Saturday, 18 July 2015
25 September 2021
کوچه سلامتی

«عدم تحمل گلوتن»

2012 June 08

دکتر آویده مطمئن‌فر / رادیو کوچه

avideh@koochehmail.com

گاهی چیزی که ما می‌خوریم ممکن است قاتل ما باشد ولی ما احتمالن حتی نمی‌توانیم آن را تصور کنیم. اگر شما به خوردن چیزبرگر و سیب زمینی سرخ کرده و نوشیدن چندین سودا در روز عادت دارید به احتمال زیاد می‌دانید که در حال کوتاه کردن طول زندگی خود هستید. اما وقتی برشی از نان ترد گندم کامل می‌خورید، چگونه می‌توان تصور کرد که برای سلامتی شما بد باشد؟

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

بیماری سلیاک یا عدم تحمل گلوتن یک بیماری مزمن روده است که از مصرف گلوتن، مخلوطی از پروتیین که در دانه‌هایی مانند گندم، جو، چاودار و غیره موجود است، ناشی می‌شود. فراوانی این بیماری با مناطق مختلف جهان و منشا قومی در رابطه است. جمعیت سفید پوستان اروپایی، سفید پوستان آمریکای شمالی و استرالیایی بیشتر تحت تاثیر شیوع این بیماری هستند. به نظر می‌رسد که این بیماری در افراد آسیایی یا آفریقایی کمتر شایع است. یک تا سه در صد جمعیت جهان به این بیماری مبتلا هستند ولی بسیاری از موارد تشخیص داده نشده باقی می‌ماند. این بیماری از ۶ ماهگی می‌تواند خود را نشان دهد ولی بیش تر دیرتر تشخیص داده می‌شود و زنان را ۲ تا ۳ برابر بیش تر تحت تأثیر قرار می‌دهد.

گلوتن، که از واژه لاتین گلو به معنی چسب ناشی می‌شود، توده پروتیینی الاستیک و چسبناکی است که در بسیاری از دانه‌های غلات از جمله گندم، جو و چاودار وجود دارد. گلوتن در بسیاری از غذاها مانند نان، بیسکویت، و هر چیز دیگری که با آرد غلات تهیه می‌شود، یافت می‌شود. گلوتن بافت نرمی به نان و سایر محصولات پخته شده با آرد می‌دهد. گلوتن اجازه می‌دهد تا مواد با یک‌دیگر به خوبی مخلوط شوند، بنابر این در اغلب سس‌ها، و غذاهای از پیش آماده شده استفاده می‌شود.

این بیماری از یک پاسخ ایمنی بدن شروع شده و یک آلرژی واقعی به گلوتن است. ولی بر خلاف یک  آلرژی معمولی، بیماری سلیاک یک بیماری اتوایمون ناشی از مصرف گلوتن است که در آن سیستم ایمنی بدن به مخاط روده کوچک حمله می‌کند.

اگر چه اغلب از اصطلاح «‌عدم تحمل گلوتن‌« استفاده می‌شود، بیماری سلیاک فقط یک عدم تحمل غذایی نیست. در واقع، این بیماری از یک پاسخ ایمنی بدن شروع شده و یک آلرژی واقعی به گلوتن است. ولی بر خلاف یک آلرژی معمولی، بیماری سلیاک یک بیماری اتوایمون ناشی از مصرف گلوتن است که در آن سیستم ایمنی بدن به مخاط روده کوچک حمله می‌کند.

مصرف گلوتن در افراد مبتلا به این بیماری باعث ایجاد یک پاسخ ایمنی غیرطبیعی در روده کوچک می‌شود که دیواره روده را ملتهب می‌کند. اگر التهاب ادامه یابد، روده آسیب دیده قادر به جذب مواد غذایی خاص، ویتامین‌ها و مواد معدنی نخواهد بود. بنابر این، با وجود یک رژیم غذایی سالم، این التهاب می‌تواند منجر به سو تغذیه شود. هم چنین، علاوه بر ناراحتی‌های گوارشی، علایم دیگر با شدت متفاوت، مانند خستگی، کم خونی، درد مفاصل و قرمزی پوست ممکن است رخ دهد و با گذشت زمان، مشکلات بهداشتی جدی تری می‌توانند بروز کنند.

نشانه‌های این بیماری می‌تواند بسیار متفاوت باشد. مشکلات گوارشی بسیار شایع هستند، هر چند گاهی اوقات ممکن است این بیماری بدون هیچ نشانه‌ای پیشرفت کند. نشانه‌های اصلی در کودکان شامل تحریک پذیری، اسهال یا یبوست مزمن، درد مکرر معده، استفراغ، خستگی، کم اشتهایی، رشد کم، کوتاهی قد، کم خونی و اختلالات مینای دندان است.

اسهال یا یبوست مزمن، درد شکم، نفخ، خستگی، تحریک پذیری و حتی افسردگی، کاهش وزن، کم خونی، درد‌ استخوان، مفاصل و اندام، ناباروری یا فقدان قاعدگی و فوران درماتیت هرپسی فرم در بزرگ سالان دیده می‌شود.

