Saturday, 18 July 2015
08 December 2021
زن ایرانی

«بیجه منجمه، زن شاعر و منجم قرن نهم»

2012 March 27

سایه کوثری/ رادیو کوچه

ادبیات فارسی یا همان پارسی تاریخی هزار و صد ساله دارد. دو گونه اصلی در ادب ایران زمین شعر و نثر آن است و آثار بسیاری از شاعران و نویسندگان پارسی زبان در زمره آثار کلاسیک جهان قرار گرفته‌اند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

آوازه برخی شاعران و نویسندگان ایران چون حافظ، سعدی، مولوی، خیام، سهروردی، ناصرخسرو مرزها را گذرانده و جهانی شده است.

هرچند در تاریخ ادب ایران هم مثل بقیه امور نقش مردان به نظر پررنگ‌تر می‌رسد و بیش‌تر از آنان یاد می‌شود اما واقعیت آنست که ادبیات فارسی مدیون زنان ادیب بزرگی هم هست که بدون حضور آنان ادب ایران زمین حتمن چیزی کم داشت.

ادیبانی چون پروین اعتصامی، فروغ فرخزاد، سیمین بهبهانی، رابعه قزداری و طاهره قره‌العین، مهستی گنجوی، ژاله اصفهانی، عالم‌تاج قائم مقامی، نیمتاج سلماسی، شمس کسمایی و فروغ فرخزاد.

در میان این زنان اهل ادب ایران زمین نام دیگری هم هست که شاید شهرت معاصران را نداشته باشد اما مسلمن نقش او در ادب فارسی اگر بیش‌تر نباشد، به طور حتم کم‌تر نخواهد بود.

بیجه منجمه در علم نجوم تبحرفراوان داشته و هر سال تقویم جدیدی را استخراج می‌کرد و در دربار سلطان حسین بایقرا صاحب عزت و حرمت بود.  در نزد امیر علی شیر نوایی بی نهایت قرب و منزلت داشته و از فضلا و شعرای عصر خود به‌شمار می‌رفت.

این زن اهل ادب و شاعر «بیجه منجمه» شاعر و منجم قرن نهم است.

بیجه منجمه که از او در تاریخ با عنوان خواهر مولانا علاالدین‌کرمانی یاد کرده‌اند، در زمان سلطان حسین بایقرا می‌زیست و معاصر میر علی‌شیر و جامى بود. بیجه علاوه بر این‌که، در علم نجوم دست داشت و تقویمى استخراج کرد، از علوم دینى و دیگر فضایل نیز بهره‏مند بود و شعر نیز مى‏سرود.

تاریخ قرن نهم و اوایل قرن دهم‌،  زنان فاضل و ادیب و دانش‌مند بسیاری را به خود دیده است که یکی از آنان بیجه منجمه است.  برخى  نام او را منیجه‏ منجمه و بیجه‏ نهانى نیز گفته‏اند.

بیجه منجمه در علم نجوم تبحرفراوان داشته و هر سال تقویم جدیدی را استخراج می‌کرد و در دربار سلطان حسین بایقرا صاحب عزت و حرمت بود.  در نزد امیر علی شیر نوایی بی نهایت قرب و منزلت داشته و از فضلا و شعرای عصر خود به‌شمار می‌رفت.

در مجالس النفایس آمده است: «فضایل بیجه غایت و نهایت ندارد و تقویم خوب استخراج مى‏کرده و شعر نیز نیکو مى‏گفته است.»

مولف جواهرالعجایب نیز درباره او مى‏نویسد:«بیجه منجمه، ظریفه و عارفه نادره‏ ایام بوده. به خصوص در علم نجوم که مثل او نبود و از علوم دنیوى نیز جمعیت تمام داشت و اکثر فضایل را کسب کرده بود و منظور امرا سلطان بود.»

 بیجه هم‌دوره عبدالرحمان جامی بوده و در کتاب‌های تاریخ آمده است که بیجه در کنار خانه جامى مسجدى ساخت و از او دعوت کرد تا امامت جماعت مسجد را بپذیرد اما جامى با یک بیت هجوآمیز درخواست او را رد کرد و بیجه نیز با بیت زیر پاسخ‌اش گفت:

جامیا زین سان خرچندى که در گرد تواند

گر تو خر گردى تخلص سازى از جامى به است

به عقیده ادبا و کارشناسان ادبیات فارسی ایهام شعر در کلمه خرگرد است که هم کلمه توهین‏آمیزى است و هم زادگاه جامى بوده است.

 مشهور است که  بیت زیر را هم بیجه در رثاى همسرش سروده است:

کوکب بختم که بود از وى منور آسمان

بنگر اى مه کز فراقت در زمین است این زمان

مطلع زیر نیز بسیار از او نقل شده است:

گر نه هر دم ز سر کوى توام اشک برد

عاشقى‏ها کنم آن‌جا که فلک رشک برد

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,