Saturday, 18 July 2015
28 September 2021
کوچه سلامتی

«مولتیپل اسکلروزیس، ام اس»

2012 May 25

دکتر آویده مطمئن‌فر / رادیو کوچه

avideh@koochehmail.com

مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس یک بیماری پیچیده است که اغلب بزرگ‌سالان جوان از ۱۵ تا ۴۰ سال را تحت تاثیر قرار می‌دهد. ما می‌دانیم که این بیماری می‌تواند حتا کودکان جوان دو ساله را نیز در بر گیرد. مولتیپل اسکلروزیس یک بیماری مزمن خودایمنی است که شدت و نتایج بسیار متغیری دارد. این بیماری برای اولین بار توسط متخصص مغز و اعصاب فرانسوی، دکتر ژان مارتین ‌Charcot، در سال ۱۸۶۸ شرح داده شد. ام اس یک بیماری غیرقابل پیش‌بینی است و بینایی، شنوایی، حافظه، تعادل و تحرک فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. اثرات این بیماری، جسمی، عاطفی و مالی هستند که تا آخر عمرفرد را دنبال می‌کند. هیچ درمانی در حال حاضر برای ام اس وجود ندارد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

تخمین زده می‌شود که به طور متوسط، یک در هزار نفر در جهان از بیماری‌ام اس رنج می‌برند، اما شیوع آن در کشورها متفاوت است. کشورهای شمالی بیش‌تر از کشورهای نزدیک به خط استوا تحت تاثر این بیماری هستند. براساس برآوردها، کانادا بالاترین تعداد افراد مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس در جهان را شامل می‌شود و ام اس شایع‌ترین بیماری عصبی جوانان کانادایی است. در کانادا، هر روز، سه نفر مبتلا به ام اس تشخیص داده می‌شوند. بین ۵۵ هزار تا ۷۵ هزار کانادایی به ام اس مبتلا هستند. زنان بیش از سه برابر احتمال  توسعه‌ ام اس را دارند. ما هنوز نمی‌دانیم که چه چیزی منجر به ام اس می‌شود، اما پژوهش‌گران هر روز به یافتن جواب نزدیک‌تر می‌شوند.

ام اس بیماری غیرقابل پیش‌بینی و اغلب ناتوان کننده سیستم عصبی مرکزی یعنی مغز و نخاع است. در اغلب موارد، ام اس با بحران توسعه می‌یابد که در طی آن علایم یا نشانه‌های جدید رخ می‌دهند. این بیماری از طریق واکنش‌های التهابی باعث تخریب می یلین، یعنی پوشش محافظ اعصاب سیستم عصبی مرکزی، در مکان‌های مختلف می‌شود. سیستم ایمنی بدن می یلین را به عنوان جسم خارجی درنظر می‌گیرد و با واکنش خودایمنی آن را از بین می‌برد

مولتیپل اسکلروزیس بیماری است که به طور پیچیده‌ای پدیدار می‌شود. پژوهش‌گران براین باورند که ترکیبی از عوامل محیطی در افرادی که استعداد ارثی به این بیماری دارند در شروع این بیماری دخیل هستند. یک عفونت ویروسی دوران کودکی، مانند ویروس سرخک یا ویروس ابشتاین بار، ممکن است در این بیماری درگیر باشد. کمبود ویتامین D نیز ممکن است به بروز این بیماری کمک کند. عوامل ژنتیک مستعد‌کننده نیز، بسیار هستند. بیش از ۲۰ ژن به طور بالقوه درگیر در این بیماری در سال‌های اخیر شناخته شده‌اند.

ام اس بیماری غیرقابل پیش‌بینی و اغلب ناتوان کننده سیستم عصبی مرکزی یعنی مغز و نخاع است. در اغلب موارد، ام اس با بحران توسعه می‌یابد که در طی آن علایم یا نشانه‌های جدید رخ می‌دهند. این بیماری از طریق واکنش‌های التهابی باعث تخریب می یلین، یعنی پوشش محافظ اعصاب سیستم عصبی مرکزی، در مکان‌های مختلف می‌شود. سیستم ایمنی بدن می یلین را به عنوان جسم خارجی درنظر می‌گیرد و با واکنش خودایمنی آن را از بین می‌برد. بنابراین، در برخی از مناطق از سیستم عصبی، جریان عصبی کندتر و یا به طور کامل مسدود می‌شود، چیزی که باعث بروز علایم مختلف است. بعد از بحران بیماری، التهاب از بین می‌رود و می یلین اطراف اعصاب تا حدی اصلاح می‌شود، چیزی که باعث عقب نشینی جزیی یا کامل علایم می‌شود. ولی با تخریب مکرر و طولانی مدت می یلین سلول‌های عصبی می‌توانند به طور دایم نابود شوند و عوارض آن می‌تواند بسیار ناتوان کننده باشد.

هیچ تستی برای تشخیص ام اس وجود ندارد. بنابراین، اشتباهات تشخیصی معمول هستند زیرا بسیاری از بیماری‌ها‌ی دیگر می‌توانند با علایم شبیه به ام اس وجود داشته باشند. به طور کلی، تشخیص با معاینه پزشکی، تاریخ‌چه پزشکی، علایم، نشانه‌ها و MRI که تجسم تعداد و محل تخریب می یلین را آشکار می‌سازد انجام خواهد شد. در برخی موارد، پونکسیون آب نخاع نیز می‌تواند انجام شود تا اطمینان حاصل شود که هیچ عفونت دیگری باعث این علایم نیست. تشخیص مولتیپل اسکلروزیس دشوار است و معمولن به دو بحران یا بیش‌تر با حداقل یک بهبودی نسبی برای تایید تشخیص مورد نیاز است.

تکامل ام اس غیرقابل پیش‌بینی است و هر مورد منحصر به فرد است. نه تعداد دفعات عود بیماری، نه نوع آسیب، و نه سن تشخیص اجازه نمی‌دهد که بتوان تکامل این بیماری را پیش‌بینی کرد. اشکال خفیف این بیماری وجود دارند که هیچ مشکل فیزیکی ایجاد نمی‌کنند حتا بعد از ۱۰ یا ۲۰ سال بعد از تشخیص این بیماری. ولی فرم‌های دیگر می‌تواند به سرعت در حال تکامل و بسیار ناتوان کننده باشد. در نهایت، برخی از مردم ممکن است فقط یک بحران در طول عمر خود داشته باشند و طول عمر افراد مبتلا به ام اس به طور قابل توجه کاهش نمی‌یابد.

علایم ام اس به بخشی از سیستم عصبی که تحت تاثیر التهاب قرار می‌گیرد بستگی دارد و از فردی به فرد دیگر و هم‌چنین از بحرانی به بحران دیگر کاملن متغیر است. در بیش‌تر موارد، این بیماری تنها با یک علامت شروع می‌شود.

مشکلات بینایی مانند دوبینی، از دست دادن بینایی کامل یا جزیی، درد هنگام حرکت چشم‌ها، حرکات غیرارادی چشم و احساس وجود یک پرده جلوی چشم است. این اختلالات با اختلال عصب بینایی ایجاد می‌شود و در حدود ۲۰ درصد موارد اولین علامت را تشکیل می‌دهند.

احساس غیرطبیعی حسی مانند درد کوتاه مدت، احساس سوزن سوزن شدن، یا احساس شوک الکتریکی مخصوصن وقتی سر حرکت می‌کند. بی‌حسی یا ضعف در یک یا چند عضو، خستگی غیرطبیعی، لرزش دست و اختلال کنترل حرکات، از دست دادن تعادل، اسپاسم و یا اسپاسم‌های دردناک عضلانی از علایم اصلی این بیماری به حساب می‌آیند.

مشکلات گفتاری، بی‌اختیاری ادراری و یا مشکلات ادراری، یبوست، ناتوانی جنسی، فلج ناقص یا کامل، مشکلات حافظه، خلق و یا تمرکز، علایمی هستند که با پیش‌رفت بیماری آشکار می‌شوند.

