Saturday, 18 July 2015
16 September 2021
گفت‌وگوی روز- مانا نیستانی در گفت‌وگو با رادیو کوچه

«کارتون عیار تحمل مسوولان است»

2012 May 10

اردوان روزبه/ رادیو کوچه

ardavan@koochehmail.com

صدور حکم برای کارتونیست اراکی جدا از این که تکرار عدم وجود مرز برای اجازه انتقاد در ایران بود، پیامی دیگر هم داشت. کشیدن کارتون می‌تواند حتا منتهی به حکم‌هایی مانند مصرف مشروب، زنا و یا جرم‌هایی از این دست باشد‌.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

کارتونی که «محمود شکرایه» را محکوم به ۲۵ ضرفه شلاق کرد تصویری از نماینده در شورای اسلامی بود. تصویری از کسی که قرار است با سعه صدر صدای مردم را بشنود و به اعتراض‌های آن‌ها پاسخ بدهد و از حقوق‌شان دفاع کند. احمد لطفی که برای مجلس نهم نیز منتخب مردم این شهر هم نبود اگر چه سیاست‌مداری درجه دو نیز به حساب نمی‌آید اما یک پیام را داشت: «شاید یک نماینده سابق مجلس هم بتواند برای ساده ترین کاری که معمول در هر حکومتی پذیرفته است، بتواند شما را به دم تیغ بدهد.»

موضوع این‌جا است که در ایران و قوانین جاری کشور مرزی برای انتقاد وجود ندارد. به طور سلیقه‌ای هر قاضی می‌تواند شما را محکوم به اشد مجازات کند.

باید بار دیگر از حقوق اهل رسانه گفت‌ از مصونیت برای سخن گفتن یک اهل رسانه و دغدغه این که یک صنف چقدر از حقوق صنفی برخوردارند. این بار اولی نیست که یک کارتونیست محکوم می‌شود اما این‌بار با پیشنهاد «مانا نیستانی» کارتونیست ایرانی، دیگر جماعت اهل کارتون برای هم راهی با این کارتونیست اراکی دست به کار شدند و تصویرهایی از آقای نماینده کشیدند. اعتراضی صنفی به حقوقی که در اکثر موارد  لحاظ نشده است.

مانا از کارتونیست‌ها خواست تا کارتون آقای لطفی را بکشند. از او خواستم با کوچه صحبت کند. از هدفی که کارتونیست‌ها دنبال می‌کنند بگوید و از چرایی این همایش:

هدف چه بود و چرا کارتونیست‌ها خواستند کارتون بیش‌تری از نماینده اراک بکشند؟

قضیه از یک یادداشت ساده شروع شد و وقتی این خبر را شنیدم احساس کردم باید واکنش نشان دهم و چه به‌تر که این واکنش جمعی باشد. به اعتقاد من یک حق صنفی بزرگ از کارتونیست‌ها و کاریکاتوریست‌ها داشت زیر پا می‌رفت. بحث گسترده کردن  چارچوب‌ها، شکستن تابوها یا بازتر کردن فضای بسته کاریکاتور ایران نبود بلکه بحث حفظ روزنه‌های باقی مانده بود و احساس کردم هر قدم عقب نشستن مساوی است با بدتر شدن وضعیت کاریکاتور مطبوعاتی و رسانه‌ای ایران که همین‌طوری هم الان شدیدن برای ارتباط با مخاطبین خود دچار مشکل است. کارهایی که به اعتقاد من طبیعی‌ترین کار کارتونیست‌ها بوده است و حتا با وجود موانع و محدودیت‌های این سه دهه اخیر یعنی کشیدن کاریکاتور چهره‌ی سیاسیونی که وجهه مذهبی هم ندارند و جز روحانیون به حساب نمی‌آیند و حتا جزو سیاست‌مداران درجه یک کشور هم نیستند.

آقای لطفی که به خاطر او 25 ضربه شلاق نصیب آقای شکرایه شده، نماینده سابق مجلس است و حتا در دوره اخیر انتخاب هم نشده در حالی که در دهه‌ی اخیر بارها کاریکاتور شهردار تهران، آقای احمدی‌نژاد و بقیه سیاست‌مداران ترسیم شده بدون این‌که مشکلی برای کاریکاتوریست‌ها ایجاد کند.

به نظر من استاندارد دوگانه‌ای به کار می‌رود. در کشورمان نمایش‌گاه کاریکاتور داریم که بسیار مورد حمایت دولت ایران است که هر دوسال برگزار می‌شود و دولت به آن بودجه هم می‌دهد. یک بخش از آن اختصاص دارد به کاریکاتور چهره که در این بخش شرکت کننده‌ها چهره سیاست‌مداران و افراد غیر‌سیاسی معروف دنیا و ایران را می‌کشند و به به‌ترین‌ها جایزه تعلق می‌گیرد، پس این چه سیاست دوگانه‌ای است که یک سری به خاطر کشیدن کاریکاتور چهره باید جایزه بگیرند و جای دیگری از کشور باید شلاق بخورند؟ آیا غلظت و رنگ خون کسانی که سوژه کاریکاتور می‌شوند فرق می‌کند و بعضی‌ها تافته جدا بافته هستند؟ این بود که این تافته جدا بافته بودن به چالش کشیده شود و بچه‌ها از حقوق صنفی خود دفاع کنند. بنابراین من در حد ایده پیشنهاد دادم بدون این‌که به دام تندروی بیافتند، بدون این‌که قوانین فعلی داخل کشور شکسته و توهینی شود، همین کاری که به خاطر آن آقای شکرایه حکم شلاق گرفته را انجام دهند که کار همیشگی آنان است.

کشیدن چهره نماینده مجلس هم هدیه است برای آقای لطفی (چون به اعتقاد من کسی که کاریکاتور می‌کشد بخشی از وجود خود را در خطوط می‌دمد و به سوژه خود لطف می‌کند اما متاسفانه این موضوع را نگرفتند)، هم این‌که ایشان را عادت می‌دهد خودشان را خیلی ایده آل نبینند و هم به دیگران نشان خواهد داد که کاریکاتور ایران زنده است و به این راحتی نمی‌شود با کاریکاتوریست‌ها ظالمانه برخورد کرد.

شاید این دفعه اولی نباشد که با کاریکاتوریستی برخورد قهری می‌شود، با توجه به تجربیات شما آیا در کشور قانون مشخص و مدونی در مورد این قضیه داریم و آیا یک قاضی منفردن تصمیم می‌گیرد یا در وزارت ارشاد تعریفی وجود دارد که مشخص می‌کند کارتونیست‌ها تا چه حد آزاد هستند.

قوانین مشخصی وجود ندارد اما قوانین کلی هست که بنا بر نظر قضات از آن استنباط می‌شود به همین دلیل می‌گویم دوگانگی دیده می‌شود چون این قوانین مشخص نیستند و من می‌ترسم چنین برخوردهای شخصی و سلیقه‌ای به جایی برسد که بگویند حالا که چند بار حکم شلاق داده شد چرا آن را مدون نکنیم که به نظر من این پایان خوشایندی نیست.

چیزی که من را به وحشت انداخته باور عمومی است که در بخشی از سیاست‌مداران وجود دارد که اگر کسی موضوع کاریکاتور شد به او توهین شده و من در بین بعضی از مخاطبین کارهای خود هم دیدم اگر زمانی من سیاست‌مداری یا فردی مانند آقای سازگارا، اصغر فرهادی یا آقای خامنه‌ای را کشیدم معتقدند که آن‌ها مورد توهین قرار گرفتند.

مثلن طرف‌داران آقای فرهای یا سازگارا احساس کردند به شخصیت این دو توهین شده که از آن‌ها کاریکاتور کشیده شده و این فرهنگی است با بار منفی که می‌تواند کم‌کم به قانون مدونی نیز تبدیل شود و مشروعیت هم پیدا کند و این همان نقطه است که من از آن می‌ترسم.

با توجه به این‌که فضای طنز و کارتون را می‌شناسی فکر می‌کنید رابطه آن با آستانه تحمل مسوولین در ایران چطور است؟ آیا آستانه تحمل آن‌ها نسبت به گذشته تغییر کرده است؟

پاسخ به این سوال برای من سخت است. من دیدم آقای احمدی‌نژاد با کاریکاتوری که از او کشیده شده مشکلی نداشته و به آن خندیده است و همین‌طور آقای خاتمی و آقای قالیباف با کاریکاتوری که از آن‌ها کشیده شده بود به خوبی برخورد کردند. بین برخی از سیاست‌مداران نیز مشکل بر‌انگیز نبوده البته در بین مردم ما این قضیه مشکل‌ساز است که اصولن چهره خودشان را چهره ایده‌آل، حماسی و کامل می‌خواهند و هر گونه تخطی از این چهره را با توهین مساوی می‌دانند. متاسفانه تعریف توهین در فرهنگ ما تعریف نامشخصی است و هر حرکتی به آسانی می‌تواند توهین تلقی شود‌. در حالی که کاریکاتور در دنیا مخصوصن از چهره سیاسیون و قدرت‌مداران بسیار پذیرفته شده و رایج است حتا اگر تکیه بر نکات منفی و فیزیکی چهره باشد برای این‌که به آن‌ها یادآوری می‌کند که شما چهره کامل نیستید و انسانی با نقطه ضعف‌های انسانی هستید و به نظر من این برای اصحاب قدرت لازم است تا دچار توهم نشوند.

English

————————————

دیگر کارتون‌ها در این زمینه را از این‌جا ببینید.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,