Saturday, 18 July 2015
27 October 2020
مجله جاماندگان- مستان مسیر ترسیم کردند- قسمت 2

«خطر پابرهنگان خاکستر به صورت»

2011 November 03

شراره سعیدی/ رادیو کوچه

به یقین ابتدایی‌ترین اصل در مورد سیاست‌مداران آن است که با شک شنیده شوند، تجربه سال‌ها زیستن در خاورمیانه به ما می‌آموزد، آن‌که شعار و صدای‌اش پررنگ‌تر است، می‌تواند در زیر پوسته هم‌دردی‌اش ما را به سخره گرفته و سال‌ها بر شانه‌های سادگی شرقی‌مان، سواری شیرین کند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

ما چاره‌ای نداریم جز مرور تکه‌به‌تکه سرگذشت‌مان تا شاید- البته شاید- دوباره در مسیری تکراری به مثال اسب عصاری نباشیم. چه راه‌زنان شکرکلام و چه پابرهنگان خاکستر به صورت. که چه بسا هم‌رنگان ترس‌ناک‌تر باشند، آن‌ها میان ما، از خود ما و شاید در درون فرصت‌طلب تک‌به‌تک ما نهفته در کمین فرصتی برای عیاری‌اند.

گفته شد که حزب «پیکار» با آرمان‌های چپ پس از شهریور 1320 توسط جمعی از دانش‌جویان حقوق بنیان گذاشته شد، اما این گروه جوان زیر سی‌سال و مدعی، بسیار زود در حکومت پهلوی جذب و هضم شد. جوانانی که روزی داعیه عدالت و مبارزه با دیکتاتوری بودند، خود، از بزرگ‌ترین سرمایه‌داران و یاران دیکتاتور شدند. «جهانگیر تفضلی» از بنیان‌گذاران حزب پیکار بعدها به مقام‌های مهمی دست یافت. او سال‌ها دبیر شورای مشاوران عالی شاه که به «شورای تعقل دربار» شهرت داشت، رسید و پس از 28 مرداد در حالی که حتا یک‌بار هم به شهرستان زابل نرفته بود، به عنوان نماینده مردم این شهر به مجلس شورای ملی راه یافت. تفضلی در تمام دوران نخست‌وزیری سپهبد زاهدی سرپرستی امور رادیویی کشور که مهم‌ترین و پر قدرت‌ترین رسانه آن ایام بود و نیز سرپرستی امور و کنترل مطبوعات را عهده‌دار شد. پس از آن به عنوان سفیرکبیر سیار شاه و سرپرست دانش‌جویان ایرانی در خارج از کشور به اروپا رفت. او بودجه فوق‌العاده هنگفتی برای اداره دانش‌جویان خارج از کشور در اختیار داشت. تفضلی که روزگاری کارمندی دون‌پایه در شهرستان دورافتاده سرخس بود، از ره‌گذر این مناسب مقادیری هنگفت از سهام بانک صادرات را خریداری کرد و یک گاوداری بزرگ و صنعتی در شهرستان گناباد ایجاد کرد. او در اوایل دهه 1340 و در زمان نخست‌وزیری اسداله علم به عنوان وزیر مشاور و سرپرست اداره کل انتشارات و رادیو منصوب شد. وی بعد از کناره‌گیری دولت علم، به عنوان سفیرکبیر به افغانستان و چند کشور دیگر رفت.

و «خسرو اقبال» بنیان‌گذار و متفکر حزب پیکار که روزنامه‌های زنجیره‌ای با اهداف مشابه و پزهای گوناگون را بنا نهاد. او پس از انقلاب مبلغ یک میلیون دلار به انتشار دایره‌المعارف «ایرانیکا» و یک میلیون دلار به ساختمان کانون وکلای ایران کمک کرد.

این چپ‌گرایان زیبانویس که برای برابری و عدالت می‌گفتند و می‌نوشتند و زندان هم دیده بودند، پس از گذر از مراحل مردم‌داری و راه‌یابی به ارکان قدرت و خزانه ثروت، به هیچ روی کم‌تر از حاکمان دیگر ظلم نکردند. شاهد مثال در این موارد بسیار است. اما روایت «محمدرضا نادری» که خود خبرنگار است و از رعایای جهانگیر تفضلی بوده، شنیدنی است، روایتی از روزنامه‌نگاری حزبی که با اشعار زیبا و شعارهای محروم‌نواز و ناسیونالیستی توانست به قله‌های نظام نزدیک شده و با آنان هم‌پیاله شود:

«من در روستای (گیسور) از توابع شهرستان گناباد در استان خراسان (رضوی) متولد شدم. گیسور در آن زمان به شیوه ارباب و رعیتی اداره می‌شد. ارباب گیسور کسی نبود جز (جهانگیر تفضلی) از چهره‌های معروف دربار شاه. از آن‌جا که تفضلی یکی از مهره‌های مهم دربار شاه در دوره محمدرضا پهلوی بود، اداره امور گیسور را به افرادی از نزدیکان‌اش می‌سپرد که به آن‌ها، (خان) می‌گفتند. خان گیسور در دوران تفضلی، چندین بار عوض شد اما خود او تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی، گاه و بی‌گاه با تشریفات بسیار و از جمله با هواپیما و هلی‌کوپتر شخصی برای سرکشی به ده می‌آمد.

جهانگیر تفضلی که مردم به او، (جهانگیرخان) می‌گفتند، در گیسور، خانه اعیانی و باغ بسیار بزرگی داشت که بیش از نیمی از روستا را در بر می‌گرفت. این محل که هنوز هم بقایای آن موجود است، (باغ‌سرا) نام داشت و مکانی بود که جهانگیرخان در آن، هنگام سفر به ده به استراحت و تفریح می‌پرداخت. در اطراف باغ‌سرا، خانه‌های مردم عادی یا همان رعیت قرار داشت که به خدمت به جهانگیرخان از طریق کشت و زرع روی زمین‌ها و یا پرورش گله‌های گوسفند او مشغول بودند…

در گیسور، همه چیز به جهانگیرخان تعلق داشت. دو قنات… از آن او بود. چاه‌های عمیق را هم او برای حفر کرده بودند تا مردم یا همان رعیت، به عنوان دهقان روی زمین‌های پهناور منطقه کشاورزی کنند. چاه نیم عمیق نیز برای تامین آب گله‌های بزرگ گوسفند جهانگیرخان بود و مردم روستا همگی در خدمت او بودند. جهانگیر تفضلی از جمله کسانی بود که در تدوین و تصویب قانون معروف به اصلاحات ارضی در سال 1341 نقش موثری ایفا کرد. اصلاحات ارضی، بخش مهمی از طرح موسوم به (انقلاب سفید) را در بر می‌گرفت و هدف آن، (ایجاد انگیزه بیش‌تر نزد کشاورزان نسبت به کار و آبادانی کشور) اعلام شده بود. تفضلی در این زمینه تا آن‌جا پیش رفت که هنوز هم می‌توان تصاویر وی را در مراسم پرطمطراق واگذاری اسناد مالکیت زمین به کشاورزان خراسانی در کنار محمدرضا پهلوی در کتاب‌های تاریخی و حتا اینترنت مشاهده کرد. پدرم در سال 1341 مردی 27 ساله بود و من – که فرزند سوم خانواده و متولد 1349 هستم – هنوز به دنیا نیامده بودم. بعدها، پدرم اسنادی را به من نشان داد که از آن می‌شد دریافت (انقلاب سفید) و (اصلاحات ارضی) چگونه به دست مدعیان‌اش، ناکام ماند و در عمل، حتا اجرا نشد.

پدرم می‌گفت: وقتی اصلاحات ارضی کردند، قرار شد زمین‌ها را میان ما – مردم ده – تقسیم کنند اما پس از مدتی، جهانگیرخان با این استدلال که شما قادر به بازپرداخت مبلغ زمین‌ها نیستید، آن را از ما پس گرفت و در عوض، به هر خانواده چند فنجان (چند دقیقه) از آب قنات روستا و قطعه زمینی زراعی حدود 150 متر مربع داد که با آن مقدار آب، آب‌یاری می‌شد. در میان اسنادی که پدرم از آن روزگار داشت، رسیدهایی بود که هر سال مردم روستا به عنوان مالیات به نماینده جهانگیرخان تفضلی پرداخت می‌کردند. نماینده در ورقه‌ای که از دفتر مشق بچه‌ها بود، با خطی که نشان می‌داد خواندن و نوشتن را در حد اکابر می‌داند، مثلن می‌نوشت: (دادگی رمضان نادری در تاریخ …. به این‌جانب غلام سلطانی ….. پنج تومان.)

از اوایل دهه 50 زمانی که من کودکی خردسال بودم، روزهای سختی را به یاد می‌آورم که در خانه نان نداشتیم و در ده نیز گندم و آرد پیدا نمی‌شد. در نتیجه، پدرم با موتورسیکلت ایژی که داشت، برای یافتن کیسه‌ای گندم از دهی به ده دیگر می‌رفت تا مشکل کمبود نان خانواده را رفع کند. مردم ده در آن زمان علاوه بر قطعه زمینی که داشتند، اجرتی را نیز بابت چوپانی گوسفندان یا زراعت روی زمین‌های جهانگیرخان دریافت می‌کردند و با این حداقل، روزگار می‌گذراندند. نام مدرسه پسرانه روستای‌مان (دبستان جهانگیر گیسو) به تاسی از نام (جهانگیر تفضلی) بود…»

و خلاصه آن‌که، همه‌چیز به نام و برای بنیان‌گذار حزبی چپی بود، موردی که در راست‌ها نیز بی‌سابقه است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,