Saturday, 18 July 2015
08 December 2021
پس‌نشینی تند

«مهریه، دام یا دانه»

2012 March 11

اکبر ترشیزاد/ رادیو کوچه

ما ایرانی‌ها مشکلات فراوان فرهنگی در حوزه‌ی رفتار فردی و اجتماعی داریم که باید مورد بررسی و نقد قرار بگیرد. یکی از این رفتارهای فرهنگی نادرست ما این است که اگر قانون، مصوبه و یا حتا استدلال و سخن درستی از سوی فردی که با او دشمنی سیاسی، اعتقادی و یا ایدئولوژیکی داریم صادر شود به طور معمول مورد قبول و پذیرش ما واقع نمی‌شود. در حقیقت ایرانیان به سختی می‌توانند حرف حقی را که از سوی مخالفان آن‌ها زده شده است بپذیرند. چند روز پیش در مجلس ایران و در لایحه‌ی خانواده قانونی به تصویب رسیده است که به موجب آن مهریه، فقط تا سقف ۱۱۰ سکه متعارف تلقی می‌شود و عدم پرداخت آن از سوی مرد مستوجب زندان است و مهریه‌های بیش‌تر از این میزان، مشمول قانون مجازات عدم پرداخت نمی‌شود. این مصوبه محل بحث‌ها، نقدها و تنازعاتی شده که بیش از آن‌که از جای‌گاه منصفانه و واقع‌بینانه بیان شده باشد از یک نگاه غرض‌آلود و شک‌گرایانه برخواسته است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

بحث مهریه در فرهنگ و سنت ایرانی-اسلامی موضوعی پیچیده و دارای ابعاد گوناگون است اما شاید یکی از مهم‌ترین وجوه آن جنبه‌ی اقتصادی این مسئله است. در حقیقت ازدواج در ایران برای بخش عمده‌ای از زنان ما شکل یک نوع معامله را دارد که در آن در یک سو دوشیزگی، زیبایی، خانه‌داری و به طور خلاصه زنانگی زن از نگاه مردسالار رایج قرار دارد و در طرف مقابل ثروت و قدرت مرد. این‌ست که زنان تلاش می‌کنند تا با خودداری و چشم بستن بر حق برخورداری از نیازهای طبیعی جنسی پیش از ازدواج، این متاع را دست‌نخورده و سالم نگاه دارند تا بتوانند آن را با قیمت بالاتری به فروش برسانند. زنی که با این نگاه وارد زندگی مشترک می‌شود به طور معمول توانایی اداره‌ی زندگی و مدیریت آن را نداشته و به طور کامل وابسته به موقعیت اقتصادی و اجتماعی همسرش است. او در حقیقت با این معامله به خیال خودش یک عمر آسایش را برای خود خریده است.

رویه‌ی دیگر این ماجرا استقلالی است که به طور طبیعی از زن گرفته می‌شود. چون طبق یک قانون نانوشته همان‌طور که مرد، مهریه و هزینه‌های اداره‌ی یک زندگی مشترک را بر عهده می‌گیرد، به زن به عنوان یک کالا اجازه برخورداری از دیگر آزادی‌ها را نمی‌دهد. اگر روزی قرار باشد تا زنان و مردان بتوانند از آزادی‌ها و حقوق برابر در جامعه‌ی برخوردار شوند یکی از پایه‌ای‌ترین مراحلش حذف این نگاه انگل‌وار به موقعیت و جای‌گاه اقتصادی‌شان در زندگی مشترک است. شکی نیست که در جامعه‌ی ما زنانی که آینده، آزادی و استقلال خود را با فروختن بکارت خود به یک مرد به قیمت مهریه‌ای سنگین و هم‌چنین تقبل هزینه‌های یک زندگی مشترک برای تمامی عمر پذیرفته‌اند، تمام تلاش خود را خواهند کرد تا به وسیله‌ی شمشیر مهریه پایه‌های زندگی مشترک خود را هر طوری که هست مستحکم نگاه دارند، چرا که با ویرانی آن هیچ تضمینی برای برخورداری از یک زندگی مناسب در آینده نخواهند داشت.

برای رسیدن به آزادی‌های اجتماعی و برابری حقوق زن و مرد در جامعه‌ی ما موانع بسیاری هست که باید برداشته شود و یکی از آن‌ها بدون شک این نوع نگاه اقتصادی به زندگی مشترک و به طور کلی روابط میان زن و مرد است. زنانی که با دید کاسب‌کارانه به زندگی مشترک نگاه نمی‌کنند می‌توانند همانند مردان و به طور مساوی از روابط آزاد جنسی خود در پیش از ازدواج لذت ببرند. آنان پس از ورود به یک زندگی مشترک که قرار نیست با چیزی به نام مهریه بقای آن تضمین شود، راحت‌تر می‌توانند درباره‌ی ادامه و یا بقای آن تصمیم بگیرند. برخی از زنان به دلیل نبود حمایت‌های قانونی  و به این سبب که حق طلاق ندارند از مهریه به عنوان یک ابزار برای راضی کردن مردان به طلاق استفاده می‌کنند، در صورتی‌که برخورداری مردان از حق طلاق می‌تواند تمام این رشته‌ها را پنبه کند. آن‌چه که در حال حاضر و در شرایط کنونی اجتماعی، سنتی و مذهبی جامعه‌ی ما قابل انجام به نظر می‌رسد، حرکت زنان به سوی استقلال اقتصادی از یک سو و تلاش برای اعمال شروط ضمن عقدی هم‌چون حق طلاق، حق اشتغال و حق تحصیل در عقدنامه‌ها است. در پایان باید گفت با وجود آن‌که جمهوری اسلامی تلاش‌های فراوانی در محدودیت حقوق زنان داشته است اما تصویب قانون عدم الزام مردان در پرداخت مهریه‌های بیش از ۱۱۰ سکه را می‌توان حرکتی در جهت میل به سمت برابری زنان و مردان در زندگی مشترک دانست و به آن به دیده‌ی مثبت نگریست.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , , , , ,