شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
27 August 2016
کوچه سلامتی

«اعتیاد جرم یا بیماری»

۱۳۹۲ مهر ۲۰

دکتر آویده مطمئن فر / رادیو کوچه

[email protected]

در ایران، مصرف و سوءمصرف مواد مخدر سابقه طولانی دارد. گیاهانی که افیون و حشیش از آن‌ها تولید می‌شود از گیاهان بومی فلات ایران بوده و خواص دارویی و روان گردان آن‌ها از چند هزار سال قبل توسط ساکنان این منطقه شناخته شده بوده است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

بنابر نوشته‌ای از هرودوت، خواص روان گردان حشیش برای اقوام آریایی شناخته شده بود و از این ماده در مراسم عزاداری برای تسکین روح استفاده می‌شده. خواص تریاک، توسط محمد زکریای رازی و ابوعلی سینا توصیف شده است. اما شواهد سوءمصرف مواد مخدر در موارد غیرپزشکی بسیار نادر است. خواص اعتیادآورافیون و پدیده «تحمل» برای اولین بار، توسط ابوریحان بیرونی توصیف و تشریح شده است.

 آمارهای رسمی ایران که متاسفانه هیچ گاه به واقعیت نزدیک نیست، حکایت از آن دارد که در ایران دو میلیون نفر به طور حرفه‌ای مواد مخدر مصرف می‌کنند و حدود ۸۰۰ هزار نفر نیز مصرف کنندگان تفننی موادمخدر هستند. ولی گفته می شود که ۹۰ هزار نفر هر سال به تعداد معتادان در ایران اضافه می شود و از آن جایی که نهایتن، پایان راه تمام معتادان تفننی به اعتیاد حرفه‌ای ختم می‌شود، من فکر می کنم که حتا بنابر این آمار رسمی، مشکل اعتیاد و استفاده از مواد مخدر مشکل بسیار بزرگی برای نسل های آینده ایران خواهد بود.

 اعتیاد به عنوان وابستگی جسمی و روانی به مواد روان گردانی مانند الکل، تنباکو، هروئین و دیگر مواد مخدر که از سد خونی مغز عبور و محیط شیمیایی مغز را به طور موقت تغییر می‌دهند تعریف می‌شود.

اعتیاد می‌تواند به عنوان درگیری مداوم با یک ماده و یا فعالیت علارغم پیامدهای منفی آن نیز تعریف شود. اگراین لذت بردن است که در ابتدا دنبال می‌شود ولی بعد از یک دوره، درگیری با مواد و یا فعالیت مخدر برای داشتن یک احساس طبیعی مورد نیاز می‌شود. در حال حاضر برخی از متخصصان روان‌شناسی “اعتیاد” را شامل وابستگی‌های روانی غیر طبیعی به چیزهایی مانند قمار، غذا، پورنوگرافی، کامپیوتر، اینترنت، کار، ورزش، تماشای تلویزیون و یا انواع خاصی از فیلم‌های غیر پورنوگرافی، وسواس‌های معنوی، آسیب به خود و حتا خرید در نظر می‌گیرند.

 20131011_Avideh_KoochehSalamati_Etiad_Picture2

 بنابر تعریف انجمن پزشکی آمریکا، اعتیاد، بیماری اولیه، و مزمن مغز از پاداش، انگیزه، حافظه و مدارات مربوط است. اختلال عمل کرد این مدارات به نشانه‌های بیولوژیک، روانی، اجتماعی و معنوی مشخصی منجر می‌شود و در دنبال کردن پاداش فردی و یا رفع درد با استفاده از مواد مخدر و رفتارهای دیگر منعکس می‌شود. اعتیاد توسط اختلال در کنترل رفتاری، ولع مصرف، ناتوانی مداوم از خودداری، کاهش توجه به مشکلات مهم رفتار و روابط میان افراد مشخص می‌شود. مانند سایر بیماری‌های مزمن، اعتیاد می‌تواند شامل دوره هایی از عود و بهبودی باشد. بدون درمان و یا فعالیت‌های بهبود دهنده، اعتیاد پیش رونده است و می‌تواند به معلولیت و یا مرگ زودرس منجر شود.

 اصطلاح اعتیاد گاهی اوقات به وسواس‌های جبری که وابسته به مصرف مواد نیستند، مانند خرید اضطراری، سکس اضطراری، پرخوری، مشکل قمار و اعتیاد به کامپیوتر نیز استفاده می‌شود. در این نوع کاربرد مشترک، اعتیاد رفتاری که اعتیاد به یک روند و یا اعتیاد به چیزهای غیرمادی نیز نامیده می‌شود یک اضطرار یا اجبار است که شخص را در فعالیت‌های خاصی درگیر می‌کند که عواقب مضری برای سلامت فرد، وضعیت روانی، و یا اجتماعی او دارد. اعتیاد رفتاری مضر یا منحرف در نظر گرفته می‌شود اگر عواقب آن برای فرد معتاد و کسانی که با آن‌ها مرتبط است منفی باشد.