علل دقیق عدم تحمل گلوتن نامشخص است، اما عوامل ژنتیک و محیطی در بروز این بیماری دخیل هستند. داشتن بستگان نزدیک که به عدم تحمل گلوتن مبتلا بوده‌اند، درد و رنج ناشی از بیماری‌های اتوایمیون از قبیل لوپوس، آرتریت روماتویید، دیابت نوع اول و تیروییدیت هاشیموتو، خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهد. عوامل ژنتیک ۱۰ درصد احتمال خطر را افزایش می‌دهند. محققان در حال حاضر دریافته‌اند که ژن مسبب اصلی این بیماریHLA DQ2  و DQ8 هستند که در بیش از ۹۵ درصد از بیماران وجود دارند. به دلایل هنوز ناشناخته، نفوذپذیری بیشتری در روده افراد مستعد به این بیماری وجود دارد که باعث ورود گلوتن به دیواره روده کوچک و تحریک پاسخ ایمنی بدن است. در هر حال، این بیماری در همه افراد مستعد بروز نمی‌کند و به نظر می‌رسد که عوامل زیست محیطی از جمله عفونت‌های روده، تروما، استرس از عمل جراحی و یا حاملگی در شروع این بیماری مسوول هستند.

از آن جایی که علل عدم تحمل گلوتن در حال حاضر ناشناخته است، راه‌های جلوگیری از آن نیز ناشناخته هستند. ولی به نظر می‌رسد که تغذیه نوزاد می‌تواند در بروز این بیماری تاثیر گذارد. بنابراین اگر پدر، مادر یا خانواده نزدیک به بیماری سلیاک مبتلا است، از طریق تغدیه کودک با شیر مادر، ادامه شیردهی در حالی که استفاده غذاهای حاوی گلوتن شروع می‌شود، شروع تغدیه کودک با غلات نه قبل از سه ماهگی و نه بعد از هفت ماهگی و در ابتدا به مقدار متوسط، می‌تواند خطر این‌که کودک به این بیماری مبتلا شود را به شدت کاهش دهد.

اگر تصور می‌کنید که از عدم تحمل گلوتن رنج می‌برید، قبل از شروع یک رژیم غذایی فاقد گلوتن با یک پزشک مشورت کنید. چندین بیماری دیگر می‌تواند علایمی مشابه با بیماری سلیاک داشته باشد. و علاوه بر این، رژیم غذایی فاقد گلوتن بدون نظر پزشک می‌تواند تشخیص این بیماری را مشکل‌تر سازد.

اگر رژیم غذایی فاقد گلوتن توسط افراد مبتلا دنبال نشود، عدم تحمل گلوتن، در شدیدترین اشکال آن، می‌تواند عواقب مختلفی بر سلامت داشته باشند. شایع‌ترین عوارض، سوتغذیه به علت سو جذب مواد مغذی در روده است که موجب‌ خستگی، از دست دادن وزن، ضعف عضلانی و کاستی های بسیاری است. به دلیل نفوذپذیری و آسیب دیواره روده، عدم تحمل لاکتوز می‌تواند بروز کند. با توجه به جذب کم آهن، کلسیم و ویتامین D‌ توسط روده کوچک آسیب دیده، کم خونی و پوکی استخوان از دیگر عواقب این بیماری خواهد بود. عدم جذب مواد غذایی در روده منجر به حضور غیر طبیعی اگزالات oxalate خواهد بود در حالی که این ذایعات به طور معمول باید در مدفوع دفع شود مقادیر بیش از حد آن در خون و کلیه یافت می‌شود که می‌تواند باعث سنگ کلیه شود.

عوارض دیگر، که به بیماری روده مربوط نمی‌شود هم می‌تواند در صورت عدم تحمل گلوتن بروز دهد. به عنوان مثال، نوروپاتی یا همان بی‌حسی دست و پا هم‌راه با درد، سردرد، تشنج یا سایر اختلالات عصبی مشاهده شده است.‌ ناباروری نیز اختلالی مشترک در میان افراد مبتلا به عدم تحمل گلوتن است. خطر سقط جنین مکرر در افراد مبتلا به این بیماری ۱۲ درصد بیش‌تر است. آرتروز، درماتیت هرپسی فرم نیز از دیگر اختلالات همراه این بیماری است.

این بیماری با افزایش خطر ابتلا به لنفوم روده، سرطان روده و سرطان‌های دیگر، در دراز مدت نیز هم‌راه است.

آزمایش خون برای تشخیص سطح آنتی بادی، بیوپسی آندوسکوپیک روده کوچک، برای مشاهده پرزهای روده که در صورت عدم تحمل گلوتن وجود نخواهند داشت، برای تشخیص این بیماری به کار برده می‌شود.

هیچ درمان قطعی در برابر عدم تحمل گلوتن وجود ندارد و فقط اتخاذ رژیم غذایی فاقد گلوتن به طور کامل به از بین رفتن علایم کمک و از عوارض پیش رفت بیماری جلوگیری می‌کند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,