Saturday, 18 July 2015
15 August 2020
مجله جاماندگان- مستان مسیر ترسیم کردند- قسمت 65

«این سخن تازه‌ای نیست»

2012 January 23

شراره سعیدی/ رادیو کوچه

درگیری و کشمکش ریاست‌جمهوری وقت و حزب جمهوری به مراحل نهایی نزدیک‌تر می‌شد. هر کدام از دوسوی درگیری نهایت تلاش خود را برای حذف رقیب به کار می‌برد. رای 11 میلیونی آقای بنی‌صدر موجب شده بود که او روی سخنانش را به سوی مردم می‌گرفت و عدم دخالت صریح آقای خمینی موجبات خشم حزب‌جمهوری را فراهم کرده بود. به همین علت فضای جامعه انقلاب‌زده بسیار مشوش و ناآرام به نظر می‌رسید و قضاوت درست از سلیقه آحاد ملت را دشوار می‌کرد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

بنی‌صدر در اوایل مرداد 1359 در اجتماع جامعه زنان انقلاب اسلامی شعبه شمیران، ضمن متهم کردن جناح مخالف به کارشکنی، گفت: «اگر در مجلس به نخست‌وزیر و وزیرانی رای بدهند که بتوانند مانند ساعت با رییس ‌جمهوری کار کنند امکان دارد جمهوری از پا در نیاید. بنابراین می‌خواهند نگذارند و اگر بخواهند نگذارند باید اسبابی فراهم بیاورند تا یک دولت دیگری زمینه پیدا کند. یعنی دولتی که از اول بخواهد میان مجلس و رییس‌ جمهوری تضاد به وجود آورد و براساس آن بماند. اگر بخواهند چنین دولتی به وجود بیاورند اول کسانی را که می‌بینند با رییس‌ جمهوری هماهنگی دارند می‌توانند کار کنند، خراب می‌کنند. چنان که می‌بینند از چندی پیش چنین جوی را به وجود آورده‌اند… برای ما وابستگی حزبی مسئله نیست، توانایی و تفاهم مسئله است و به این جهت نظر حزب‌جمهوری را پذیرفتم و نامزد او را «میرسلیم» برای نخست‌وزیری به مجلس معرفی کردیم. در مجلس گفتند که به‌تر از او بوده، اما او چون نمی‌توانسته با من تفاهم داشته باشد، آقای میرسلیم را معرفی کردم. من می‌خواهم بگویم که این درست نیست، چون غیر از او دو نفر دیگر را هم معرفی کردند: یکی آقای جلال‌الدین فارسی که خود معرفی‌کنندگان گفتند توانایی نخست‌وزیری را ندارد و یکی آقای رجایی که من گفتم ایشان خشک‌سر هستند، یعنی آن چه را که صحیح می‌دانند راجع به آن حتا بحث را هم جایز نمی‌دانند و در نتیجه هم‌کاری او با رییس ‌جمهوری آن هم مشکل‌تر است و آن عده که در مجلس بودند این ضعف او را تصدیق کردند…»

بنی‌صدر در روزهای بعد نیز به حملات خود علیه جناح مخالف ادامه داد و آن‌ها را به ایجاد محدودیت، کارشکنی، و انحصارطلبی متهم کرد. از جمله در روز دهم مرداد 1359 در جمع مردم مشهد گفت: «امروز نیز، کسانی که بویی از مکتب نبرده‌اند، متقابل منتخب مردم و فردی که عمرخویش را در مطالعه مکتب گذرانیده و کوشیده است نظام پراکنده‌ شده اسلامی را جمع‌آوری کند، ایستاده‌اند و به نام مکتب با او می‌ستیزند. من باید به شما بگویم که اگر من بخواهم به راه علی بروم، در برابر آن‌ها که می‌خواهند به نام مکتب این قدرت را به انحصار درآورند، باید با قاطعیت تمام بایستم. این سخن تازه‌ای نیست. در صدر اسلام نیز در برابر عدل علی، پیراهن عثمان را پرچم کردند و هر روز به بهانه‌ای عرصه را بر امام تنگ کردند. ما نیز این‌که در برابر این انحصارگران و در برابر دسته دوم خوارجی که می‌خواهند به نام خدا و دین خدا، استقرار حکومت اسلامی را غیرممکن کنند، ایستاده‌ایم…»

در حالی که این کشمکش‌ها بین دو جناح سیاسی حاکم با دو دیدگاه متفاوت، هم‌چنان ادامه داشت، انتخاب پر چالش نخست‌وزیر نیز به اختلافات بنی‌صدر با جریان حزب‌جمهوری دامن می‌زد. در این اوضاع هیت ویژه تشخیص صلاحیت نخست‌وزیر به کار خود ادامه می-داد. این هیت اسامی دست کم چهارده نفر را که از طرف رییس ‌جمهوری و مجلس شورای اسلامی برای تصدی مقام نخست‌وزیری معرفی شده بودند، مورد بررسی قرارمی‌دادند. این چهارده نفرعبارت بودند از: 1-سید محمدکاظم بجنوردی 2-حسن حبیبی 3-صادق خلخالی 4-مصطفی چمران 5-محمدعلی رجایی 6-عزت‌اله سحابی 7-احمد سلامتیان 8-رضاصدر 9-محمد غرضی 10-محمدغروی 11-جلال‌الدین فارسی 12-موسی کلانتری 13-مصطفی میرسلیم 14-محسن یحیوی.

 

پس از بررسی‌ها، بحث‌ها و مذاکرات پنهان و آشکار، هیت منتخب بررسی صلاحیت نخست‌وزیر، نظر نهایی خود را مبنی بر انتخاب محمدعلی رجایی به عنوان نخست‌وزیر واجد شرایط اعلام کرد. رای و نظر نهایی هیت بررسی، به نظر نمایندگان جناح اکثریت مجلس یا خط امامی‌ها نزدیک بوده و توصیه‌های خمینی مبنی بر مکتبی بودن را بیش‌تر از معیارهای مد نظر رییس ‌جمهوری در نظر داشته‌اند، زیرا آن‌چه که از گزارش تفضیلی «هیت بررسی» به مجلس بر می‌آید، این است که بنی‌صدر به صورت تلویحی و آشکارا در موارد و دفعات مختلف، عدم موافقت خود را با معرفی رجایی اعلام کرده بود و هیت بررسی نیز از آن اطلاع داشت. بنی‌صدر، علا‌رغم میل درونی‌اش، پیشنهاد هیت بررسی را پذیرفت و هیت نظر خود مبنی بر انتخاب رجایی را در روز 18 مرداد 1359 اعلام و بنی‌صدر وی را روز بعد به مجلس برای اخذ رای تمایل معرفی کرد. رای‌گیری در 20 مرداد صورت گرفت و رجایی با 153 رای موافق، 24 رای مخالف و 19 رای ممتنع از مجموع کل 196 رای ماخوذه، با اکثریت آرا به عنوان اولین نخست‌وزیر نظام جمهوری اسلامی انتخاب شد.

با رای مجلس، پیروزی قاطع جناح خط امام نیز بر بنی‌صدر آشکار شد و بنی‌صدر تمام تلاش‌ها و مقاومت‌های خود را برای دست‌یابی به کابینه‌ای مطابق خواست و خط فکری خود بی‌نتیجه دید. البته باز هم به راحتی تسلیم نشد و از این پس فعالیت‌هایی را آغاز کرد تا رجایی را که به حزب‌جمهوری نزدیک بود، فردی تحمیلی به رییس‌ جمهوری معرفی کند. این دیدگاه سبب شد تا در اوایل شهریور ماه درگیری سیاسی شدید بین بنی‌صدر و رجایی علنی شود. بنی‌صدر در هنگام معرفی کابینه با وزیر کشور یعنی علی‌اکبر ناطق‌نوری مخالفت کرد و گفت: «من وزیر کشور را نپذیرفتم و می‌خواستم وزیری باشد که بی‌طرف باشد و عامل اجرای یک حزب یا گروه معین نباشد.»

چالش برای معرفی کابینه از اوایل شهریور تا 16 شهریور 1359 بین بنی‌صدر و رجایی ادامه یافت. در جلسه 16 شهریور 1359، هاشمی‌رفسنجانی، رییس مجلس ناچار شد دو لیست جداگانه و دو نامه معرفی کابینه را معرفی کند. نامه اول متعلق به بنی‌صدر بود که طی آن 14 وزیر را که مورد تصویب او قرار گرفته‌اند به مجلس  ابلاغ کرد. اما رجایی در نامه خود خطاب به رییس‌ مجلس اسامی 20 تن از وزرای پیشنهادی خود را به مجلس معرفی کرد و نوشت: «ایشان (رییس جمهوری) موافقت خود را با بعضی از آن‌ها اعلام کرده‌اند، امید که برای بقیه به نتیجه تحقیق برسد و این‌جانب نیز اقدام کنند تا بقیه اعضای دولت در آینده نزدیک، به مجلس معرفی شوند…»

در جلسه 17 شهریور مجلس، بحث درباره کابینه به تندی درگرفت. در این جلسه، رجایی مفصلن درباره مسایل مبهم و اختلاف‌نظر با رییس ‌جمهوری و بالاخره وظایفی که در برابر مجلس دارد و کیفیت رای اعتمادی که مجلس به وی و وزرا خواهد داد سخن گفت. در این جلسه اکثر وزیران رای اعتماد گرفتند و رجایی برای دنباله تصمیمات، تقاضای جلسه غیرعلنی کرد.

جو این جلسه تقریبن ملتهب بود و هاشمی به سختی توانست نظم را در صحن مجلس حفظ کند. به هرحال کاری انجام شده و بخش مهمی از کابینه تثبیت شده بود. اما بنی‌صدر سریعن موضع‌گیری کرد. او نامه‌ای به هاشمی نوشت و با 6 تن از 21 وزیر منتخب رجایی مخالفت کرد. در میان وزیران مورد مخالفت بنی‌صدر، نام میرحسین موسوی، عضو حزب جمهوری اسلامی که به عنوان وزیر امورخارجه معرفی شده بود به چشم می‌خورد. سایر وزرایی که با آنان مخالفت شده بود، عبارت بودند از: وزیران نفت «اصغر ابراهیمی»، کار «احمد توکلی»، برنامه و بودجه «اسماعیل داوودی»، اقتصاد و دارایی «محسن نوربخش» و آموزش و پرورش  «علی‌اکبر پرورش». برای وزارت بازرگانی نیز، رجایی در نامه خود کسی را معرفی نکرده بود و 14  وزیر باقی‌مانده مورد تایید بنی‌صدر قرار گرفتند.

بنی‌صدر اختلافات را در فضای رسانه‌ای نیز  مطرح کرد و 11 شهریور در روزنامه‌اش مدعی شد که طرحی برای قبضه امور به وسیله یک نیروی مسلح وجود دارد و یک روز قبل از 17 شهریور به مردم وعده داد که راجع به جوسازی به وسیله دروغ در 17 شهریور برای مردم سخن‌رانی کند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , ,