Saturday, 18 July 2015
15 August 2020
کوچه سلامتی – حذف خواب

«راهی به سوی مرگ»

2013 September 12

دکتر آویده مطمئن فر / رادیو کوچه

avideh@koochehmail.com

اگر چه ما به طور متوسط، یک سوم از زندگی خود را در خواب می‌گذرانیم، ولی در نظر گرفتن خواب به عنوان یک نشانه‌ی کاهلی و ناکارآمدی اشتباه است. دانشمندان باید هنوز تعیین کنند که چرا ما می‌خوابیم، ولی آنها – دست کم – می‌داند که انسان‌ها و دیگر موجودات زنده باید بخوابند. ما، به صورت نسبی، بدون غذا، مدت طولانی‌تری می‌توانیم زنده بمانیم تا بدون خواب. ما انسان‌ها تنها موجوداتی نیستیم که می‌خوابند. تمام پستانداران، خزندگان و پرندگان نیز به خواب احتیاج دارند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

 ریتم شخصی ساعت درونی (Circadian Rhythm) ما تعیین می‌کند که ما چه وقت و چند ساعت می‌خوابیم. اگر چه چند نظریه در مورد خواب و مزایا و هدف‌های آن وجود دارد و از سویی برخی از تحقیقات و شواهد وجود دارند و هر یک از آنها می‌توانند توضیح بدهند که ما چرا می‌خوابیم، ولی هنوز برای هیچ کدام از این نظریه‌ها، دلایل و مستندات قطعی وجود ندارد. خواب بر بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک تأثیرات زیادی می‌گذارد، پس این امکان وجود دارد که دلایل وجود و لزوم خواب بسیار متنوع و پرشمار باشد.

 در سال‌های ۱۹۵۰ یک دانشجو به نام اوژن اسرینسکی (Eugene Aserinsky) با استفاده از دستگاه ثبت امواج الکتریکی مغز (Electroencephalogram) ، چیزی که امروز به نام حرکت سریع چشم در خواب (REM) وجود دارد را تعیین کرد. مطالعات دیگر نشان داده است که خواب مراحل مختلفی دارد که دستگاه ثبت امواج الکتریکی، برای هر یک، موج‌های متفاوتی نشان می‌دهد. ما امروز دو نوع خواب را می‌شناسیم؛ « حرکت غیر سریع چشم در خواب» (NREM) به نام  خواب آرام و «حرکت سریع چشم در خواب» (REM) به نام خواب فعال یا خواب متناقص.

یک نظریه دیگر نشان می‌دهد که مردم به دلیل پردازش اطلاعات به دست آمده در طول روز به خواب احتیاج دارند

 در اولین مرحله از خواب، مغز امواج بتا (Beta) تولید می‌کند و ما هنوز نسبتن بیدار و هوشیار هستیم. هم‌زمان با ورود مغز به مرحله‌ی آرامش،  امواج آلفا (Alpha) تولید می‌شود. در این زمان، ما به طور کامل در خواب نیستیم و ممکن است احساس عجیبی به نام توهم را تجربه کنیم. به عنوان مثال، خیلی معمول است که احساس کنیم که در حال سقوط هستیم و یا این‌که کسی نام ما را صدا می‌زند. یک حس عجیب دیگر به عنوان حرکت تند و سریع شناخته شده است؛ اگر شما به طور ناگهانی و بدون دلیل واضح، شگفت‌زده شده باشید، به احتمال زیاد این پدیده را تجربه کرده‌اید. این مرحله‌ی خواب ۵ تا ۱۰ دقیقه طول می‌کشد و اگر شما کسی را در این مرحله بیدار کنید، ممکن است بگوید که واقعن خواب نبوده است.

 مرحله‌‌ی دوم خواب، تقریبن ۲۰ دقیقه طول می‌کشد و در طی آن، درجه‌ی حرارت بدن پایین می‌آید و ضربان قلب کندتر می‌شود. در مرحله‌ی سوم خواب، امواج آرام و عمیق مغزی که دلتا (Delta) نام دارد، دوره‌ی گذار به خواب عمیق را ثبت می‌کند. مرحله‌ی چهارم خواب، به دلیل تداوم امواج دلتا، خواب دلتا هم نامیده می‌شود و مرحله‌ی خواب عمیق است که به مدت ۳۰ دقیقه طول می‌کشد. مرحله‌ی پنجم خواب با حرکت چشم سریع، افزایش سرعت تنفس و فعالیت مغزی همراه است. در این مرحله، به علت افزایش فعالیت مغزی، بیشتر خواب می‌بینیم، ولی عضلات ارادی فلج هستند که در واقع شرایطی متناقض است، زیرا در حالی که مغز و سایر سیستم‌های بدن بسیار فعال هستند، ماهیچه‌ها آرامش بیشتری دارند و ما قادر به حرکت نیستیم.

 خواب در واقع به ترتیب این مراحل را نمی‌پیماید. خواب با مرحله اول آغاز می‌شود و به مراحل دو، سه  و چهار پیشرفت می‌کند. پس از مرحله چهار، قبل از اینکه به مرحله رم (REM)؛ یعنی مرحله پنج وارد شویم، مرحله سه و دو تکرار می‌شود. وقتی مرحله پنج پایان می‌یابد، بدن معمولن به مرحله دو برمی‌گردد. این مراحل در طول شب تقریبن چهار تا پنج بار تکرار می‌شوند. مرحله رم (REM) در واقع 90 دقیقه پس از آغاز خواب شروع می‌شود و اولین دوره آن می‌تواند خیلی کوتاه باشد، ولی در هر تکرار، این سیکل رم (REM) طولانی‌تر می‌شود و می‌تواند حتا تا یک ساعت نیز به طول انجامد.

20130913_Avideh_KoochehSalamati_Sleep_Pic1

 با توجه به تئوری‌های مختلف درباره‌ی علت اینکه چرا ما می‌خوابیم، خواب برای تجدید قوا و احیای فرایندهای فیزیولوژیکی که نگهدار یک بدن و ذهن سالم است ضروری به نظر می‌رسد. تحقیقاتی که نشان می‌دهد که مرحله رم (REM) پس از یک دوره محرومیت از خواب و فعالیت بدنی مداوم افزایش می‌یابد، از این تئوری دفاع می‌کند. همچنین در زمان خواب، بدن میزان تقسیم سلولی و سنتز پروتئین را افزایش می‌دهد.

 یک نظریه دیگر نشان می‌دهد که مردم به دلیل پردازش اطلاعات به دست آمده در طول روز به خواب احتیاج دارند. تعدادی از مطالعات نشان می‌دهد که محرومیت از خواب و کمبود خواب، تأثیر جدی بر توانایی یادگیری و به یاد آوردن اطلاعات دارد. مطالعات جدید نشان می‌دهد که خواب خوب شب، می‌تواند به بهبود یادگیری کمک کند. نظریه‌ی تکامل نیز نشان می‌دهد که دوره‌های فعالیت و عدم فعالیت، به عنوان روشی برای صرفه‌جویی در انرژی به وجود آمده است. همه‌ی موجودات، در طول مدتی که بیداری می‌تواند مضر باشد، زمان‌هایی را به خواب اختصاص داده‌اند. شما ممکن است تعجب کنید که اگر بقا برای هر موجودی مهم‌ترین انگیزه و دلیل زنده بودن است، پس چرا ما می‌خوابیم؟ زیرا وقتی ما در خواب به سر می‌بریم، به طور کلی، آسیب‌پذیرتر هستیم. بنابراین اگر تکامل، ما را در موقعیت خطر و آسیب‌پذیری، یعنی خواب، قرار می‌دهد، به حتم باید جنبه‌های مثبت آن خیلی بیشتر از آن باشد که به نظر می‌رسد.

 اختلالات و بیماری‌های مرتبط با خواب انواع مختلف دارد که به برخی از آنها در این جا اشاره می‌کنیم. بی‎خوابی شایع‌ترین اختلال مرتبط با خواب است. مشکل به خواب رفتن و بیدار شدن، نشانه‌ی رایج این بیماری است. توقف تنفس (Apnea) در خواب، دومین اختلال رایج خواب است. توقف تنفس (Apnea) در خواب، باعث افزایش دی اکسید کربن در خون  و بیدار شدن شخص می‌شود. پرخوابی (Narcolepsy) اختلال عصبی در خواب است که به خواب آلودگی شدید در طی روز منجر می‌شود. افراد مبتلا به پرخوابی ممکن است برای مدتی – به اندازه‌ی چند ثانیه تا چند دقیقه و حتا یک ساعت – به طور ناگهانی در روز به خواب بروند. آنها می‌توانند در وسط یک گفت‌وگو، هنگام غذا خوردن یا رانندگی کردن به خواب بروند و سقوط کنند. برخی از اختلالات خواب، مثل راه رفتن در خواب و خواب‌های وحشتناک دیدن، بیشتر در کودکان دو تا شش ساله رایج است.

بر اساس مطالعات متعددی در مقیاس‌های بزرگ از سراسر جهان، مشخص شده است که کم‌خوابی با چاقی، بیماری‌های قلبی، فشار خون بالا و سکته مغزی در ارتباط مستقیم است

 در مطالعات خیلی جدید، دانشمندان خواب چندین نفر را به مدت شش شب، به چهار ساعت محدود کردند و متوجه شدند که بد از شش روز، آنها در حالت پیش دیابتی قرار گرفته‌اند و با این‌که خیلی غذا می‌خوردند، به علت کاهش میزان لپتین (Leptin) بسیار گرسنه بوده‌اند. هورمون لپتین (Leptin) به مغز می‌گوید که ما چه زمانی به اندازه‌ی کافی غذا خورده‌ایم. در مطالعه‌های مشابه، دانشمندان خواب چندین نفر را به چهار ساعت محدود کردند، ولی فقط برای یک شب و نتیجه‌ی خیره‌کننده، این واقعیت است که اختلالاتی در تمرکز، حافظه و سرعت فکر کردن مشاهده شده است. نتیجه‌ی یک شب کم خوابی، کاهش سریع توانایی‌های شناختی است.

 بر اساس مطالعات متعددی در مقیاس‌های بزرگ از سراسر جهان، مشخص شده است که کم‌خوابی با چاقی، بیماری‌های قلبی، فشار خون بالا و سکته مغزی در ارتباط مستقیم است. بیولوژی ما آدم‌ها برای محرومیت از خواب برنامه‌ریزی نشده است. هیچ پستاندار دیگری به‌جز انسان، خودش را از خواب محروم نمی‌کند. در حقیقت، کمبود خواب، برای بیولوژی ما یک استرس به حساب می‌آید. این یک واقعیت است که این روزها «من به خواب زیادی احتیاج ندرم» به عنوان ویژه‌گی مثبت در نظر گرفته می‌شود و تقریبن به عنوان یک نشان افتخار است، ولی مطالعات نشان داده‌اند که افرادی که به طور مداوم، کمبود خواب دارند، همیشه خسته، ترش‌رو، مضطرب و پرخاشگر هستند. در واقع بیشتر ما به هفت و نیم تا هشت ساعت خواب در هر شب نیازمند هستیم. همان‌طور که سن بالا می‌رود، مدت زمانی که در خواب عمیق به سر می‌بریم کاهش می‌یابد. دانشمندان در حال تحقیق در مورد نظریه‌هایی هستند که در واقع، برخی از مشکلات سلامتی و بیماری‌هایی که به سن ربط داده می‌شود را ناشی از فقدان خواب عمیق می‌داند. ما معمولا دیابت نوع دو را به عنوان یک بیماری ناشی از پیری در نظر می‌گیریم، ولی واقعن ممکن است که این بیماری به خاطر محرومیت از خواب بروز کند.

 من فکر می‌کنم که همه‌ی ما نیازمندیم تا در مورد آن‌چه برای سلامتی ضروری است تجدید نظر کنیم. در حقیقت، فرمول رژیم غذایی و ورزش باید شامل خواب هم باشد و شاید درسی که باید با خود به خانه ببریم این است: «به اندازه‌ی کافی بخواب»

برنامه‌های دیگر کوچه سلامتی را از اینجا ببینید

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,