Saturday, 18 July 2015
08 December 2021
گردونه مهر

«نمادشناسی شراب»

2012 September 25

پیمان عابدی/ رادیو کوچه

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

به طور کلی شراب از یک سو به خاطر رنگش و از سوی دیگر به دلیل ویژگی‌اش به عنوان عصاره‌ی یک گیاه، همواره در ارتباط با خون بوده است. از این رو شراب در سنت‌هایی با خاست‌گاه سامی اغلب به عنوان مشروب زندگی و جاودانگی به شمار آمده است. در‌ ضمن، شراب به سبب مستی که ایجاد می‌کند، نماد معرفت و دست یافتن به رمز و راز الهی است. در آیین دائو، فضیلت شراب و نیروی مستی جدا از یک‌دیگر نیستند. در یونان باستان، شراب جانشین خون «دیونیسوس» بود و نشانه‌ی مشروب جاودانگی. به وسیله‌ی شراب بود که دیونیسوس معتقدان خود را مست کرد؛ شراب، این خون انگور هر نوبت بر روح اثراتی از هیجان یا خوف اعمال می‌کند و به عنوان نماد یک عنصر الهی برداشت می‌شود و نویسندگان یونان باستان وجود آن را در شکوفایی زندگی نباتی اذعان دارند. همین کاربرد را در آیین دائو بازمی‌یابیم که آن را وسیله‌ی آماده سازی برای مناسک و مراسم خاص به شمار می‌آورند. در انجمن‌های سری چین، در هنگام برگزاری مراسم خاص، شراب برنج با خون آغشته می‌شد و نیاز این مراسم بود و نوشیدن آن باعث می‌شد که به سن 199 سال برسند.

«کلمنس اسکندرانی» می‌گوید شراب و نان، زندگی شهودی و معنویت است و قابل قیاس با زندگی عملی و شریعت. در تصوف، شراب معرفت به حق است. «ابن عربی» می‌گوید، شراب نماد علم به مراحل معنوی است. در سنت توراتی، شراب قبل از هرچیز نماد شادی و خوش‌دلی است و به طورکلی نماد برکتی است که خداوند بر آدمیان هدیه کرد. از آن‌جا که شراب در مذاهب سامی مشروب خدایان به حساب می‌آمد، قابل درک است که چرا بنی‌اسراییل برای آن ارزشی مقدس قایل بود و در مناسک، شراب را هدیه‌ی ریختنی به شمار می‌آورد.

شراب مستی‌آور اما هم‌چنین نماد ضلالت است و خداوند آن را چون شمشیری بر انسان‌ها و امت‌های بی‌ایمان و نافرمان فرود می‌آورد تا آن‌ها را تنبیه کند و گاه حتا شراب نشانه‌ی خشم و غضب خداوند قلمداد شده است. در «انجیل یوحنا»، شراب با مفهومی نمادین این‌چنین به کار رفته است: « و در روز سی‌ام در قانای جلیل عروسی بود…. و عیسا و شاگردانش را نیز به عروسی دعوت کردند. و چون شراب تمام شد مادر عیسا بدو گفت شراب ندارند…. عیسا بدیشان گفت قدح‌ها را از آب پر کنید…. و چون رییس مجلس آن آب را که شراب گردیده بود بچشید و ندانست که از کجا است…»

نمادگرایی شراب در اسلام به گونه‌ای است که گاه آن‌را به لذت‌جویی کافرانه تعبیر می‌کنند و گاه آن را نشانه‌ی مستی عارفانه می‌دانند. در واقع تحریم مادی شراب در اسلام، قدرت و مفهوم نمادین آن‌را تشدید کرده است. «بایزید بسطامی»، عارف بزرگ ایرانی می‌گوید: « هم شرابم، هم شراب‌خوار و هم ساقی، که در عالم وحدت همه یک تن‌اند». «لاهیجی» در شرح «گلشن راز» «محمد شبستری» می‌نویسد: «شراب عبارت از ذوق و وجدان و حالی است که از جلوه‌ی محبوب حقیقی، ناگاه بر دل سالک عاشق روی می‌نماید و سالک را مست و بی‌خود می‌سازد.» «مولانا» نیز از «می»(شراب) اشاره بر غلبات عشق دارد: «زان می خورم که روح پیمانه‌ی اوست، زان مست شوم که عقل دیوانه‌ی اوست.» این بیت اشاره به ازلیت روح دارد که با این مفهوم در اغلب اشعار او دیده می‌شود، و هم‌چنین نمادشناسی ساقی در این گونه اشعار، خداوند رحمان یا استاد معنوی و غیره است و بالاخره نمادشناسی می‌کده، محل اجتماع یاران و هم‌دلان است، یعنی محل تجمع کسانی که بر رمز و راز الهی وقوف یافته‌اند و به اصطلاح عرفانی «خانقاه» نامیده می‌شود. البته نمادشناسی می و ساقی و می‌خانه گاهی بر لذت‌های مادی و دنیوی دلالت می‌کند، چنان‌که در رباعیات «خیام» دیده می‌شود.

شراب در رویا، به عنوان یک عامل روانی ارزش‌های برتر جلوه می‌کند. خواب شراب دیدن در ارتباط با یک زندگی درونی مثبت است و باری فرهنگی دارد. روح، معجزه‌ی شراب را به عنوان یک معجزه‌ی الهی در زندگی مورد آزمایش قرار می‌دهد: شراب چیزی زمینی و گیاهی است که روحی آزاد از تمام قیود و وابستگی‌ها دارد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,