Saturday, 18 July 2015
16 September 2021
کوچه سلامتی

«مونونوکلوز، بیماری بوسه»

2012 June 29

دکتر آویده مطمئن فر / رادیو کوچه

avideh@koochehmail.com

 مونونوکلوز عفونی بیماری است که از ویروس «ابشتاین بار» ناشی می‌شود. مونونوکلوز بیش‌تر بر نوجوانان و بزرگ‌سالان جوان تاثیر می‌گذارد، ولی می‌تواند کودکان را نیز تحت تاثیر قرار دهد. مونونوکلوز اغلب با گلو درد، خستگی مفرط و احساس ضعف در سراسر بدن شروع می‌شود. درجه خستگی تا حد زیادی می‌تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد ولی برخی از افراد مجبور به متوقف کردن فعالیت‌های خود برای چند هفته می‌شوند. این بیماری، « بیماری بوسه » نیز نامیده می‌شود، به دلیل این‌که این ویروس از طریق بزاق منتقل می‌شود. با این حال، بوسه همیشه مسوول رواج این بیماری نیست و بسیاری از مردم نمی‌دانند چگونه با این بیماری درگیر شده‌اند. به دلیل این‌که ویروس ابشتاین بار باعث گسترش سلول‌های سفیدخون تک هسته‌ای یعنی لنفوسیت‌هایی که تنها یک هسته دارند، می‌شود این بیماری مونونوکلوز نامیده می‌شود.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

ویروس ابشتاین بار بسیار شایع است که از طریق بزاق گسترش میابد ولی همیشه به عفونت نمی‌انجامد. حتی در اکثر موارد، این ویروس امن است و ما حتی گاهی اوقات نمی‌دانیم که مبتلا هستیم. در واقع، از سن پنج سالگی، ۵۰ درصد افراد به ویروس ابشتاین بار آلوده هستند. در خون افراد مبتلا، می‌توان آنتی بادی این ویروس را شناسایی کرد. پس از آلوده‌‌گی، این ویروس، لزومن بدون داشتن هیچ نشانه‌ای، تمام عمر در بدن حفظ می‌شود. با این حال، در برخی موارد، اولین عفونت با این ویروس باعث مونونوکلوز می‌شود.

هیچ درمان خاصی برای مونونوکلوز وجود ندارد. این بیماری معمولن به خودی خود پس از چهار تا هشت هفته، از بین می‌رود اگر چه خستگی و خواب آلودگی ممکن است برای چندین ماه باقی بماند. هدف درمان بنابراین تنها ارایه مراقبت های حمایتی است تا بهبودی حاصل شود.

زمانی که عفونت با ویروس اپستین بار در کودکان جوان رخ می‌دهد، علایم آنقدر خفیف هستند که نادیده می‌مانند و حتا می‌توانند به راحتی با یک گلو درد خفیف دوران اولیه کودکی اشتباه شوند. معمولن اولین تماس با ویروس در دوران نوجوانی یا اوایل دوران بلوغ رخ می‌دهد که در ۵۰ درصد موارد به عفونت مونونوکلوز می‌انجامد و علایم بسیار مهم هستند. ما هنوز نمی‌دانیم چرا در برخی از افراد مونونوکلوز توسعه میباید ولی چیزی که مسلم است، این است که فقط یک بار میتوان به مونونوکلوز مبتلا شد.

وقتی این ویروس وارد بدن می‌شود، برای اولین بار در دهان توسعه پیدا می‌کند و سپس به غدد لنفاوی و خون می‌رسد. دوره نهفته این ویروس چهار تا شش هفته است.

علایم حاد، دو تا سه هفته طول می‌کشد ولی خستگی مزمن می‌تواند برای چندین ماه باقی بماند. پس از آن، ویروس در سیستم ایمنی بدن پنهان می‌شود و بدون ایجاد علایم باقی می‌ماند.

