Saturday, 18 July 2015
20 October 2020
به بهانه سال‌روز درگذشت «ابراهیم پورداوود»

«روزنگاشت / اثری برجسته از اوستا»

2011 November 16

محبوبه شعاع / رادیو کوچه

mahboobeh@koochehmail.com

بیست‌و‌ششم آبان برابر با سال‌روز درگذشت «ابراهیم پورداوود» ایران‌شناس معاصر، اوستاشناس، نخستین مترجم فارسی اوستا و استاد فرهنگ ایران باستان و زبان اوستایی است. او زاده سال 1264 بود و در چنین روزی در سال 1347 درگذشت. پورداود را بنیادگذار ایران‌شناسی در سرزمین ایران، و زنده‌ کننده فرهنگ و زبان ایران‌باستان دانسته‌اند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«ابراهیم پورداوود» در بیستم بهمن ۱۲۶۴ خورشیدی در رشت، زاده شد. در پنج یا شش سالگی به مکتب «میرزا محمدعلی» رفت که محل آن اکنون آرام‌گاه پدر و برادران و خود اوست. پورداوود سپس تحصیلات مقدماتی فارسی و عربی را در مدرسه‌ای به مدیریت «سیدعبدالرحیم خلخالی» انجام داد. در بیست سالگی به هم‌راه برادر و استادش عبدالرحیم خلخالی به تهران رفت و به آموختن طب قدیم پرداخت و از محضر «محمدحسین‌خان سلطان‌الفلاسفه» بهره برد.

در ۱۲۸۷ خورشیدی به لبنان رفت و در بیروت در مدرسه «لوئیک» به فراگرفتن زبان و ادبیات فرانسه پرداخت و پس از دوسال و نیم راهی فرانسه شد و سپس به ایران بازگشت و بعداز اقامتی کوتاه در رشت، از راه باکو و وین به فرانسه عزیمت کرد و در رشته حقوق دانش‌گاه پاریس به تحصیل پرداخت.

پورداوود در همان دوران با یاری «محمد قزوینی» نشریه «ایرانشهر» را منتشر ساخت که در همان سال، پس از نشر سه شماره آن و آغاز جنگ جهانی اول، تعطیل شد. او شش ماه اول از دوره جنگ را در پاریس به سر برد ولی بر اثر شور جوانی و میهن‌دوستی و تبلیغات آلمانی‌ها، بر آن شد که پاریس را ترک کند و به بغداد رفت و همان سال به هم‌راه «محمدعلی جمال‌زاده» روزنامه «رستخیز» را منتشر کرد که ترکان عثمانی از انتشار آن جلوگیری کردند.

ناگزیر پور داوود از آن‌جا به حلب و سپس به استانبول رفت و بعد از مدتی به قصد اقامت در سویس، از راه بالکان به برلین رفت . اما آلمانی‌ها از خروج وی از کشورشان ممانعت کردند و او تا پایان جنگ جهانی اول و مدتی پس از آن در آن‌جا ماند.

وی در دانش‌گاه برلین، به ادامه تحصیل در رشته حقوق پرداخت و در آن جا با «سیدحسن تقی‌زاده» آشنا شد و در نشر «مجله کاوه» با او هم‌کاری کرد. هم‌کاری با تقی‌زاده و نیز با محمد قزوینی و آشنایی با خاورشناسان آلمانی تاثیری ژرف بر اندیشه او نهاد و او را بیش از پیش به تحصیل و تحقیق درباره ایران باستان علاقه‌مند ساخت.

ابراهیم پورداوود در شهریور ۱۲۹۹ با دختر یک دندان‌پزشک آلمانی ازدواج کرد و در تیرماه ۱۳۰۱ تنها فرزندش «پوراندخت» به دنیا آمد و پورداود در ۱۳۰۳ به هم‌راه خانواده به ایران بازگشت. در مهر ۱۳۰۴ به دنبال دعوت پارسیان هند به هندوستان رفت و دو سال و نیم در آن‌جا ماند و به انتشار بخشی از ادبیات مزدیسنا و گزارش اوستا پرداخت و چند سخن‌رانی درباره تمدن ایران باستان از جمله شرح آتش بهرام، پیشوایان دین مزدیسنا، تقویم و فرق دین مزدیسنا، زبان فارسی، فروردین، دروغ، و ایران قدیم و نو ایراد کرد.

در ۱۳۱۲ از بمبی به آلمان رفت و به ادامه کار ترجمه و گزارش اوستا پرداخت و در سال ۱۳۱۶ به ایران بازگشت و در دانش‌کده حقوق و دانش‌کده ادبیات دانش‌گاه تهران به تدریس پرداخت و یک سال بعد عضو پیوسته فرهنگ‌ستان ایران شد. به مناسبت شصتمین سال تولد وی، مجلس جشن باشکوهی در تالار اجتماعات دانش‌سرای عالی تهران با حضور استادان و دانش‌مندان و دانش‌جویان و شخصیت‌های کشور برپا شد و به همین مناسبت در شانزدهم مهر ۱۳۲۵ یادنامه‌ای در دو مجلد تدوین و طبع شد، یکی به فارسی با مقاله‌ای مفصل از محمد معین درباره پورداود و دیگری حاوی مقالات خاورشناسان به زبان‌های بیگانه.

وی مدت چهار سال ریاست انجمن روابط فرهنگی ایران و آلمان را برعهده داشت و از اعضای شورای فرهنگی سلطنتی ایران و نیز از اعضای هیئت امنای کتاب‌خانه بزرگ پهلوی بود. در شش مهر ۱۳۲۴ پورداود انجمن ایران‌شناسی را دایر کرد که تنها انجمن غیردولتی آن زمان بود. در ۱۳۳۹ به عنوان رییس هیئت نمایندگی ایران به هم‌راه استادانی چون سعید نفیسی، محمد معین و مجتبی مینوی در بیست و پنجمین کنگره خاورشناسان که در مسکو تشکیل شده بود شرکت جست و از آن‌جا به فنلاند، سوئد و هلند سفر کرد.

ابراهیم پورداود در ۱۳۴۲ از دانش‌گاه تهران بازنشسته شد و در ۱۳۴۶ عنوان استاد ممتاز دانش‌گاه را به دست آورد. از زمان بازنشستگی به بعد، اوقات خود را به مطالعه و پژوهش گذراند و کمتر در مجامع دیده شد و سرانجام در بامداد بیست‌و‌ششم  آبان ۱۳۴۷ و در سن هشتاد‌و‌شش سالگی درگذشت و با تشریفات بسیار در رشت، در آرام‌گاه خانوادگی خود به خاک سپرده شد.

پورداوود را بنیادگذار ایران‌شناسی در سرزمین ایران، و زنده‌کننده فرهنگ و زبان ایران‌باستان دانسته‌اند. وی تمام کتاب‌های مربوط به ایران قدیم را که به زبان‌های گوناگون نوشته شده بود در کتاب‌خانه شخصی خود گرد آورده بود و تا آخرین دقایق حیات به مطالعه و بررسی سرگرم بود و در این راه از مباحثه و مکاتبه با دانش‌مندان بزرگ ایران‌شناسی دنیای غرب دریغ نمی‌کرد.

ترجمه و گزارش اوستا، برجسته‌ترین اثر پورداوود به شمار می‌رود. او می‌کوشید ترجمه‌ای روان از اوستا به دست دهد و بدون آن‌که از حدود قواعد زبان فارسی دور شود، با استفاده از واژه‌های کهن، ترکیباتی رسا و خوش‌آهنگ پدید آورد. امتیاز دیگر کار او مقدمه و توضیحاتی است که برای هر یک از بخشهای اوستا نگاشته است. این مجموعه علاوه بر تفسیر و ترجمه، لغت‌نامه بزرگی در ریشه‌شناسی واژه‌های ایرانی نیز هست و از به‌ترین منبع برای پی بردن به فرهنگ ایران‌باستان به‌شمار می‌آید.

گفته شده پور داوود به سبب احاطه کامل به زبان‌های آلمانی و فرانسوی و دانستن زبان‌های عربی و انگلیسی، در پیروی از روش تحقیق اروپاییان در میان معاصران خود کم نظیر بود. او از واژه‌سازی‌های نابهنجار و نامربوط پرهیز می‌کرد و اصراری در به کار بردن الفاظ عربی نداشت و آن‌ها را ساخته ایرانیان و جزو گنجینه زبان فارسی می‌دانست. پافشاری او در پارسی‌گویی در نظر برخی رنگ‌وبوی تعصب داشت و می‌پنداشتند با زبان عربی دشمنی دارد.

پورداوود هم‌چنین در طول سال‌ها معلمی خود، شاگردان فراوانی تربیت کرد که هر یک خود معلمان و محققان نام‌دار در عرصه ادب و فرهنگ ایران شمرده می‌شوند و از آن میان محمد معین، محمد مقدم، بهرام فره‌وشی، احسان یارشاطر و جلیل دوستخواه بیش از دیگران شناخته ‌شده هستند.

آثار او عبارتند از: بخش‌های مختلف مجموعه گزارش اوستا، گاتها شامل دو بخش، یشتها شامل دو مجموعه، خرده‌اوستا، یسنا شامل دو مجموعه، یادداشت‌های گاتها، ویسپرد و وندیداد که جزو آثار منتشر نشده اوست

آثار منثور و تحقیقات ادبی وی: ایرانشاه،در شرح مهاجرت زردشتیان ایران به هند. خرمشاه بخشی از سخنرانی‌های پورداود درباره آیین و کارنامهٔ زبان باستان ایراد شده در هند، گفت‌وشنود پارسی کتاب درسی برای آموختن زبان پارسی به هندوها، سوشیانس، فرهنگ ایران باستان، هرمزدنامه، اناهیتا یا پنجاه گفتار، خوزستان ما، بیژن و منیژه، فریدون، زین ابزار تاریخچه‌ای از سلاحهای کهن ایرانی.

منبع:

ویکی‌پدیا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , , ,