Saturday, 18 July 2015
03 August 2021

«پرچم؛ دلالت و میراثی ماندگار»

2010 January 09

سپیده مصور / رادیو کوچه
در اصل پرچم واژه‌ای سغدی است که از دو بخش «پَر» به معنای «بالا» و «چَم» به معنای «خمیده» تشکیل شده است. این واژه ابتدا از زبان سغدی به زبان ترکی و از آنجا به فارسی راه پیدا کرد. پرچم ، دِرَفْش یا بیرق در فرهنگ فارسی معین، «به تکه پارچه ی ملونی اطلاق می‌شود که نشانه جمعیت، حزب، فرقه، گروه و یا کشوری است و آن را بر سر چوب می آویزند».

در جنگهای بدوی به دلیل فقدان وسایل ارتباطی، میان فرماندهان  و نیروهای درگیرِ جنگ، پیامها به وسیله پرچم ارسال می شد، اگر پرچم سقوط می کرد جنگجویان متوجه سقوط ارتش می شدند لذا نگاهداری آن در جنگها از اهمیت خاصی برخوردار بود.

در جنگهای بدوی به دلیل فقدان وسایل ارتباطی، میان فرماندهان  و نیروهای درگیرِ جنگ، پیامها به وسیله پرچم ارسال می شد، اگر پرچم سقوط می کرد جنگجویان متوجه سقوط ارتش می شدند لذا نگاهداری آن در جنگها از اهمیت خاصی برخوردار بود.

اما به راستی فکر ساخت پرچم از چه زمانی به ذهن انسان خطور کرد و چرا؟ این سوالی بود که از یکی از مغازه داران لندنی که نمادهای مختلف انگلستان از جمله پرچم این کشور را برای فروش گذاشته بود پرسیدم:
«فکر درست کردن پرچم، احتمالن به هزاران سال پیش بر می گرد به نظر می آید این شکارچیان و جنگجویان اولیه بودند که به این فکر افتادند. آنها می خواستند با این کار اطمینان داشته باشند که هم دوستان و هم دشمنانشان می توانند آن ها را شناسایی کنند. پرچم های اولیه احتمالاً از پوست حیوانات یا پرندگان ساخته می شد. مصریان باستان هم پیشاپیش خودشان تیر چوبی را حمل می کردند که بر فراز آن مجسمه ای فلزی از یک پرنده، حیوان یا چیز دیگری قرار داشت».
به اعتقاد برخی کارشناسان از ۱۱۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، چینی ها، از پرچم پارچه ای استفاده می‌کردند و برای نخستین بار در جهان این چینی ها و هندی ها بودند که  پرچم های پارچه ای را ساختند. اما در قرون وسطی، در اروپا استفاده از انواع ِ پرچم ، بسیار متداول بود، تا جایی که سربازان در جنگ‌های صلیبی ، با خودشان پرچم حمل می کرده اند. و بعضی از خانواده های سلطنتی و اشرافی نیز برای مشخص کردن خودشان از پرچمی استفاده می کردند که علامت مخصوص خانوادگیشان را دارا بود.
با این وصف گروهی اعتقاد دارنند که قدیمی‌ترین پرچم ملی جهان که هنوز هم مورد استفاده قرار می گیرد، پرچم کشور دانمارک است، براساس افسانه‌های دانمارکی، در 15ژوئن 1219 میلادی، در جریان جنگی در استونی آسمان دهان باز کرده و پرچم دانمارک به زمین افتاد. واز آن زمان پرچم دانمارک به همین صورت باقی مانده است.
بر پایه برخی مطالعات، پیدایش پرچم به بخش‌هایی از آسیا و ایران نسبت داده می شود. بر همین اساس استفاده از پرچم در ایران به دوران سلسله هخامنشی برمی گردد در آن زمان ایلات بزرگ علامت‌های دودمانی خودشان را داشتند اما در مواقع لشکرکشی پیشاپیش سپاه پرچمی چهارگوش که بر آن دوبال گشوده عقاب نقش بسته و نشان کورش بود به حرکت در می‌آمد اما سالها بعد در زمان ساسانیان درفش کاویانی که بنا به روایاتی همان پیشبند کاوه آهنگر بود به عنوان پرچم ایران شناخته شد.اما این قرینه بی بدیل هویت ملی در گذر تاریخ به موازات تغییرات ساختاری در نظام حکومتی ایران، تطورات بسیاری را متناسب با ذائقه حکمرانان تجربه کرده که در برخی موارد ساختارشکنانه و بی اعتنا به پرچم های اسلاف خود بوده است.

قدیمی‌ترین پرچم ملی جهان که هنوز هم مورد استفاده قرار می گیرد، پرچم کشور دانمارک است، براساس افسانه‌های دانمارکی، در 15ژوئن 1219 میلادی، در جریان جنگی در استونی آسمان دهان باز کرده و پرچم دانمارک به زمین افتاد.

صرف نظر از نگاهی قوم مدارنه که استفاده از پرچم را برای اولین بار به ملت یا سرزمینی خاص معطوف  می‌کند، به نظر می رسد کارکرد وحدت‌بخش پرچم در میان اقوام و ملتهای مختلف و ارتباط معنادار این نماد با مناسبات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی هر جامعه، کثرت استفاده از آن را موجب شده است. در تاریخ کشورها هرگاه که امنیت ملی توسط دشمن دچار مخاطره می شود اشتیاق مردم برای استفاده از پرچم تشدید می شود، واقعه تلخ یازده سپتامبر و اقبال ویژه مردم امریکا به پرچم کشورشان شاهدی بر این مدعاست. گویا ملتهایی که در برابراشکال مختلف تجاوز و تعرض هوشمندانه و همدلانه ایستادگی کردند دلبستگی  و وفاداری آنان به این نشان ملی افزون و بالغ تر از دیگران است، رونق تولید پرچم نزد برخی ملتها و اهتمام مردمان برای نصب این نشانه در هر کوی و برزن ناظر بر همین امر می باشد.
این احترام نزد برخی ملت ها تا آنجا پیش رفته که مثلا آمریکایی ها برافراشته بودن پرچم کشورشان در تاریکی یا زیر باران را نوعی بی احترامی به آن تلقی می کنند و یا هیچگاه برخورد نماد ملی سرزمینشان با  زمین را جایز نمی دانند اما در این بین برخی دولت ها نیز برای مبارزه با حکمرانان کشوری در جای دیگری از جهان بی توجه به این نکنه که پرچم هر کشور نماد مردمان آن سرزمین است نه حکمرانانش، به دفعات پرچم کشورها را به آتش می کشند و با این عمل به نوعی کینه مردمانی در هزاران کیلومتر آن سوتر را برمی انگیزند
به هر حال بی تردید پرچم به عنوان یکی از مهم ترین نمادهای هویت ملی برای تمام ملت های جهان، از اهمیت خاصی برخوردار است؛ نمادیی که عامل همبستگی و مقوم روح جمعی در یک ملت و نیز وجه مشخصه آن در میان سایر ملل است. شاید چگونگی پیدایش اولین پرچم در هر سرزمین و روند تکامل آن برای مردمان آن سرزمین بسیار پر اهمیت به نظر برسد و بی شک مردم ایران زمین نیز از چنین قاعده ای مستثنی نیستند اما شاید نکته مهم و درخور توجه آن باشد که ، در ایران با گذشت هزاران سال و اهتمام ایرانیان  به پرچم به عنوان دلالت اصیل فرهنگی و ملی متاسفانه هنوز هم گروهی در طیف های سه رنگ اصلی، و در بود و نبود نشان میان پرچم ایران بلاتکلیفند و در فرع  این عامل یکپارچگی مانده اند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , ,