Saturday, 18 July 2015
25 October 2021
در پی سفارت‌گیری در تهران،

«جنگ‌ و مدیریت بحران در حوزه جمهوری اسلامی»

2011 December 01

رضا پرچی‌زاده / رادیو کوچه

تهاجم اخیر گروه‌های فشار جمهوری اسلامی به سفارت بریتانیا در تهران، فاجعه حمله به سفارت آمریکا در 13 آبان 1358، اشغال آن، و گروگان‌گیری 444 روزه متعاقب‌اش را به خاطر می‌آورد؛ که به نوبه خود موجب استعفای دولت موقت محافظه کار بازرگان و قدرت‌گیری حزب تندروی «جمهوری اسلامی»– که اکثر اعضای اصلی آن هم‌چون خامنه‌ای و رفسنجانی بعدها در ایران به مناصب مهم حکومتی دست یافتند‌– در صحنه داخلی گردید، و به تحریم شدید ایران توسط ایالات متحده آمریکا و هم‌پیمانان‌اش و حمایت همه جانبه آن‌ها از جنگ خانمان‌سوز صدام حسین بر ضد ایران در عرصه بین‌المللی انجامید.

آن فاجعه حادثه‌ای بود که تنها توسط یکی از فراکسیون‌های نیروهای متکثر انقلابی یعنی «دانش‌جویان خط امام»– که بسیاری از آن‌ها را هم‌اکنون به نام «اصلاح طلب» می‌شناسند – برنامه‌ریزی و اجرا شد، و بدنه کلی نظام نوپای جمهوری اسلامی در آن نقش چندان قابل توجهی نداشت. با این وجود، بلافاصله پس از وقوع حادثه، خمینی، با میانجی‌گری «عالی‌جناب خاکستری» جناح چپ جمهوری اسلامی، سید‌محمد موسوی خوئینی‌ها، حمایت خود را از آن اعلام کرد، و بدین وسیله مدیریت بحران این حادثه و وقایع متعاقب آن را به قسمتی مهم از سیاست‌های محوری تاریخ جمهوری اسلامی تبدیل کرد. بدین ترتیب، حمله به سفارت کشوری خارجی در خاک ایران در حقیقت حادثه‌ای بود که به ایجاد الگوی پایداری در حوزه سیاست ورزی جمهوری اسلامی منتهی شد، که همانا ایجاد بحران‌های موضعی حاد و پیش‌برد اهداف خود از طریق مدیریت این بحران‌ها بود.

این‌که چگونه واقعه‌ای که به هوای بحرانی که در پی می‌آورد تقریبن در هر کشوری ناخوشایند و خطرناک برشمرده می‌شود، در حوزه جمهوری اسلامی نعمت و رحمت قلمداد شد، خود آینه تمام‌نمایی است از جهانی‌بینی خاص سردمداران این نظام، که ریشه در خصایص ایدئولوژیکی جمهوری اسلامی دارد. نظام جمهوری اسلامی، به حق و به راستی، نظامی «فراقانونی» است. از اصل اساسی آن که «ولایت مطلقه فقیه» است تا رفتار قانون‌گذاران آن در مجلس شورای اسلامی تا مواضع طرف‌داران آن در صحنه مدنی، همه چیز آن فراقانونی است. این نظام حتا قوانینی را که خود وضع کرده در موقع مقتضی نقض می‌کند، و از نهادهای فراقانونی هم‌چون شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت برای حل مشکلات خود استفاده می‌کند. در صحنه مدنی هم هرجا که لازم باشد گروه‌های فشار لباس شخصی و بعضن نظامی خود را به کار می‌گیرد. لذا چنین حکومتی که بالذات نمی‌تواند خود را در لباس تنگ قانون بگنجاند، باید برای پیش‌برد اهداف‌اش از ایجاد و مدیریت بحران کمال استفاده را بکند.

از همان ابتدای انقلاب، سران جمهوری اسلامی آشکارا نشان داده‌اند که به کشتی‌رانی در هوای طوفانی علاقه خاصی دارند. برای مثال، علارغم چراغ سبز نشان دادن‌های آخرین نخست وزیر مشروطه ایران، شاپور بختیار، به اسلام‌گرایان، چه زمانی که خمینی در فرانسه بود و چه زمانی که به ایران بازگشت، آن‌ها حاضر نشدند با وی برای تقسیم یا انتقال «قانونی» قدرت مذاکره کنند؛ و با وجودی که حکومت شاهنشاهی عملن ساقط شده بود، آن‌ها هرگز رضایت ندادند که بدون نابود کردن کامل نهادهای مدنی موجود از طریق نبرد مسلحانه شدید و خون‌ریزی فراوان جای‌گزین حکومت قبلی شوند. تنها پس از غلبه قهرآمیز بر مخالفان و کشتن و فراری دادن بسیاری از آنان‌– یعنی زمانی که عملن مخالفی باقی نمانده بود – اسلام‌گرایان به برگزاری همه‌پرسی برای نوع حکومت‌– آن هم تنها با یک گزینه‌– تن دادند.

به همین ترتیب، در سال‌های آغازین جنگ عراق علیه ایران، زمانی که محاصره آبادان شکسته شد و خرمشهر آزاد شد و نیروهای عراقی به سرحدات مرز ایران-عراق عقب‌نشینی کردند و سازمان ملل قطع‌نامه صادر کرد و بر توقف جنگ تاکید نمود، سردمداران حکومت بر ادامه جنگ اصرار ورزیدند تا در بحران حاصل از آن امپراطوری استبدادی خود را مستحکم‌تر کنند و از دل آن غولی به نام سپاه پاسداران را برآورند که امروز تازیانه هفت‌گره حکومت بر گرده آزادی خواهان ایرانی در داخل و خارج کشور است؛ زیرا حقیقت این است که بحران سازی دقیقا همان سیاستی است که این حکومت در قبال جنبش‌های آزادی خواهانه مردمی نیز در پیش گرفته است: جمهوری اسلامی مشروع ترین اعتراضات مردمی را با خشونت به بحران می‌کشد و سپس سرکوب می‌کند.

بنابراین، در تمام مواردی که ذکر شد، «بحران» که به رفتار «فراقانونی» می‌انجامد نقش اساسی را در قبضه قدرت توسط جناحی خاص ایفا می‌کند، زیرا که رفتار قانونی ملزوم پای‌بندی به چارچوبی قانونی می‌باشد که در آن نمی‌توان بی مهابا یکه‌تازی کرد و از آب گل آلود ماهی گرفت. تنها در شرایط بحرانی است که نهادهای دمکراتیک مدنی تضعیف می‌شوند و دیکتاتوری ممکن می‌گردد؛ چنان‌که در روم باستان که جمهوری بود و توسط سه «تریبون» یا زمامدار و مجلس سنا اداره می‌شد، در مواقع اضطراری (که معمولن در زمان جنگ بود) قدرت به یکی از آن سه تریبون تفویض می‌شد تا اوضاع را به سرعت آرام کند، و دیگر بار قدرت را به سنا بازگرداند. از قضا در حین یکی از همین موارد اضطراری بود که جولیوس سزار تبدیل به دیکتاتور روم شد و سپس تا آستانه الغای جمهوری پیش رفت.

این‌که اکنون جمهوری اسلامی که عملن کیان مملکت و جان و مال ملت را به تمام و کمال در اختیار دارد و نهاد مدنی مستقل و منتقد آبرو داری در درون جامعه ایران باقی نگذاشته است، هنوز هم با بحران سازی شدید قصد دارد قدرت بیش‌تری به کف آورد نشان‌گر این حقیقت است که کاسه صبر فرد خامنه‌ای و استبداد‌زدگان هوادارش برای اجرایی کردن «مطلقه» بودن ولایت‌اش لبریز شده است، که موج تازه‌ای از ریزش افراد و گروه‌ها از نظام را در پی خواهد داشت – اگر نگوییم که پروژه این ریزش در قالب زمزمه‌هایی برای حذف پست ریاست جمهوری عملن مدتی است که کلید خورده است‌– که در نتیجه تنه جمهوری اسلامی را باز هم باریک‌تر و شاخ و برگ آن را باز هم تنک‌تر می‌کند. این کیفیت متناقض، ذاتی‌ استبداد است، که با فزونی گرفتن قدرت‌اش، خود را در گذار زمان نحیف می‌کند، اما تا بخشکد و برافتد خلقی بسیار را تباه می‌سازد.

از همین روست که در جایی که بسیاری از فعالان سیاسی، مدنی، فرهنگی و حقوق بشری در تلاش برای جلوگیری از وقوع جنگ احتمالی اسراییل و برخی دول غربی علیه ایران به هر تخته پاره‌ای چنگ می‌زنند، جمهوری اسلامی، در این «محیط طوفان‌زا»، خود به عمد هوا را طوفانی‌تر می‌کند و کورسوهای امید در دوردست را خاموش می‌کند. در این شرایط، برای جمهوری اسلامی، از قبل بحرانی که به جنگ خواهد انجامید، در کوتاه مدت دو منفعت متصور است: یکی این‌که مجال فرخنده‌ای می‌یابد تا مخالفان و منتقدان داخلی – چه آزادی خواه چه استبدادی‌– را در گیر و دار بحران، سرکوب کامل کند؛ دیگر آن‌که با توسل به احساسات ضدجنگ، مظلوم نمایی پیشه کند و مردم دنیا را مجاب کند که مورد تجاوز نظامی قرار گرفته و حقوقش ضایع شده. چنان‌که ذکر شد، وجود جمهوری اسلامی مدیون بحران است، و این نظام تنها در وضعیت بحرانی است که می‌تواند نشو و نما کند.

به سر حمله به سفارت که بازگردیم، در بسیاری از واژه‌نامه‌های فرهنگی و سیاسی، اصطلاحی فنی به نام «دیفنستریشن» (defenestration) یا «برون‌فکنی از پنجره» نقل شده است، که معنی آن برون افکندن مخالفان از پنجره است که معمولن با توجه به ارتفاع ساختمان منجر به مرگ آن‌ها می‌شود. معروف‌ترین نمونه‌های این واقعه در دو زمان نسبتن دور از هم ولی در یک مکان واحد که شهر پراگ باشد روی داده: یکی در سال 1419 که هفت نفر از اعضای شورای شهر از ساختمان شهرداری به زیر افکنده شدند که منجر به آغاز جنگ مذهبی «هاسی‌ها» شد؛ و دیگری در سال 1618 که دو فرماندار سلطنتی و منشی‌شان از پنجره قلعه پراگ به بیرون پرتاب شدند که به نوبه خود به آغاز جنگ‌های سی ساله در اروپا انجامید. لذا، اصطلاح ذکر شده، در تاریخ معمولن بر ملیت چک حمل می‌شود. ظاهرن سردمداران جمهوری اسلامی نیز قصد دارند اصطلاحی مشابه به نام «سفارت‌گیری» را در کنار بسیاری «سجایا»ی مذموم دیگر که در عرصه بین‌المللی به اسم ایران و ایرانی ثبت کرده‌اند، به نام ایران سکه بزنند.

English

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , ,