Saturday, 18 July 2015
28 September 2021
بیانیه شماره 3 کمیته برنامه‌ریزی کنفرانس دکتر مهرداد مشایخی،

«گفت‌وگو برای گذار به دموکراسی»

2012 April 26

«گفت‌وگو برای گذار به دموکراسی» عنوان کنفرانسی بود که پس از یک سال تلاش کمیته برنامه‌ریزی، طی روزهای 7-8 آوریل در واشنگتن برگزار شد. همان‌طور که در بیانیه شماره یک و دو اعلام شد، هدف کنفرانس ایجاد فرصت گفت‌وگو برای فعالان سیاسی پیرامون پروژه‌های گذار به دموکراسی بود و در این راه موفق شد فعالان سیاسی را به بحث و تبادل نظر روی پروژه‌های راه‌بردی برای گذار به دموکراسی متمرکز کند. مضاف بر این‌که، این کنفرانس در فضایی کاملن دوستانه، احترام‌آمیز و تحمل آرا‌ و اندیشه‌های بعضن مخالف، برگزار و در نوع خود کم نظیر بود. اینک پس از برگزاری این نشست که به گواه اکثر حاضران در نشست و ناظران بیرونی، با موفقیت انجام شد، کمیته برنامه‌ریزی برخود لازم می‌داند که نکاتی را به عنوان جمع بندی به مردم ایران گزارش و برنامه خود را برای آینده اعلام کند.

الف: گزارش عمل‌کرد

1-وجه تمایز این کنفرانس، «پروژه محوری» و عبور از بحث‌های نظری و تئوریک بود. لذا از سازمان‌ها و فعالان سیاسی خواسته شده بود که طرح عملیاتی خود برای «گذار ایران به دموکراسی» را به کنفرانس ارایه و آن را در میان شرکت‌کنندگان به بحث و بررسی بگذارند. این تصمیم از دو زاویه اهمیت مضاعف داشت اول این‌که تمرکز روی پروژه‌های راه‌بردی، خطوط فکری و برنامه عملی گروه‌های سیاسی را روشن می‌کرد و دوم این‌که کمک می‌کرد فعالان سیاسی روی برنامه‌های عملی به‌جای بحث‌های آکادمیک متمرکز و احیانن در آینده این برنامه‌ها را انسجام بخشیده و از آن نقشه راه ترسیم کنند.

فارغ از طرح‌هایی که به مقاله و یا به یک نگاه سیاسی، شباهت بیش‌تری داشتند و در نشست هم طی یک میزگرد فرصت طرح یافتند، هفت پروژه در کنفرانس مطرح و مورد نقد و بررسی قرار گرفت، که در قسمت دوم همین بیانیه به‌صورت تحلیلی مورد بررسی قرار می گیرد.

2-بر خلاف شایعاتی که از سوی برخی رسانه‌ها ساخته و پرداخته شد، کمیته برگزاری مستقل از سازمان‌های سیاسی و شخصیت‌های اثرگذار، صرفن مبتنی بر تصمیم گروهی و خرد جمعی خود، کنفرانس را طراحی و اجرا کرد. بنابراین با قاطعیت اعلام می‌کنیم که این نشست صرفن ایده‌ی اعضای کمیته برنامه‌ریزی بوده و هیچ دولت، سازمان یا شخصی در تصمیم‌گیری مشارکت نداشته است.

3-همان‌طور که در بیانیه‌های قبل اعلام شده، هزینه‌های کنفرانس توسط شرکت‌کنندگان پرداخت و اندک هزینه‌های جانبی نشست اعم از هزینه اجاره محل برگزاری و تغذیه شرکت‌کنندگان، از بودجه شخصی اعضای کمیته برگزاری و برخی مدعوین تامین شد و هرگونه ادعایی مبنی بر دریافت بودجه از دولت‌ها، سازمان‌ها و جریانات سیاسی کذب محض است.

4-کمیته برگزاری، برای تعیین چگونگی دعوت فعالان سیاسی به شرکت در این کنفرانس، ساعت‌ها به بحث و تبادل‌نظر نشسته و پس از بررسی عواقب راه‌های مختلف، به این جمع‌بندی رسید که دعوت از فعالان سیاسی به شکل فراخوان خاص و عام انجام شود. لذا در مرحله اول، فراخوانی را برای افرادی از میان مجموعه بزرگ فعالان سیاسی خارج از کشور ارسال و در مرحله دوم بصورت عام تمامی فعالان سیاسی را به شرکت در این کنفرانس دعوت و از طریق دبیرخانه به تقاضاها برای شرکت پاسخ دادیم. بنابراین شرکت در این کنفرانس برای همه فعالان سیاسی صلح‌طلب و دموکراسی‌خواه و خبرنگاران آزاد بود. ضمن این‌که بیش‌تر شرکت‌کنندگان به سمت شخصی و غیرسازمانی در نشست حضور یافتند و برخی نیز به نمایندگی از گروه یا سازمانی خاص شرکت کردند که انتخاب این مهم به شرکت‌کنندگان واگذار شده بود.

5-این کنفرانس به رغم دستاوردهای ارزش‌مند، کاستی‌هایی هم داشت که در تلاش‌ایم در آینده آن‌ها را جبران کنیم. کمیته برگزاری، شرکت‌کنندگان و ناظران چند مورد را به عنوان نقطه ضعف کنفرانس برشمرده‌اند. حذف کارگاه‌ها از برنامه کنفرانس که به علت مخالفت برخی از شرکت‌کنندگان، به دلیل عدم حضور دوربین‌ها در محل کارگاه‌ها، صورت گرفت، عمده‌ترین نقطه ضعف این نشست خوانده شده است.

کمیته برگزاری پیش‌بینی کرده بود که با برگزاری جلسات کارگاهی در طول برنامه، پروژه‌های مطرح را مورد بررسی دقیق و کارشناسی قرار دهد و به پرسش اصلی کنفرانس یعنی چگونگی گذار از دولتی مستبد به دموکراسی پاسخ دهد، اما این مهم محقق نشد، چون تعدادی از شرکت‌کنندگان و بعضی از خبرنگاران حاضر در جلسه بر این باور بودند که هیچ بخشی از جلسه نباید در غیاب دوربین‌های رسانه‌ها برگزار شود و اعضای کمیته برنامه‌ریزی بر خلاف میل‌شان به این خواست جواب مثبت دادند و از برگزاری کارگاه‌ها چشم‌پوشی کردند، ولی کماکان بر این باورند که بحث و تبادل نظر روی پروژه‌ها ضرورتن باید در جمع‌های کوچک و بصورت کارگاهی برگزار تا شرکت‌کنندگان با اطمینان خاطر بتوانند در بحث‌ها مشارکت و به ارتقای کیفی و فنی پروژه‌ها کمک کنند.

دعوت از شخصیت‌های سیاسی به جای دعوت از سازمان‌ها ایراد دیگری است که به این نشست وارد شد. کمیته برگزاری از ابتدا تمایل داشت که از سازمان‌های سیاسی بخواهد تا در این نشست شرکت‌کنندگان و پروژه‌شان را عرضه کنند، اما پس از مشورت با اعضایی از سازمان‌های مختلف و بررسی تجربه‌های قبلی، به این جمع‌بندی رسید که در گام اول دعوت از شخصت‌هایی از جریان‌های سیاسی مختلف و با رعایت پلورالیسم عملی‌تر است.

ب: گزارش محتوایی

از آن‌جا که این نشست «پروژه محور» بود، بخش عمده کنفرانس به طرح و بررسی هفت پروژه اختصاص یافت. از نگاه اعضای کمیته برگزاری کنفرانس، این پروژه‌ها در سه دسته قابل تقسیم و ارزیابی بودند:

1-پروژه اصلاح از درون

پروژه اصلاح از درون که تحت عنوان «دموکراسی دو مرحله‌ای؛ طرح بازگشت اصلاح‌طلبانه» از سوی آرش غفوری از فعالان ستاد 88 و از اعضای شاخه جوانان جبهه مشارکت، مطرح شد، نگاهی به درون و به اصلاح‌طلبان به رهبری آقای خاتمی داشت. او در تبیین گام‌های عملی طرح خود در این نشست می‌گوید: «اطلاع‌رسانی لایه‌بندی شده به عنوان فاز صفر یا امکان سنجی، پروژه‌ای است که فاز عملی آن حضور اصلاح‌طلبانه در قدرت از طریق تنها راه قانونی و امکان‌پذیر، یعنی انتخابات است. اگرچه در مورد انتخابات و مشکلات و مسایل آن به خصوص پس از خرداد 1388 زیاد گفته شده است اما نزاع فعلی موجود در سطح اول قدرت در کشور به هم‌راه تهدیدهایی که اصل نظام را متوجه خود می‌کند، به هم‌راه نارضایتی عمومی از شیوه اداره کشور که در نهایت باعث فرسودگی و پوسیدگی اساس انقلاب می‌شود، عواملی هستند که می‌توانند به بازگشت دوباره اصلاح‌طلبان به ساخت قدرت از طریق دموکراتیک و اجرای پروژه گذار دموکراتیک کمک کند. تمام آن‌چه که در فاز اول یا اطلاع‌رسانی انجام می‌شود در نهایت به معنی برجسته‌سازی فعالیت سبزها و مرزبندی با اپوزسیون برانداز ضد نظام به تقویت امکان حضور انتخاباتی اصلاح‌طلبانه کمک خواهد کرد. انتخابات ریاست جمهوری یازدهم اولین فرصت پیش‌روی اصلاح‌طلبان است. اصلاح‌طلبان باید برای این انتخابات با دست پر و بهترین نیروها وارد رقابت شوند تا اگر هم قرار شد در نهایت به ائتلاف دست بزنند دست بالا را در چانه‌زنی‌ها برعهده داشته باشند.»

2-پروژه محاصره مدنی برای انتخابات آزاد و اصلاحات ساختاری

پروژه «استراتژی انتخابات آزاد» توسط امیرحسین گنج‌بخش به‌عنوان نماینده سازمان جمهوری‌خواهان طرح شد. اساس این پروژه عبور سازمان یافته از جمهوری اسلامی  و ساختن دموکراسی از طریق حاکمیت صندوق رای بود. این راه‌برد با اصلاح‌طلبی درون حکومتی که با تکیه بر قانون اساسی‌ و اصلی‌‌ترین محور آن ولایت فقیه، قصد برگزاری انتخابات‌ را دارد، ‌پیشنهاد انتخابات آزاد بر اساس استاندارد‌های بین‌المللی فراسر قانون اساسی‌ جمهوری اسلامی قابل تمایز بود. از طرف دیگر  این راه‌برد با  براندازی که تغییرات را بر فروپاشی دست‌گاه دولتی بنیان کرده نیز متمایز بود چراکه به باور طراحان این پروژه فروپاشی دست‌گاه دولتی می‌تواند زمینه‌ساز هرج و مرج و تجزیه شود. براساس این طرح، مبارزه برای آزاد‌سازی فضای سیاسی و  خواست انتخابات آزاد، بهترین شعار برای اجماع تمام نیروهای سیاسی و مدنی است، و تشکیل یک شورا از این نیروها را در خارج پیشنهاد می‌کرد. در عین حال یکی‌ از وظائف مهم ‌سازمان‌های سیاسی را بافتن ائتلافی سیاسی بر می‌شمرد که بتواند با هدایت مبارزه علیه دیکتاتوری، انتخابات آزاد را به حکومت تحمیل کند و در عین حال‌ نظم اجتماعی‌ و ثبات را برای حاکمیت صندوق رای مهیا سازد. وی این دموکراتیک سازی را بدون هم‌کاری با نیروهای داخل ایران ممکن ندانست.

پروژه دیگری که روی‌کرد اصلاحات ساختاری داشت طرحی بود که با عنوان «ره‌یافت جمهوری‌خواهان در گذار به دموکراسی» توسط بهروز بیات عضو هیت اجرایی اتحاد جمهوری‌خواهان مطرح شد. این پروژه گذار به دموکراسی را از طریق اصلاحات ساختاری جمهوری اسلامی ممکن می‌دانست. بهروز بیات وظیفه جمهوری‌خواهان دموکرات را کوشش در سوی اداره کردن نوعی دگرگونی کنترل شده که به آشوب، گسیختگی شالوده کشور و استبدادی دیگر نیانجامد، می‌دانست و بر این نکته تاکید داشت که «فکر رفورمیستی و اصلاح‌طلبی که دموکراسی و یکی از مولفه‌هایش انتخابات آزاد است را نه برای حذف رقبا بلکه برای تولید و توزیع عادلانه قدرت تبلیغ می‌کند به لحاظ تجربی از این امر ناشی می‌شود.»  لذا پیشنهاد او انتخابات آزاد به‌عنوان یک راه‌کار اصلاح‌طلبانه برای گذار ایران به دموکراسی بود.

3- پروژه آلترناتیو سازی و سازماندهی نیروهای سیاسی در خارج از کشور

چهار پروژه نیز تمرکزشان بر آلترناتیو سازی در خارج از کشور یا انسجام بخشی به اپوزسیون استوار بود. طرح‌هایی که هرگونه تلاش برای دموکراسی در ایران را مقید به سازماندهی نیروهای سیاسی خارج از کشور می‌کردند. انسجام و اتحاد اپوزیسیون برانداز یا انحلال‌طلب محور عمده پروژه‌هایی بود که از سوی آرام حسامی، شهریار آهی، محسن نژاد و بیژن کریمی مطرح شد. آرام حسامی در تشریح طرح شبکه سکولارهای سبز بر «انتخابات برون‌مرزی» به‌عنوان راه‌کاری عملیاتی، تاکید کرد. براساس این طرح ایرانیان خارج از کشور در هر کجای دنیا که هستند می‌توانند در یک انتخابات برون مرزی، نمایندگان خود را انتخاب و منتخبان به نمایندگی از جامعه ایرانیان خارج از کشور، در راستای گذار ایران به دموکراسی تلاش خواهند کرد. شهریار آهی همین طرح را با مکانیزم اینترنت و شبکه‌های اینتر‌نتی بدون هر‌گونه انتخاباتی و واگذاری سمت نمایندگی به افراد، تحت عنوان «کنگره دیجیتالی» مطرح کرد. به باور او مردم می‌توانند از طریق شبکه‌های اجتماعی خواست‌های خود را فرمول‌بندی و اعلام کنند. این خواست‌ها در فضای مجازی می‌تواند مورد گفت‌وگو و در نهایت تصمیم‌گیری قرار گیرد.

محسن نژاد عضو جنبش جمهوری‌خواهان لائیک و دموکرات هم با تاکید بر ضرورت تشکیل «نهاد سخن‌گوی اپوزسیون خارج از کشور» بر این نکته تاکید داشت که جمهوری‌خواهان باید به‌صورت ادواری یک نفر را به‌عنوان سخن‌گو مطرح کنند. او می‌گوید: «درخارج از کشور و با توجه به امکانات موجود، طرف‌داران حقوق بشر و دموکراسی یک نفر را به صورت موقت به عنوان سخن‌گوی خود انتخاب کنند و این سخن‌گو، بیان کننده مسایلی باشد که همه انتخاب‌کنندگان به طور کامل و مطلق – صد درصد- با آن موافق باشند. … بحث من برسر انتخاب یک فرد به عنوان سخن‌گوی موقت و انتخابی‌ست، کسی که بتواند درباره موضوع‌های مختلف از جمله آزادی زندانیان سیاسی، آزادی انتخابات، آزادی بیان و مانند آن سخن بگوید. حتا زمینه را برای بسیج توده‌ها ‌درموردهای مشخص آماده سازد. می‌تواند با هم‌راهی و کمک‌های جمعی به صورت حرفه‌ای با حضور در همه عرصه‌های تبلیغی و ترویجی اعم از رسانه‌های داخلی و خارجی، توجه مردم ایران و جهان را به مسایل و مشکلات ایران جلب کند.»

دبیر اجرایی نهاد مردمی هم به نوعی بر ضرورت سازماندهی نیروهای سیاسی خارج از کشور تاکید داشت. بیژن کریمی که به نمایندگی از نهاد مردمی سخن می‌گفت، تصریح کرد: «هیچ سازمانی در خارج از کشور نتوانسته هم قدرت اجرایی داشته باشد هم قدرت رهبری، بنابراین نیروهای سیاسی خارج از کشور باید نهادی بسازند که هم قدرت رهبری و هم قدرت اجرایی داشته باشد.»

ج: برنامه آتی

 کنفرانس مهرداد مشایخی تمام شد، اما آن‌چه کماکان روی میز باقیست، این است که اپوزسیون چگونه می‌تواند به روند استقرار دولتی دموکراتیک در ایران کمک کند؟ کدام پروژه و راه‌برد، می‌تواند دموکراتیزاسیون را محقق و زمینه برچیدن بساط استبداد را مهیا کند؟ اعضای کمیته برگزاری به‌عنوان شخصیت‌هایی حقیقی که نقش خود را زنده نگاه داشتن این اندیشکده سیاسی برای پیش‌برد دموکراسی در ایران می‌دانند، بر این باورند که باید این پرسش را در اذهان فعالان سیاسی زنده نگه دارند و با برگزاری جلسات کارگاهی و کنفرانس‌های بعدی، طرح‌های مطرح برای گذار به دموکراسی را آنالیز و از میان طرح‌های موجود، نقشه راه را تدوین و کمک کنند، تا جامعه سیاسی ایرانیان از گام اول در گذار ایران به دموکراسی عبور کنند. لذا بدین‌وسیله به اطلاع می‌رسانیم که کمیته برنامه‌ریزی رسالت خود را پایان یافته تلقی نمی‌کند و می‌کوشد با برنامه‌ریزی بهتر و با در نظر گرفتن انتقادها و پیشنهادهای دریافتی، گام دوم را طراحی و اعلام کند.

کمیته برنامه ریزی/ 25 آوریل 2012

مهران براتی، نیره توحیدی، محمد تهوری، آرام حسامی، فاطمه حقیقت‌جو، فرخ زندی، کورش صحتی و امیرحسین گنج‌بخش

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,