Saturday, 18 July 2015
26 November 2021
هفت‌سنگ

«یاد خوش روزهای تلخ»

2012 July 18

رضا حاجی‌حسینی/ رادیو کوچه

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

یکی از هم‌راهان هفت‌سنگ در یکی از شبکه‌های اجتماعی، در یادداشتی کوتاه پس از باز‌‌‌‌نشر و به اشتراک‌ گذاشتن یک عکس، چنین نوشته است: «الان آگهی این خانمی که متاسفانه گم شده را شیر کردم. یاد یک چیزی افتادم: یادتان هست دهه‌ی 60 وقتی برنامه‌های تلویزیون ایران شروع می‌شد، اول یک چیزی پخش می‌کردند به اسم گم‌شده‌ها؟ عکس آدم‌های گم‌شده را با اسم و مشخصات پخش می‌کردند. همه‌جور آدمی بود توی‌شان. زن، مرد، پیر، جوان، بچه. …

برنامه، هیچ چیز خاصی نداشت ولی یک هول و هراسی توی آن بود که میخ‌کوبت می‌کرد. انگار با همه‌ی آن آدم‌ها گم می‌شدی. یادم است برای همین تا سال‌ها گم شدن بزرگ‌ترین کابوس زندگی‌ من بود….»

این خاطره گرچه خاطره‌ی خوش‌آیندی نیست اما می‌تواند مقدمه‌‌ی خوبی باشد برای رفتن به دهه‌ی 60 و خاطرات بازی‌هایش. اگر ذهن راوی درست یاری بکند، برنامه‌ی کودک درست پس از این برنامه و بعد از اعلام برنامه‌ها توسط مجری آغاز می‌شد و عجب شاه‌کاری بود همین یک قلم و تاثیرش بر روح و روان یک کودک.

بازی‌هایی که اغلب بعد از همین برنامه و برنامه‌ی کودک انجام می‌شدند اما خاطره‌ی بازی‌های دهه‌ی 60 را می‌سازند. بازی‌هایی که گر‌چه حالا برای ما نوستالژیک شده‌اند، ولی در زمان خودشان به اندازه‌ی کافی تلخ بودند. بازی با کفش‌های پاره، سوراخ شدن پیاپی توپ‌های بازی به‌خاطر کیفیت نامرغوب‌، خشونت بر‌آمده از جنگ و … تنها بخشی از آن تلخی‌ها بود.

پیش‌تر هم گفته بودیم که در دهه‌ی 60، هنوز کوچه‌ها و خیابان‌ها به تصرف انبوه ماشین‌ها در‌نیامده بودند. آن زمان با وجود همه‌ی تلخی‌ها و نابسامانی‌ها، کوچه محل مناسبى براى بازی‌هاى دست‌جمعى بود. بازی‌هایی که گر‌چه امروز اسم‌شان وجود دارد ولى به علت نبود فضاى مناسب، اغلب به فراموشى سپرده شده‌اند.

از کوچه‌ها و خیابان‌هاى فرعى تهران و شهرستان‌ها که رد مى‌شدى، گاهی حلقه‌ی بسکتبال می‌دیدی یا خط‌کشى زمین «گل کوچیک» یا والیبال. بازی‌های نشستنى هم براى ساعت‌هاى داغ بود که بچه‌ها روى سکوى خانه‌اى یا سایه‌ی خنک درختى یا در گوشه‌ی حیاط یا زیر‌زمینى می‌نشستند و بى‌سر و صدا مشغول بازى مى‌شدند.

بازی‌هاى دویدنی و پر‌ سر و صدا اما معمولن عصر و غروب آفتاب با هیاهوی بسیار انجام مى‌شد. در گل کوچیک اگر تعداد براى دو تیم شدن کافى نبود، «یک گله» یا شوت یک‌ضرب بازى مى‌شد.

از فاجعه‌های بزرگ بازی‌هاى کوچه، افتادن توپ به حیاط خانه‌ها بود. از بد‌شانسی بچه‌ها معمولن هم توپ به خانه‌ی بد‌اخلاق‌ترین و عصبى‌ترین اهالى کوچه مى‌افتاد و پس‌گرفتنش مکافات بود.

یار‌کشی، جر زنى، رجز خوانى، کتک‌کارى، قهر و آشتى، شلوار سوراخ شده، دست و پاى زخمى، دمپایی پاره، خون دماغ و پارچ آب یخ، همه و همه از حواشى بازى‌های توی کوچه بود.

در کنار همه‌ی این‌ها اما خاطره‌های دیگری هم از دهه‌ی 60 در ذهن بچه‌های آن دوره مانده است که گوشه و کنار روایت می‌شوند. خاطره‌هایی که گر‌چه ممکن است رابطه‌ی مستقیمی با بازی نداشته باشند، اما هر کدام برای خودشان داستانی بودند.

برای بیش‌تر دختر‌ها، خاله‌بازی با چادر مامان‌ها، پوشیدن مانتوی اپول‌دار و کوبلن و کاموا، از این دست خاطره‌ها هستند.  فخر فروختن با «کتونی میخی»، «قاق بودن» توی «بیخ‌دیواری»، کارت‌بازی، فوتبال دستی، توپ دو‌لایه‌ی دنگی و چشم‌های کبود و شکایت مادر‌ها هم نمونه‌های پسرانه‌ی ماجرا هستند.

حسرت یک دقیقه خواب بیش‌تر توی زمستان قبل از رفتن به مدرسه، بیدار شدن با بوی نفت بخاری نفتی، بوی نان و پنیر و نارنگی توی کیف مدرسه، کارت صدآفرین، خریدن لبو و لواشک از سر کوچه‌ی مدرسه، ته کلاس و تقسیم خوراکی‌ها، «آلبالو خشکه» روی پشت‌بام، ایستادن در صف‌های طولانی نان، دست‌های مامان و آب سرد و لباس‌ها، انباری و بوی سرکه و نم خاک بعد از باران هم دختر و پسر ندارند. حتا تلویزیون سیاه و سفید، ویدئوی قاچاق، آتاری و میکرو، بازی قارچ‌خور و شورش در شهر، بستنی کیم دوقلو و آدامس خروس‌نشان هم ممکن است خاطره‌های مشترک هر دو جنس باشند.

به همه‌ی این‌ها اضافه کنید خاطره‌ی‌ سیگار زر پدر‌ها و پدر‌بزرگ‌ها را، برنج کوپنی و ادکلن کبرا و ویوا را، حمام بیرون و کیسه و سفیدآب را، بوی ماهی دودی و کپسول‌های بوتان را، جوجه‌های رنگی و نوار‌های کاست را.

سوختگی نارنجی رنگ روی بلوز کاموایی، پوشیدن لباس برادر یا خواهر بزرگ‌تر، ساختن آدم‌برفی، نیمکت سه‌نفره. قاشق زنی توی چهارشنبه‌سوری و عاشق شدن و نامه‌نگاری و …، همه و همه خاطره‌بازی‌ها و خاطره‌ی بازی‌های ما از گذر ایام هستند. ایامی که به هنگام خود تلخ بودند و حالا انگار شیرین شده‌اند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,