در برخی موارد، افزایش درجه حرارت بدن، به عنوان مثال، تب، حمام داغ یا ورزش می‌تواند باعث فعال شدن مجدد علایم عصبی قدیمی، و در اغلب موارد تیرگی بینایی شود. این پدیده‌ای گذرا است چرا که علایم هنگامی که درجه حرارت بدن پایین می‌رود، ناپدید می‌شوند.

داشتن بستگان نزدیک که به این بیماری مبتلا هستند خطر ابتلا به بیماری ام اس را افزایش می‌دهد، ولی ام اس یک بیماری ارثی نیست با این که ژن های مختلفی از جمله HLA DRB1 می‌تواند حساسیت به این بیماری را افزایش دهند. مردمان اروپای شمالی بیش‌تر از مردم آسیا، آفریقا و بومیان آمریکایی به ابتلا به این بیماری مستعد هستند. افرادی که در عرض‌های جغرافیایی بالا در نیمکره شمالی و نیمکره جنوبی در طول ۱۵ سال اول زندگی خود زندگی می‌کردند در معرض خطر بیش‌تر ابتلا به این بیماری هستند. این بیماری در مناطق معتدل شمالی مانند شمال آمریکا و اروپا پنج برابر شایع‌تر از مناطق استوایی و جنوب است. حومه خط استوا بین ۴۰ درجه عرض شمالی و ۴۰ درجه عرض جغرافیایی جنوبی از این بیماری در امان است. دلایل این امنیت هنوز مشخص نسیت اما ویتامین D ممکن است دلیل آن باشد. افرادی که از یک بیماری تیرویید از نوع اتوایمیون رنج می‌برند، افراد مبتلا به دیابت نوع اول و بیماری التهابی روده در معرض خطر بیش‌تری هستند.

مطالعات با دوقلو‌های هموزیگوت نشان داده است که علل محیط زیستی در بروز این بیماری نقش عمده‌ای دارد. کمبود ویتامین دی، ویروس مونونوکلوز یا ابشتاین بار، سیگار، استفاده بیش از حد چربی حیوانی در تغذیه، و در تماس بودن با مواد شیمیایی در محیط کار و حتا پر کردن دندان‌ها با مرکور هیپوتز‌هایی از علل بروز این بیماری به شمار می‌روند.

اگرچه مولتیپل اسکلروزیس در حال حاضر یک بیماری علاج‌ناپذیر است، ولی داروهایی وجود دارند که به طور کارآمدی نسبتن علایم را کاهش و پیش‌رفت بیماری را آهسته‌تر می‌سازند. هر چه درمان زودتر آغاز شود، احتمال کاهش تعداد  بحران خیلی بیش‌تر است.

در هر حال، افراد مبتلا به ام اس باید روش‌های زندگی سالم با هدف کاهش خستگی و بهبود کیفیت زندگی را دنبال کنند. خستگی یکی از شایع‌ترین علایم این بیماری است و فرد باید به منظور حفظ قدرت خود دوره‌‌های استراحت و تمدد اعصاب داشته باشد. انجام تمرینات ورزشی منظم، بر خلاف آن‌چه گفته شده است که تلاش فیزیکی باعث عود می‌شود، کاملن برعکس، از پیش‌رفت سریع این بیماری جلوگیری می‌کند. علاوه بر این، اثر مثبت آن بر روحیه فرد ناچیز نیست. مدیریت استرس به منظور کاهش عوامل تنش‌زا توصیه می‌شود.

فرد مبتلا به ام اس باید از خوردن قهوه، و استفاده از الکل و تنباکو اجتناب کند. این محرک‌های سیستم عصبی به طور کلی به بدتر کردن علایم این بیماری تمایل دارند. افراد مبتلا باید در برابر عفونت‌ها از خود محافظت کنند. شستن مکرر دست‌ها اقدام موثری است. عفونت‌های تنفسی یا سینوزیت اغلب قبل از عود بیماری گزارش شده‌اند. هم‌چنین افراد مبتلا به ام اس باید از تغییرات ناگهانی دما اجتناب کنند زیرا برای اکثر افراد مبتلا، این تفاوت‌ها سبب بروز یا بدتر شدن علایم می‌شوند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , ,