Saturday, 18 July 2015
20 October 2020
زخم

«جایی برای یخ نزدن»

2011 November 09

افشان برزگر/ رادیو کوچه

دیگر هوا سرد شده و شومینه‌ و بخاری و شوفاژ و پیج‌ها در خانه‌ها روشن. با بارندگی‌هایی که در چند روز گذشته داشتیم، همه منتظر یک زمستان سر و پربرف هستند. شب‌هایی را تجسم کنید که دارد برف می‌‌بارد. یک لیوان شیر داغ پشت پنجره می‌خورید و می‌روید در رخت خواب.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

پرده را کنار می‌زنید تا تماشای بارش برف را تا موقعی که خواب‌تان می‌برد، از دست ندید. با دیدن برف از پشت پنجره، لرزت می‌گیرید و پتو را تا زیر گلوت می‌کشی بالا. اما می‌دانی وقتی داری این حس خوب را تجربه می‌کنی، چند نفر در شهر دارند در خیابان‌ها، کوچه‌ها و پارک‌ها دنبال یک جایی برای خواب می‌گردند که الاقل امشب رو بگذرونند که شاید فردا فرجی بشود و اتفاق خاصی بیفتد؟

آره، تو شهرهای ما پر از آدمایی است که به دلایل مختلف، جایی را ندارند که شب رو به صبح برسونند. ماها به این آدم‌ها که زیاد هم به چشم‌مان نمی‌آنید می‌گوییم بی‌خانمان یا کارتن‌خواب. اسم‌شان هر چه هست، انسان‌هایی هستند که حق زندگی دارند. اما همین برف و سرمایی که خیلی از ما دوستش داریم، نفس خیلی از همین بی‌خانمان‌ها را آرام و ساکت می‌گیرد  و آب از آب تکون نمی‌خورد.

40 نفر از همین افراد در شب یلدای سال 80 یخ زدند و اولین روز زمستان را ندیدند. این موضوع که پوشش رسانه‌ای گسترده‌ای داده شد، به سرعت مورد توجه مسوولان قرار گرفت. پس از آن بود که شهرداری تهران برای اسکان بی‌خانمان‌ها در ابتدا چادرهایی را برپا کرد و به مرور زمان این چادرها به ساختمان تبدیل شدند، ساختمان‌هایی که نام «گرم‌خانه» به خود گرفتند.

البته در ابتدا مردم محلی روی خوشی به گرم‌خانه‌ها نشان ندادند، به طوری که یک گرم‌خانه در اطراف میدان آزادی تهران توسط افراد خانه‌های مسکونی هم‌جوار به آتش کشیده شد که منجر به مرگ چند بی‌خانمان شد و پس ازآن بود که آدرس دقیق گرم‌خانه‌ها همیشه مخفی مانده است.

البته جامعه‌شناسان، این عکس‌العمل مردم نسبت به گرم‌خانه‌ها را تا حدودی طبیعی می دانند، چراکه از نظر عامه مردم این مراکز، محل تجمع ناهنجاری‌هاست، بنابراین این گرم‌خانه‌ها باید در محل‌هایی تعبیه شوند که حداقل در جوار واحدهای مسکونی قرار نداشته باشد.

اما در هر صورت گرم‌خانه‌ها شکل گرفت و کارکرد این اماکن تنها نگه‌داری شبانه افراد بی‌خانمان است، به طوری که ساعت کاری گرم‌خانه‌ها از ساعت هفت شب تا هفت صبح است و یک وعده شام و صبحانه نیز به مراجعه‌کنندگان ارایه می‌شود.

هم‌چنین ظرفیت هر گرم‌خانه حدود 200 نفر است که شامل چند صف تخت‌های دوطبقه می‌شود.

در حال حاضر پنج گرم‌خانه در تهران وجود دارد که بنا بر اعلام مسوولان شهرداری تهران قرار است از امسال گرم‌خانه‌های منطقه‌ای در برخی نقاط پایتخت راه‌اندازی شود.

هم‌چنین ساخت اولین گرم‌خانه ویژه زنان بی‌خانمان نیز در دستور کار شهرداری تهران قرار دارد که برای این منظور به دنبال مکانی در جنوب شهر تهران می‌گردند، چراکه در حال حاضر زنان بی‌خانمان در گرم‌خانه‌های تهران پذیرش نمی‌شوند و مکانی بسیار کوچک در اسلامشهر آن‌ها را می‌پذیرد.

البته قرار است شهرداری تهران علاوه بر این گرم‌خانه، گرم‌خانه‌های مدرنی را نیز احداث کند که در این اماکن علاوه بر ارایه خدمات به زنان و مردان بی‌خانمان، کودکان کار نیز تحت پوشش قرار می‌گیرند. هم‌چنین قرار است در این گرم‌خانه‌ها مدرن، سوییت‌های کوچکی طراحی شود و در اختیار خانواده‌هایی قرار گیرد که به دلیل پرداخت نکردن اجاره یا هر دلیل دیگری که مجبورند در پارک‌ها و کنار خیابان‌ها بخوابند، در این گرم‌خانه‌ها شب را به صبح برسانند.

تعداد متقاضیان ورود به گرم‌خانه‌ها سال به سال بیش‌تر می‌شود، به طوری که بر اساس آخرین آمار اعلام شده در سه سال گذشته، حدود هفت هزار و 571 نفر از خدمات گرم‌خانه‌های تهران استفاده کرده‌اند که به گفته مسوولان، علت این افزایش تقاضا به دلیل ارایه خدمات بهداشتی و مشاوره‌ای در گرم‌خانه‌ها است.

اما برخلاف این عقیده، جامعه‌شناسان بر این باورند که افزایش مشکلات اقتصادی، از هم پاشیدگی خانواده‌ها، بی‌کاری و روند رو به رشد اعتیاد و بیماری‌های روانی از عوامل رشد بی‌خانمانی در جامعه و به تبع آن افزایش تقاضا برای چنین مراکزی شده است، به طوری که برخی از این افراد آسیب‌دیده پس از گذشت چندین سال هنوز نتوانسته‌اند خود را از بی‌خانمانی نجات دهند و در گرم‌خانه‌ها رسوب کرده‌اند.

این در حالی‌ست که وظیفه اولیه‌ای که برای گرم‌خانه‌ها تعریف شده بود، چیز دیگری بود. بر این اساس علاوه بر اسکان دادن بی‌خانمان‌ها در گرم‌خانه‌ها باید اقدامات لازم برای ارتقای سلامت روحی و فکری این افراد و کمک به بازگشت‌شان به جمع خانواده صورت گیرد، در حالی که به دلیل نبود نظام یکپارچه و واحد برای تدبیر و برنامه‌ریزی، گرم‌خانه‌ها با چالش‌های جدی مواجه شده‌اند.

تحقیقات نشان داده که 80 درصد افرادی که به گرم‌خانه‌ها مراجعه می‌کنند معتادان به مواد مخدر هستند که تمرکز آن‌ها در یک نقطه بر شیوع و شیوه مصرف مواد مخدر تاثیرگذار است. هم‌چنین اغلب افرادی که به این مراکز مراجعه می‌کنند، شناس‌نامه و هویت مشخصی ندارند و به اعتقاد کارشناسان، این اماکن می‌تواند مامنی برای فعالیت‌های مجرمانه، تعرض به هم‌جنسان، خودکشی، درگیری و نزاع و حتا انتقال بیماری‌های مسری باشد.

براساس آخرین مصوبه‌ای که به موضوع متکدیان و بی‌خانمان‌های می‌پردازد و توسط شورای عالی اداری کشور در سال 1378 به تصویب رسید، 11 دست‌گاه اجرایی اعم از شهرداری تهران، سازمان بهزیستی، کمیته امداد، نیروی انتظامی، وزارت بهداشت و دیگر دست‌گاه‌های اجرایی در زمینه سامان‌دهی این افراد دخیل هستند، اما بر اساس اعلام مسوولان شهرداری، این نهاد در انجام این مسوولیت تنها بوده و سایر دست‌گاه‌ها وظیفه خود را به خوبی ایفا نمی‌کنند.

شهرداری تهران می‌گوید این نهاد تنها وظیفه اسکان موقت افراد بی‌خانمان آن هم حداکثر برای 24 ساعت را دارد، اما شهرداری بسیاری از وظایف دست‌گاه‌های دیگر را خود انجام می‌دهد، به طوری که در برخی موارد افراد با کمک‌های مالی شهرداری به شهرستان‌ها و محل‌های سکونت خود بازگشته‌اند و هزینه درمان برخی از بیماران نیز توسط شهرداری پرداخت شده است.

هم‌چنین شهرداری، متکدیان را به مقامات قضایی و افراد بی‌سرپرست را به بهزیستی تحویل می‌دهد. اگر تست اعتیاد افراد مراجه‌کننده به گرم‌خانه‌ها مثبت باشد نیز این افراد به کمپ‌های ترک اعتیاد ارجاع خواهند شد.

اما با این وجود نیز به نظر می‌رسد علا‌رغم معرفی این افراد به دست‌گاه‌های حمایتی مرتبط و هزینه 200 میلیون تومانی که شهرداری به ازای هر بی‌خانمان متحمل می‌شود، دست‌گاه‌های مرتبط کار خود را به خوبی انجام نمی‌دهند، چراکه به گفته مسوولان شهرداری 35 درصد از پذیرش‌شدگان در گرم‌خانه‌ها تکراری هستند.

فشل بودن سیستم سامان‌دهی افراد بی‌خانمان باعث شده که سرما سالانه جان چندین نفر از این افراد آسیب‌دیده را بگیرد. هرچند که مسوولان شهرداری مدعی هستند که پس از تاسیس گرم‌خانه‌ها و راه‌اندازی گشت‌های جمع‌آوری این افراد، هیچ بی‌خانمانی در کوچه‌ها و خیابان‌های شهر فوت نکرده و اگر هم مواردی وجود داشته، به دلیل سرما نبوده و علل دیگری هم‌چون مصرف مواد مخدر داشته، اما آمارهای پزشکی قانونی چیز دیگری را نشان می‌دهد.

بر این اساس پزشکی قانونی اعلام کرده که در دو سال گذشته حداقل 18 نفر بر اثر سرمازدگی و یخ‌زدگی در خرابه‌های ساختمانی، پارک‌ها و حاشیه بزرگ‌راه‌ها و خیابان‌ها جان داده‌اند.

حال سوال این‌جاست که مسوول مرگ تدریجی و دردناک این انسان‌ها کیست. افرادی که زخم‌خورده روزگارند و زندگی سر سازش با آن‌ها نداشته است. شرایطی که شاید در ایجادش سهم چندانی نداشته‌اند و از همه بدتر این که پس از رها شدن، تنها و بی‌کس مانده و دست‌هایی برای کمک‌رسانی به سوی‌شان دراز نمی‌شود.

زمستان در راه است و سیاهی لشکر بی‌خانمان‌ها نگران فردا.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,