Saturday, 18 July 2015
20 September 2021
زن ایرانی

«زن متفاوت دوره اشکانی»

2012 June 05

سایه کوثری/ رادیو کوچه

در منابع آمده است: «لباس زنان اشکانی پیراهنی بلند روی زمین، گشاد، پرچین، آستین‌دار و یقه راست بوده و پیراهن دیگری روی آن را می‌پوشانیده است. قد پیراهن دوم نسبت به اولی کوتاه و یقه باز بوده است و زنان روی این دو پیراهن چادر به سر می‌کردند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

پیراهن‌ها از پارچه‌های منقش و قلابدوزی شده تهیه می‌شده است. آنان کفش ساده دوران اشکانی  به پا می‌کردند و کمربندشان تنها به نواری بود که برای جمع کردن گشادی پیراهن در زیر سینه می‌بستند.»

پس از انقراض سلسله سلوکیان با ۷۳ سال حکومت که به دلیل یورش اسکندر و تثبیت حکومت یونانیان در ایران پدید آمده و باعث پراکندگی اوستا و حاکمیت خط یونانی در ایران شده بود٬ در حدود 250 سال پیش از میلاد، سلسله  اشکانیان به دست ارشک اول تاسیس شد.

نقش برجسته پالیر در موزه لوور زنی از دوره اشکانی را نشان می‌دهد. این زن چادر به سر دارد و زیر آن چیزی مثل عمامه به خوبی نمایان است. بر بالای پیشانی فلزی پهن منقوش و برجسته چون نواری موهای جلوی سر را پوشانده و با وضع مطلوبی به عقب سر برده است.

در برخی منابع آمده است: «زنان دربار اشکانی به استفاده از لباس‌های پرچین دوره پارسی و هخامنشی رغبتی نداشتند و مد روز در آن دوران متمایل به لباس یونانیان بود. با این وجود آنان برای زیبایی بیش‌تر بر سرشان چادر می‌انداختند و گاهی پارچه‌ای را به دور کمر خود می‌بستند.» نکته جالب توجه در این مورد این‌ست که زنان قاسم آبادی گیلان امروزه از پارچه‌ای برای بستن دور کمرشان استفاده می‌کنند. معبود اشکانیان ستارگان و سیاراتی چون خورشید و ماه بود و برای همین زنان اشکانی برای تزیین دور لچک و روی سربندها وکلاه‌های‌شان علایم مذهبی هم‌چون ماه، ستاره و پیکره مهر را به کار می‌بردند. در مجسمه‌ای که هم اکنون در موزه بغداد از شهر هاترا به نمایش گذاشته شده، پرنس و اشفاری دختر سناتروک (اشک دهم) بر سکویی نشسته‌اند و دختر دامن پرچین پیراهن آستین‌دار این ملکه از زیر چادری که بر سر دارد از قسمت جلو پیداست. مورخان براساس آثار به جای مانده از آن عصر می‌گویند: «زنان اشکانی که به رنگ‌های روشن علاقه‌مند بودند چادرهایی به رنگ‌های ارغوانی و سفید می‌پوشیدند.»

مقام اسطوره‌ای- الهی زن تا دوران اشکانیان هم‌چنان ادامه یافته، پرستش زن خدایان هم‌چنان معمول بوده که از آن جمله پرستش آتارگاتیس، مادربزرگ خدایان را می‌توان نام برد که حتا معابدی نیز برای‌شان بنا شده بود.

ستایش آناهیتا که ایرانیان آن را به این نام و سامیان آن را «نانایا» یا «آتارگاتیس» می‌خواندند، مظهر شخصیت زنان است. برای آناهیتا معابدی نیز نام برده شده است.

وجود مجسمه‌های ربه‌النوع در قبور شاهان نیز حاکی از اعتقاد و احترام به این زن خدایان است.

در مزار شاهان اشکانی در نسایا پرتونسا نمونه‌ای از مجسمه‌های کوچک مرمرینی پیدا شده که دلیلی بر اثبات این مدعاست.

در دربار اشکانیان چند همسری رواج داشته است. سلاطین اشکانی به غیر از زن اصلی یعنی ملکه، تعداد متعه و  زیادی متعه و کنیز که اغلب یونانی بودند نیز در حرم‌سرا داشتند.

 نه تنها پادشاهان اشکانی، که به گفته استرابون‌، بر اساس آداب و رسوم زنان بسیاری می‌گرفتند بلکه سایر شخصیت‌های مملکتی نیز متناسب با شرایط موجود و ثروت و بزرگی خود اقدام به جمع‌آوری زنان می‌کردند.

در این دوره به سبب وجود زنان خارجی فراوان که دور و بر شاهان و سرداران اشکانی را گرفته بودند، زنان متین و باوقار ایرانی ترجیح می‌دادند که نه به خاطر نداشتن قدرت مقابله از حیث زیبایی و فتانت بلکه به خاطر مقایسه نشدن با این گونه زنان، هرچه بیش‌تر در خانه بمانند

این عمل علاوه بر نمایش ثروت و توانایی اقتصادی مرد‌، شاخص خویشاوندی و بستگی با قبایل و گروه‌ها و اقوام مختلف می‌شده و خود نشان دهنده حمایت‌های سیاسی قبایل مختلف از آن مرد نیز بوده است.

در این دوره به سبب وجود زنان خارجی فراوان که دور و بر شاهان و سرداران اشکانی را گرفته بودند، زنان متین و باوقار ایرانی ترجیح می‌دادند که نه به خاطر نداشتن قدرت مقابله از حیث زیبایی و فتانت بلکه به خاطر مقایسه نشدن با این گونه زنان، هرچه بیش‌تر در خانه بمانند.

این عمل آن‌ها در نهایت باعث پدیداری این اظهارنظر شده که پارت‌ها در مستور نگاه داشتن زنان، که از رسوم شرق است، افراط می‌کرده‌اند.

اما آن‌چه مورخان درباره محدودیت‌های زن در دوره ی اشکانیان نوشته‌اند، غالبن درباره طبقات عالی است ولی این حکم در میان طبقات پایین که پیوسته دربند رفع حوایج مادی زندگی بوده‌اند، نمی‌تواند صادق باشد. در واقع زنان طبقات پایین الزامن از همان خصوصیات آزادی زنان قبل از اشکانیان در فعالیت‌های اقتصادی و تولید اجتماعی برخوردار بوده‌اند.

در این عصر نیز همانند سایر اعصار، زنان عامل تحکیم روابط و دست‌یابی به اهداف سیاسی خاص بوده‌اند. این‌گونه ازدواج‌ها، به طور معمول با تمهیدات و زمینه‌چینی‌های خاص سر می‌گرفته و سرباز زدن یکی از طرفین از قبول چنین پیشنهادی منجر به جنگ می‌شده است، چرا که نشان دهنده آن بوده که طرف رد کننده، تمایلی به مهر و امضای سند دوستی و مودت ندارد.

بسیار اتفاق می‌افتاده که همین زنانی که به دلایل مختلف و برای برآوردن اهداف گوناگون و بدون رضایت قلبی به عقد ازدواج بزرگان و اکابر در می‌آمدند، بعد از سپری کردن عمر خود در حرم‌سراها و دست به گریبان بودن با انواع مشکلات و سختی‌های حاکم بر این شرایط سرانجام به صورت دسته‌جمعی کشته می‌شدند.

زن در این دوره نقشی در اداره امور سیاسی و کارهای مهم مملکتی نداشته است. اگر هم شاهانی در این زمان بودند که تحت تاثیر زنان بوده‌اند به دلیل عدم استقلال رای و نداشتن قدرت تصمیم‌گیری بوده است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , ,