Saturday, 18 July 2015
25 September 2021
گزارش ادبی

«راه کربن از شناخت سهروردی تا ایران‌شناسی»

2012 May 02

سایه کوثری/ رادیو کوچه

هفته گذشته ترجمه جلد دوم کتابی از «هانری کربن» (Henry Corbin)، شرق‌شناس در ایران رونمایی شد. این کتاب چهارجلدی با ترجمه «رضا کوهکن» به بازار نشر در ایران راه یافته است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

هانری کربن از برجسته‌ترین شرق‌‌شناسان اروپایی‌ست که بررسی و مطالعه همه ‌جانبه‌ای هم در مورد اسلام داشته است. در واقع کربن فیلسوف، شرق‌شناس، ایران‌شناس و اسلام‌شناس و شیعه‌شناس فرانسوی و استاد دانش‌گاه سوربن پاریس بوده ‌و بخشی از عمر خود را در ایران و خاورمیانه سپری کرده است.

شاید قرن‌ها باید بگذرد تا کسی از مغرب زمین با بینش ژرف کربن و دانش وسیع او موطن دوم خود را ایران برگزیند و به تحقیق در رابطه با حکمت این سرزمین بپردازد. کربن زبان‌شناسی بود که به فرانسه، آلمانی‌، عربی و فارسی و حتا سانسکریت و پهلوی تسلط داشت و اگر شرق‌شناس بود به مکتب فلسفه آلمان نیز تعلق خاطر داشت و اگر اسلام‌شناس شد پیش از آن دانشی عمیق از مسیحیت و همین‌طور به واسطه آشناییش با سانسکریت از بودیسم یافته بود.

به گفته برخی کتاب اسلام در سرزمین ایران این محقق یک استاندارد تحقیقی در سطح بین‌الملل است و اگر کسی بخواهد معنی واقعی تحقیق را بداند، باید به سراغ این کتاب برود.

کربن از شاگردان فیلسوفان بزرگ غرب و هم‌چنین او نخستین مترجم آثار مارتین هایدگر به فرانسوی است.

به عقیده کارشناسان «اسلام در سرزمین ایران» نظم کاری کربن را نشان می‌دهد و به ما می‌گوید که او یک نقشه و طرح کاری داشته است و از اول می‌دانسته چه می‌خواهد.

غلامرضا اعوانی در مورد این اثر می‌گوید: «منبع‌شناسی را از این اثر کربن می‌توان آموخت. کربن به منابعی اشاره می‌کند که در ایران و کشورهای عربی چاپ نشده و به صورت نسخه‌های خطی در کتاب‌خانه‌های ما وجود دارند. این موضوع خود از انگیزه‌های چاپ این اثر است. یک نکته مهم فعالیت همسران در تهیه و تولید این کتاب و عرضه‌اش در ایران است. هم کربن و هم دکتر کوهکن از هم‌کاری و مشارکت همسران‌شان در فعالیت‌ درباره این کتاب بهره برده‌اند. هانری کربن بدون استلا کربن یعنی همسرش، کربن نمی‌شد. تمام زندگی و برنامه‌ریزی علمی او توسط همسرش هم‌راهی شده است و این می‌تواند برای یک محقق الگوی مناسبی باشد. بنابراین این‌که می‌بینید کربن کتاب را به همسرش تقدیم کرده است، یک تقدیم صوری نیست، بلکه یک تقدیم قلبی است.»

کربن از شاگردان فیلسوفان بزرگ غرب و هم‌چنین او نخستین مترجم آثار مارتین هایدگر به فرانسوی است

این محقق می‌گوید: «کربن برای نوشتن این کتاب 20 سال تلاش کرده است و نقصان‌هایی را که در آثار حکمای الهی ایران از میرداماد تا میرفندرسکی بود، پر کرد. این خلا در آثار چاپی‌ مربوط به این موضوع در کشورمان،‌ با همت مرحوم آشتیانی و کربن پر شد، اما سوال این است که آیا کربن از نوشتن این کتاب پیام و هدفی داشته یا اسلام در سرزمین ایران فقط یک تحقیق است؟ پیام کربن در مقدمه کتابش آمده است و دو محور دارد. این دو محور حاوی میراثی برای اندیش‌مندان اسلامی هستند. محور اول ژرف‌اندیشی و محور دوم معرفی این میراث برای روزآمد کردنش است.»

به گفته اعوانی کتاب‌هایی با چنین موضوعاتی از محققان انگلیسی‌زبان، بسیار ترجمه‌ شده‌اند، ولی ترجمه چنین کتابی با این عمق، از زبان فرانسوی کار مهمی است که دکتر کوهکن از عهده آن برآمده است. کربن این کتاب را برای غربیان نوشته است و مخاطبانش در این کتاب، مردم غرب هستند.

هانری کربن توسط استادش لویی ماسینیون با شهاب‌الدین سهروردی آشنا می‌شود و تمام مدت جنگ جهانی دوم را در کتاب‌خانه‌ای در استانبول به مطالعه آثار سهروردی می‌پردازد. وقتی لویی ماسینیون عرفان‌شناس بزرگ فرانسوی و مولف کتاب «مصایب حلاج» کتاب «حکمت‌الاشراق» سهروردی را به او می‌دهد و از او می‌خواهد که این کتاب را بخواند، خواندن این کتاب که بعدها او آن را به فرانسه ترجمه می‌کند به شدت تحت تاثیرش قرار داده و شوقی غریب در او برمی‌انگیزد تا آن‌جا که او تصمیم می‌گیرد به شرق سفر کند و نه تنها سایر آثار شیخ اشراق را بخواند بلکه با فرهنگی که سرچشمه چنین حکمتی بوده و چنین اندیشه‌ای را بارور ساخته، آشنا شود.

وی استاد شیعه‌شناسی دانش‌گاه سوربن و مدیر بخش تحقیق در مدرسه عالی مطالعات سوربن و نیز مدیر بخش ایران‌شناسی انجمن ایران و فرانسه بوده ‌است.

کوهکن، مترجم کتاب در مورد انتخاب این نام در ترجمه اثر می‌گوید: «عنوان یک اثر تابلوی آن است و باید به خوبی معرف آن باشد. ما در فارسی از عبارت اسلام ایرانی استفاده می‌کنیم و این عبارت در واقع ترجمه لفظ به لفظ عبارتی در زبان فرانسوی است که به همین عنوان هم معروف است و گاهی عباراتی مانند اسلام در ایران هم به کار برده می‌شود.»

نویسنده کتاب «کیمیا و عرفان در سرزمین اسلام» معتقد است: «هانری کربن هم مستشرق هست و هم نیست. از این منظر که اندیشه یک قوم و دین را تحلیل کند، مستشرق نیست و مقابل این نوع نگاه می‌ایستد اما از جهتی مستشرق است یعنی طالب شرق است و خودش هم به کرات به این موضوع اشاره می‌کند.»

از دیگر آثار هانری کربن می‌توان به تاریخ فلسفه اسلامی، فلسفه ایرانی و فلسفه تطبیقی، آیین جوان‌مردی و نیز مشارکت در نوشتن تاریخ ایران کمبریج اشاره کرد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,