Saturday, 18 July 2015
26 November 2021
گردونه مهر

«نماد صلیب در شمایل‌نگاری مسیحی»

2012 October 16

پیمان عابدی/ رادیو کوچه

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

صلیب یکی از نمادهایی است که از عهد باستان به آن توجه شده است؛ در مصر باستان، چین و جزایر کرت که در آن‌جا صلیبی از مرمر، متعلق به قرن 15 پیش از میلاد کشف شده است. صلیب، سومین نماد از چهار نماد اصلی است؛ سه نماد دیگر عبارت‌اند از مرکز، دایره و مربع. صلیب رابطه‌ای میان سه نماد دیگر برقرار می‌کند. از تلاقی دو خط عمود برهم صلیب، مرکز به وجود می‌آید؛ مرکز باز می‌شود و دایره به وجود می‌آید و صلیب در این دایره محاط می‌شود. صلیب دایره را به چهار قسمت تقسیم می‌کند و هنگامی که بین نقاط تماس صلیب و دایره، خطوطی عمود و به هم وصل شوند یک مربع یا یک مستطیل ساده به وجود می‌آورند. همانند مربع، صلیب هم نماد زمین است؛ در افسانه‌های شرقی، صلیب، پل یا نردبانی است که از روی آن ارواح آدمیان به سمت خداوند بالا می‌روند. در بعضی داستان‌های مشابه، چوب صلیب هفت پله دارد، همان‌طور که برای درخت‌های کیهانی هفت آسمان را متصور می‌شوند.

سنت مسیحی به طرز شگفت‌آوری نمادگرایی صلیب را غنا بخشیده و در آن تاریخ رستگاری و مصایب مسیح را گنجانده است. صلیب نماد مسیح مصلوب، منجی و نفر دوم تثلیث است. چهار نوع اصلی برای صلیب وجود دارد؛ صلیب بدون سر( تی شکل)، صلیب دارای سر و یک خط افقی، صلیب دارای سر و دو خط افقی، و صلیب دارای سر و سه خط افقی. صلیب به شکل «تی» نماد ماری است که با یک میخ چوبی استوار شده، مرگی است که از طریق قربانی به دست آمده است. این صلیب مفهومی رمزآمیز در عهد عتیق دارد، از آن‌جا که هیزم قربانی که اسحاق(اسماعیل) بر شانه حمل می‌کرد به شکل این صلیب بود، فرشته‌ای بازوی ابراهیم را گرفت که می‌رفت پسر خود را ذبح کند. صلیب با یک خط افقی، صلیب انجیلی است. چهار شاخه‌ی آن چهار عنصر است که در طبیعت بشری ناپدید شده‌اند. نماد مجموعه‌ی بشریت است که از چهار نقطه‌ی جهان به مسیح جذب شده‌اند. صلیب یونانی چهار شاخه‌ی برابر دارد و در یک مربع می‌گنجد؛ صلیب رومی شاخه‌های نامساوی دارد و شاخه‌های عمودی برحسب انسان ایستاده با بازوهای از هم گشوده است. صلیب یونانی آرمان‌گرا و صلیب رومی واقع‌گرا است. کف کلیساهای یونانی و رومی نیز اغلب به شکل یک صلیب طراحی شده‌اند. در صلیب با دو خط افقی، بر خط افقی بالایی جمله‌ی طعنه آمیز «پیلاطس» (حاکم اورشلیم) نوشته شده است: «عیسا ناصری، شاه یهودیان»؛ بر خط افقی پایینی، بازوان مسیح به دوسو گشوده شده است. این صلیب به صلیب «لورن» معروف شده اما درواقع خاست‌گاه آن یونان بوده است. صلیب با سه خط افقی نماد سلسله مراتب کلیسایی است و در ارتباط با تاج پاپ، کلاه کاردینالی و کلاه بوقی اسقفی است. از قرن پانزدهم میلادی، تن‌ها پاپ مجاز به داشتن صلیب با سه خط افقی بود؛ صلیب دوخطی یادآور کاردینال و اسقف اعظم و صلیب ساده یادآور اسقف بود.

شیر، عقاب، طاووس و قوش حیوان‌هایی هستند که اغلب در پای صلیب دیده می‌شوند. عقاب و طاووس علامت غرور هستند، قوش و شیر یادآور خشونتی سنگ‌دلانه و قساوتی عظیم، و می‌توان آن‌ها را چنین معنی کرد که این نفس‌ها و امیال زشت و کریه به یقین از زیر چشمان قاضی صلیب خواهند گذشت

در پای بسیاری از صلیب‌های یونانی، تصاویر حیواناتی نقش شده که روبه‌روی هم نشسته‌اند. شیر، عقاب، طاووس و قوش حیوان‌هایی هستند که اغلب در پای صلیب دیده می‌شوند. عقاب و طاووس علامت غرور هستند، قوش و شیر یادآور خشونتی سنگ‌دلانه و قساوتی عظیم، و می‌توان آن‌ها را چنین معنی کرد که این نفس‌ها و امیال زشت و کریه به یقین از زیر چشمان قاضی صلیب خواهند گذشت. صلیب پس از سیر تکاملی خود در دنیای نمادها، نماد بهشت برگزیدگان می‌شود. یکی از نسخه‌های «کمدی الهی» «دانته»، صلیب را در میان آسمان پرستاره نشان می‌دهد، درحالی‌که جمعی از رستگاران و برگزیدگان به نیایش آن مشغول‌اند. در این تصویر، صلیب نماد جلال ابدی و افتخاری است که از طریق ایثار و قربانی کردن خود به دست آمده، و در سعادتی لایزال به اوج رسیده است. صلیبی که نشانه‌ی خلقت است دارای مفهومی کیهانی است؛ با این نگرش در سنت مسیحی، دست‌های خداوند بر روی صلیب گشوده شد تا گستره‌ی عالم را در آغوش بگیرد. اما هم‌واره باید صلیبی که دار مسیح مظلوم و دردمند بوده را از صلیب جلال و شوکت مسیح جدا کرد، که باید در مفهوم معاد و قیامت تفسیر شود. صلیب جلال و شوکت مسیح می‌بایست پیش از ظهور دوباره ی مسیح برافراشته شود، این صلیب نشانه‌ی پسر انسان و نماد «مسیح قیام‌کرده» است.

در مفهوم ایزدشناختی نجات و رستگاری، صلیب نماد عدالت‌خواهی است، نماد قلابی است که شیطان را به چنگ می‌آورد و اسیر می‌کند. در سنت مسیحی به طورکلی، کین‌خواهی از شیطان به نوعی مبتنی بر عدالت است. در این‌جا عدالت‌خواهی در مقوله‌ی ایجاد توازن و تعادل برای رسیدن به رستگاری است. باید قربانی صلیب و در نتیجه مرگ مسیح وجود داشته باشد تا آدمیان از گناهان پیاپی خود مبرا شوند. طبق یک باور قدیمی، چوب درختی که صلیب مسیح از آن ساخته شده بود، می‌توانست مردگان را زنده کند، زیرا آنان معتقد بودند صلیب از چوب درخت حیات درست شده بود، از درختی کاشته شده در بهشت.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , ,