Saturday, 18 July 2015
08 December 2021
هفت‌سنگ

«پاسور اسلامی یا خدا دوست دارد، خدا دوست ندارد»

2012 August 26

رضا حاجی‌حسینی/ رادیو کوچه

بازی‌ها در دوره‌های مختلف زمانی و در جا‌ها و مکان‌های متفاوت، از عوامل گوناگونی تاثیر می‌پذیرند. در سرزمین ما، ایران، جدی‌ترین و عمیق‌ترین تاثیر سال‌های اخیر را «انقلاب اسلامی» بر بازی‌های کودکان و نو‌جوانان گذاشته است و به همین دلیل، شاید بتوان گفت تجربه‌ی کودکی و بازی‌های پیش از انقلاب و پس از آن، اگر از اساس متفاوت نباشند، تفاوت‌های بنیادینی با هم دارند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

با تثبیت حکومت اسلامی در ایران بعد از انقلاب، بازی‌های کودکان و نوجوانان هم مثل بسیاری از امور دیگر، دچار تغییر و تحول شدند. به‌عنوان مثال و به نقل از بچه‌ها و وبلاگ «خاطرات دهه‌ی شصت» و البته ناظران این دهه‌ی طلایی، بازی‌هایی که با تاس انجام می‌شوند، از اساس نامناسب تشخیص داده شدند و تا مدت‌ها تولید و توزیع آن‌ها ممنوع بود. شاید برای بچه‌های امروز باورش سخت باشد که «منچ» و «مار و پله» هم در میان این دسته از بازی‌ها بودند.

گر‌چه مشکل منچ و مار‌ و پله در همان سال‌های اول و تقریبن خیلی زود حل شد، اما بازی‌ای مثل «تخته ‌نرد» که با تاس انجام می‌شود، هم‌چنان به‌صورت رسمی ممنوع است. هر‌ چند، خرید و فروش آن تقریبن آزادانه انجام می‌شود و منع جدی‌ای برای آن وجود ندارد. در سال‌های اخیر هم عده‌ی زیادی از گروه‌های سنی مختلف، از جوان گرفته تا پیر‌مرد، به‌خصوص تابستان‌ها، در پارک‌ها مشغول این بازی‌اند.

مشکل ممنوعیت برای بعضی دیگر از بازی‌ها نیز کماکان وجود دارد. به‌عنوان مثال «ورق‌بازی» به این دلیل که «پاسور» از آلات و ادوات قمار به شمار می‌رود، هم‌چنان و اکیدن ممنوع است. خرید و فروش «دسته‌ی ورق‌های بازی» معمولن علنی نیست و اغلب در مراکز پر رفت‌ و ‌آمد، پنهانی و بی‌سر و صدا، داد و ستد می‌شود. گر‌چه این بازی هم در پارک‌ها رایج است و حتا در شهرستان‌ها، میان جوان‌تر‌ها طرف‌دار زیاد دارد. حالا ممنوعیت آن به چه معناست، چندان مشخص نیست.

شطرنج هم از جمله بازی‌هایی‌ست که تا مدت‌ها حرام و در نتیجه ممنوع بود و مشکلات خاص خودش را داشت تا این‌که به فتوای آیت‌اله خمینی، آزاد اعلام شد. هر چند روحانیونی هستند که معتقدند در مورد این فتوا، آقای خمینی را فریب داده‌اند. به این صورت که از او پرسیده‌اند: «اگر روزی شطرنج آلت قمار نباشد، در این صورت بازی با آن چه حکمی دارد؟» و آقای خمینی در پاسخ به این سوال و با این شرط، گفته‌اند که ‌اشکالی ندارد.

اما در دهه‌ی شصت و در چنین شرایط غریبی بود که «کارت بازی» به سرعت گسترش یافت. کارت‌های بازی دسته‌ای از کارت‌های مقوایی بودند که گاهی در همان ابعاد ورق پاسور چاپ می‌شدند. راوی خاطرات دهه‌‌ی شصت ما در‌باره‌ی این موضوع می‌گوید: «این کارت‌ها بسته به نوع آن‌ها، حاوی اطلاعات آماری بود و منطقن مقدار کم یا زیاد آن دارای ارزش بود. به عنوان مثال کارت‌های ماشین حاوی این اطلاعات بود: تعداد سیلندر، حجم موتور، سرعت، شتاب، وزن و امثالهم که البته با عکسی از ماشین مربوطه هم هم‌راه بود. بازی به این صورت بود که کارت‌ها بین بازی‌کن‌ها تقسیم می‌شد و بر اساس قرعه، شروع‌کننده، کارت اول خود را بر می‌داشت و بر اساس اطلاعات روی کارت، یک موضوع را انتخاب می‌کرد. مثلن می‌گفت شتاب. آن‌‌وقت همه‌ی بازی‌کن‌ها کارت‌های خود را رو می‌کردند و برنده کسی بود که به‌ترین شتاب را داشت. برنده، تمام کارت‌های آن دور را جمع می‌کرد و بازی همین‌طور ادامه داشت تا تمام کارت‌ها نصیب یک نفر بشود.»

دسته‌های کارت‌های بازی معمولن با موضوعات مختلفی مثل کشورها، ماشین‌ها، موتور‌سیکلت‌ها و تیم‌های ورزشی از جمله فوتبال چاپ می‌شدند. اما نکته‌ی جالب دیگری هم در مورد این کارت‌ها وجود داشت. راوی خاطرات دهه‌ی شصت می‌گوید: «نوعی کارت دیگر هم بود که بنا به دلایلی به اصطلاح نگرفت و همه گیر نشد و آن کارت‌هایی بود با عنوان خدا دوست دارد، خدا دوست ندارد. این کارت‌ها عبارت بود از زوج کارت‌هایی که عبارات عربی و معنی آن‌ها روی آن نوشته شده بود. مثلن المسرفین و اسراف کنندگان. بازی این‌طور بود که تمام کارت‌ها روی زمین به پشت چیده می‌شد. آن‌وقت بازی‌کن اول دو کارت بر‌می‌داشت. اگر دو کارت هم‌معنی بود، آن‌ها مال خودش می‌شد و در غیر این صورت، آن‌ها را دوباره به پشت سر جای‌شان می‌گذاشت اما جای کارت‌ها و عبارت روی آن‌ها را حفظ می‌کرد. بازی تا تمام شدن کارت‌ها ادامه داشت و برنده کسی بود که بیش‌ترین کارت را جمع می‌کرد.»

کارت‌های خدا دوست دارد، خدا دوست ندارد را انجمن‌های اسلامی رایگان در مدرسه‌ها توزیع می‌کردند و به «پاسور اسلامی» مشهور شده بود.

در هفت‌سنگ‌های آینده باز هم از خاطرات بازی‌های انقلابی دهه‌ی شصت خواهیم گفت.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,