ویروس ابشتاین بار بسیار مسری است، اما هنوز کمتر از ویروس سرماخوردگی، چرا که عطسه ایجاد نمی‌کند. بنابر این از طریق بزاق، بوسیدن، استفاده مشترک از ظروف، اشیا آلوده به بزاق و یا از مادر به کودک منتقل می‌شود. این ویروس می‌تواند با انتقال خون یا پیوند عضو نیز سرایت کند، اما این وضعیت بسیار نادر است.

شخص مبتلا از لحظه‌ای که به این ویروس مبتلا شده است، مسری است، بیابر این حتا در طول دوره نهفته این بیماری، یعنی از چهار تا شش هفته قبل از ظهور علایم. پس از درمان نیز، فرد برای چند ماه مسری باقی می‌ماند. خطر سرایت با این حال، در هفته اول بیماری بیش‌تر است.

حتی اگر این بیماری باعث گسترش سلول‌های خونی خاصی می‌شود، مونونوکلوز یک بیماری بدخیم نیست. عوارض آن نادر هستند، ولی می‌تواند بسیار جدی باشد. جدی ترین عارضه این بیماری پارگی طحال است. عفونت می‌تواند باعث بزرگ شدن طحال یا همان اسپلنومگالی شود و بدین سان موجب پاره شدن خود به خود این ارگان. خوشبختانه این اتفاق به ندرت می‌افتد، اما خطر واقعی است. وقتی طحال متورم می‌شود، درد شدید موضعی در قسمت فوقانی شکم در سمت چپ احساس می‌شود. این وضعیت نیاز به درمان اورژانس دارد. پارگی طحال باعث خونریزی داخلی و درد در سراسر شکم می‌شود. چیزی که می‌تواند کشنده باشد. در این صورت، عمل جراحی مورد نیاز است.

در برخی موارد، این ویروس باعث افزایش قابل توجه حجم لوزه‌ها می‌شود و می‌تواند باعث انسداد راه‌های تنفسی ‌و دیسترس تنفسی شود. کبد، سیستم عصبی و سلول‌های قرمز خون نیز ممکن است هدف عوارض این بیماری باشند و باعث هپاتیت، یرقان، آنسفالیت، مننژیت، انمی همولیتیک، و غیره شوند.

این ویروس در توسعه لنفوم بورکیت، سرطانی که در سلول‌های سفید خون شروع می‌شود نیز سهیم است. در آسیایی‌ها، عفونت ویروس ابشتاین بار در سرطان نازوفارنکس نقش دارد.

تشخیص مونونوکلوز عفونی با نمونه برداری از ترشحات گلو انجام می‌شود تا با یک فارنژیت باکتریایی یعنی گلو درد معمولی اشتباه گرفته نشود. مونوتست و یا منواسپات نیز آزمایش خونی است که برای تایید تشخیص مونونوکلوز استفاده می‌شود تا با بیماری عفونت سیتومگالوویروسCMV، توکسوپلاسموز، و غیره اشتباه گرفته نشود. افرادی که یک یا چند رابطه جنسی محافظت نشده داشته‌اند، شاید مناسب باشد تا برای HIV انسانی تست شوند چرا که علایم اولیه عفونت اچ آی وی می‌تواند شبیه علایم مونونوکلوز باشد.

خستگی شدید، تورم و حساسیت غدد گردن و زیربغل، کشاله ران، و غیره‌، حملات تب تا ۴۰ درجه سانتی گراد یا ۱۰۵ درجه فارنهایت و اغلب هم‌راه با لرز، گلودرد شدید تا در نهایت، ناتوانی در بلع، سردرد، از دست دادن اشتها، درد عضلات، احتمال قرمزی پوست معمولن پس از مصرف آنتی بیوتیک ها، و افزایش حجم طحال از علایم این بیماری به شمار می‌روند.

تب و گلو درد دو تا سه هفته طول می‌کشد اما خستگی می‌تواند برای چندین ماه باقی بماند. در صورت درد حاد موضعی در قسمت فوقانی سمت چپ شکم، فورا به دنبال مراقبت های پزشکی بروید زیرا ممکن است که طحال متورم و مستعد به پارگی باشد.

نوجوانان و بزرگ سالان جوان در معرض خطر بیش‌تری هستند، اگر چه بیماری می‌تواند در هر سنی رخ دهد. علایم مونونوکلوز در جوامعی که در آن اقدامات بهداشتی غالب هستند بیش‌تر است و در واقع، عفونت در مرحله نوجوانی و نه در دوران کودکی منتقل می‌شود. و یا زمانی که عفونت در دوران کودکی رخ می‌دهد، علایم عفونت به طور قابل توجهی کمتر است و اغلب نادیده در نظر گرفته می‌شود.

هیچ راهی برای جلوگیری از مونونوکلوز عفونی وجود ندارد. هیچ واکسنی نیز علیه ویروس ابشتاین بار وجود ندارد.

افرادی که سلامت ضعیفی دارند باید از نزدیک شدن به افرادی که در ماه‌های گذشته به مونونوکلوز مبتلا بوده‌اند اجتناب کنند. برای جلوگیری از سرایت، از بوسیدن دهان فرد مبتلا به مونونوکلوز اجتناب کنید. از به اشتراک گذاری ظروف و لیوان با فرد آلوده خودداری کنید. شستن دست‌ها به طور منظم، و حفاظت عطسه خود می‌تواند به عدم سرایت این ویروس کمک کند.

هیچ درمان خاصی برای مونونوکلوز وجود ندارد. این بیماری معمولن به خودی خود پس از چهار تا هشت هفته، از بین می‌رود اگر چه خستگی و خواب آلودگی ممکن است برای چندین ماه باقی بماند. هدف درمان بنابراین تنها ارایه مراقبت‌های حمایتی است تا به‌بودی حاصل شود.

یک دوره استراحت خوب، ترک مدرسه یا محل کار برای چند روز یا چند هفته لازم است زیرا احساس خستگی به اندازه‌ای زیاد است که به قول معروف فرد می‌تواند حتا ایستاده به خواب رود. بعد از یک دوره استراحت کامل، فرد می‌تواند به تدریج فعالیت‌های خود را از سر بگیرد. در غیر این صورت، زمان بهبودی ممکن است طولانی باشد.

باید مقدار زیادی مایعات نوشید و برای تسکین درد گلو، غرغره با محلول آب نمک چند بار در روز لازم است. نوشیدن و خوردن مواد غذایی سرد یا حتی یخ زده نیز درد گلو را تسکین می‌دهد. هم چنین اتخاذ یک رژیم غذایی متعادل به کنترل ویروس کمک می‌کند.

باید از ورزش سخت، ورزش‌های کنتک، و بلند کردن اجسام سنگین برای حداقل دو ماه، برای جلوگیری از پاره شدن طحال اجتناب کرد.

در صورت لزوم، دارو می‌تواند عوارض این بیماری را درمان و یا درد را تسکین بخشد. ولی آسپرین در موارد عفونت‌های ویروسی برای کودکان زیر ۱۶ سال توصیه نمی‌شود، زیرا می‌تواند باعث سندرم ریس، بیماری نادر اما اغلب کشنده شود. حدود ۲۰ درصد از کسانی که تحت تاثیر مونونوکلوز هستند هم‌زمان یک نوع عفونت باکتریایی گلو، سینوس‌ها و یا لوزه‌‌ها را نیز خواهند داشت. ولی از آنتی بیوتیک‌هایی نظیر آمپی سیلین یا آموکسیلین باید اجتناب شود زیرا آن‌ها می‌توانند باعث واکنش پوستی در سراسر بدن در افرادی که دچار مونونوکلوز هستند شود. واکنش پوستی به یک آنتی بیوتیک در طول مونونوکلوز لزوما به این معنی نیست که فرد به آن حساسیت دارد. کورتیکواستروییدها برای درمان افزایش غیرطبیعی اندازه لوزه‌ها که ممکن است انسداد تنفسی ایجاد کنند و یا برای درمان سایر عوارض جدی توصیه می‌شود ولی هیچ دلیلی برای استفاده سیستماتیک آن وجود ندارد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,