزارت ارشاد به منظومه «خسرو و شیرین» سروده «نظامی گنجوی» هم رحم نکردند و ایراداتی شرعی و اخلاقی برای آن تراشیدند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

خبر سانسور «خسرو و شیرین» بازتاب بسیار گسترده‌ای در رسانه‌های فارسی‌زبان داشت. این امر ناشی از شگفتی‌ای بود که این خبر آفریده بود. اما جالب آن که پس از انتشار این خبر، وزارت ارشاد باز بر طبل خود می‌کوبد و هم‌چنان از عمل‌کرد خود دفاع می‌کند و بدتر از آن ناشر کتاب خسرو و شیرین را تهدید کرده است.

داستان از این قرار بود که روز دوشنبه، یکی از مسوولان نشر پیدایش در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر خبر داد که کتاب «خسرو و شیرین» پس از 7 بار انتشار، برای چاپ هشتم تصمیم بر این شد قطع کتاب عوض شود و تنها با همین تغییر ظاهری کتاب برای دریافت مجوز به ارشاد رفت که وقتی کتاب را برگرداندند، ممیزان وزارت ارشاد چندین و چند مورد اصلاحیه هم بدان وارد کرده‌ بودند.

یکی از موارد حذفی، مصرع «چو مست از جام می نگذاشت باقی» بود که گفته بودند باید حذف شود. هم‌چنین در بخش دیگری از داستان خسرو و شیرین عبارت «در آغوش کشیدن» بوده که آن هم دچار سانسور وزارت ارشاد شده بود. این بخش از داستان درباره این است که خسرو را در خواب کشته‌اند و حال شیرین زانو می‌زند و جسد خسرو را در آغوش می‌کشد.

موضوعاتی مثل «به خلوت رفتن»، «آغوش»، «گرفتن دست» و از این‌گونه موارد هم هر‌جا که دیده شده، حذف شده است.

اما واکنش مقامات وزارت ارشاد به این خبر شاید جالب‌تر از اصل خبر باشد.

به نوشته شماره روز سه‌شنبه روزنامه «تهران امروز»، «محمد اللهیاری فومنی»، مدیر کل اداره کتاب و امور کتاب‌خوانی وزارت ارشاد گفته است: «مصاحبه مسوولان این انتشاراتی برای فشار آوردن به اداره کتاب است و این اداره حتمن با این ناشر برخورد خواهد کرد.»

این اظهارات اللهیاری تعجب خبرگزاری مهر را هم که منبع اصلی این خبر بوده برانگیخت. این خبرگزاری نوشت که چگونه یک ناشر می‌تواند اداره کتاب را تحت فشار قرار دهد؟ در حالی که این مقام وزارت ارشاد در موضع‌گیری تهدیدآمیز خود صراحتن می‌گوید: «حتمن با این ناشر برخورد خواهد شد.»

موج اعتراض به سانسور کتاب در ایران

اما طی چند روز گذشته، چند تن از اهالی کتاب نیز به شدت گرفتن ممیزی یا همان سانسور اعتراض کردند.

«فتح‌اله بی‌نیاز»، نویسنده و منتقد ادبی، در گفت‌وگو با «ایلنا» گفت که وزارت ارشاد حتا انگیزه‌‌ها را هم ممیزی می‌کند.

او گفت که اعمال ممیزی از سوی دولت باعث شده که ادبیات ایران از کشورهایی مثل اردن و لبنان هم عقب بیفتد.

بی‌نیاز، ضمن ابراز ناخرسندی از برخوردهای نامتعارف و افراطی ممیزان اداره‌ی کتاب با ادبیات داستانی طی چندساله‌ی اخیر، گفت: «کتاب‌هایی دارم که حالا تعدادشان به 12 تا (4 مجموعه‌ی داستان کوتاه و 8 رمان) رسیده اما از سپردن‌شان به ناشر و ارشاد صرف‌نظر کرده‌ام چون می‌دانم به مذاق آقایان بررس خوش نخواهد آمد.

وی ادامه داد: «کتاب «نقد، تحلیل و تفسیر چند رمان معتبر جهان» که 3 جلد است، تقریبن 16 ماهی می‌شود که در ارشاد معطل مانده است.»

وی اظهار داشت: «متاسفانه از آن‌جا که سال‌ها داور و دبیر جشن‌واره‌های ادبی بوده‌ام، به کرات دیده‌ام که وزارت ارشاد به برخی از کتاب‌های ادبیات داستانی، صرفا به خاطر انگیزه‌ای که در سر شخصیت‌های داستان وجود داشته، اجازه‌ی نشر نداده‌ است.»

بی‌نیاز ادامه داد: «ادبیات حال حاضر ما در حد ادبیات کشورهایی چون کره‌ی شمالی‌، برمه و سوریه است.»

«مهرداد وثوقی»، مترجم، نیز در گفت‌وگو با همین خبرگزاری گفت که برای ارشاد مهم نیست چه به سر مترجم و مولف می‌آید.

وی ادامه داد که اداره‌ی کتاب کار بررسی‌ها را با خون‌سردی و بدون توجه به وضعیت حرفه‌ای مولفان و مترجمان انجام می‌دهد.

این مترجم گفت: «من نمی‌دانم که بررس‌های اداره‌ی کتاب، چه تصوری از مولفان و مترجمانم کتاب دارند. احتمالن فکر می‌کنند که اهالی قلم هیچ نیازی به انتشار این کتاب‌ها ندارند و بر این اساس آن‌ها حق دارند هر وقت که بخواهند به نویسندگان و مترجم جواب بدهند.»

«عباس پژمان» نیز مترجم دیگری است که در گفت‌وگو با ایلنا به سانسور اعتراض کرده و گفته است که دیگر تن به اصلاحیه و حذفیات نمی‌دهد.

پژمان تاکید کرده که او متنی را که انتشار ترجمه‌اش مستلزم حذفیات است، ترجمه نمی‌کند.

در بحبوحه اعمال ممیزی از سوی وزارت ارشاد، ناشرانی نیز هستند که تکلیف‌شان مشخص نیست. این بلاتکلیفی آن‌ها را به حالت نیمه تعطیل درآورده است.

به عنوان نمونه، یک مسوول نشر آهنگ دیگر‌ با اشاره به این‌که این موسسه‌ی انتشاراتی مدتی‌ست هیچ کتابی برای دریافت مجوز به ارشاد نفرستاده است، از نیمه‌تعطیل بودن این ناشر تخصصی حوزه‌ی شعر خبر داد.

«حافظ موسوی»، درباره‌ی فعالیت انتشارات متبوعش گفت: «مدتی‌ست کتابی برای دریافت مجوز نشر به ارشاد نفرستاده‌ایم و منتظر مجوز همان چند کتابی هستیم که قبلن فرستاده بودیم.»

این شاعر افزود: «در حال حاضر 2 تا 3 کتاب از انتشارات ‌آهنگ دیگر‌ در انتظار اخذ مجوز نشر هستند.»

مسوول این موسسه‌ی انتشاراتی با اشاره به دشواری‌های کار نشر از یک‌سو و تاخیرهای طولانی در بررسی کتاب‌ها از سوی دیگر گفت: «دفتر ما فعلن نیمه‌تعطیل است و منتظریم ببینیم مجوزمان در آذرماه تمدید می‌شود یا نه. آن‌وقت درباره‌ی ادامه‌ی کار تصمیم خواهیم گرفت.»

گرچه موضوع ممیزی در ایران، قصه‌ای بلند و گاه کلیشه‌ای است، اما هر‌چه می‌گذرد ابعاد تازه‌تری به خود می‌گیرد و هم‌چنان خبرساز است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , , 

۱ Comment

  1. 1

    wh0cd7487533 cialis price