اعتیاد یک بیماری مزمن عصبی بیولوژیک است که عوامل ژنتیک، روانی، و محیط زیستی در به وجود آمدن و توسعه آن موثر است. وابستگی فیزیکی حالتی است که سندرم خاصی با قطع ناگهانی مصرف یک دارو، کاهش دوز سریع، کاهش سطح دارو در خون، و یا تجویز آنتاگونیست آشکار شود. پدیده « تحمل »، انطباق فیزیکی بدن به مواد مخدر است. و مقادیر بیش تری از دارو در طول زمان برای دستیابی به اثر اولیه آن در بدن مورد نیاز است. «‌ شبه اعتیاد » Pseudoaddiction ، واژه‌ای است که برای توصیف رفتارهای بیماران هنگامی که درد باقی مانده است استفاده می‌شود. وقتی که درد درمان نشده باشد، بیمار ممکن است که فقط به پیدا کردن دارو تمرکز داشته باشد و به دنبال مواد مخدر باشد. حتا بیماران می‌توانند به رفتارهایی مانند استفاده غیرقانونی از مواد مخدر و فریب در تلاش برای به دست آوردن شکلی از تسکین متوسل شوند. چیزی که «‌ شبه اعتیاد » را از اعتیاد واقعی متمایز می‌کند این است که این گونه رفتارها زمانی که درد به طور موثر درمان شود، فرو می‌نشیند.

اعتیاد یک بیماری مزمن عصبی بیولوژیک است که عوامل ژنتیک، روانی، و محیط زیستی در به وجود آمدن و توسعه آن موثر است

 توسعه اجتماعی نیز نقش مهمی در مصرف مواد مخدر و اعتیاد بازی می‌کند. فرضیه چشم انداز توسعه، که توسط تورنبری Thornberry در سال ۱۹۸۷ مطرح شد، این است که دوره زندگی یک فرد فرایندی است که در آن شرایط زندگی تغییر، نقاط عطفی برآورده می‌شوند و یا از دست می‌روند، قوانین جدید اجتماعی ایجاد شده در حالی که قوانین قدیمی رها می‌شوند. هنجارهای شناخته شده ای که به طور گسترده پذیرفته شده است در مورد زمانی که برخی از وقایع باید در زندگی یک فرد اتفاق بیافتد وجود دارند. مطالعه عوامل اجتماعی دخیل در استفاده از مواد مخدر عمدتن بر دوران نوجوانی یا بزرگ سالی متمرکز شده‌اند، اما جای تعجب است که مقدار قابل توجهی از کاربران کوکائین تا زمان اواسط بزرگ سالی استفاده از کوکائین را شروع نمی‌کنند.

 حاد یا تفریحی، استفاده از بیش تر داروهای روان گردان باعث انتشار و عمل کرد طولانی مدت دوپامین و سروتونین در مدار پاداش می‌شوند. انواع مختلف موادمخدر نیز همین اثرات را با روش‌های مختلف تولید می‌کنند. دوپامین به نظر می‌رسد که بزرگ‌ترین اثر را دارد و عمل کرد آن مشخص است. هنگام بررسی اساس بیولوژیک اعتیاد به مواد مخدر، نخست باید مسیرهایی که در آن مواد مخدر عمل می‌کنند و چگونه مواد مخدر می‌تواند این مسیرها را تغییر دهد را درک کرد. مدار پاداش، که به عنوان سیستم مزولمبیکmesolimbic نیز شناخته شده است، تعامل مناطق مختلفی از مغز را مشخص می‌کند.

تقریبا تمام داروهای اعتیاد آور، به طور مستقیم یا غیر مستقیم، سیستم پاداش را در مغز با جاری شدن سیل دوپامین در این مدار هدف قرار می‌دهند. وقتی یک فرد هم چنان “مدار پاداش” را تحریک می کند، مغز با تولید کم‌تر هورمون و یا با کاهش تعداد گیرنده ها در مدار پاداش با موج دوپامین سازگار می‌شود. در نتیجه، تاثیر مواد شیمیایی بر روی مدار پاداش کاهش می‌یابد و توانایی فرد از لذت بردن از چیزهایی که قبلن لذت آور بوده است کاهش می‌یابد. این کاهش باعث می‌شود که کسانی که به دوپامین معتاد هستند، مصرف مواد مخدر خود را به منظور تلاش برای برگرداندن سطح ” هورمون احساس خوب ” به سطح نورمال، افزایش دهند. توسعه تحمل دوپامین در نهایت می‌تواند به تغییرات عمیقی در نورون ها و مدارهای مغز، با خدشه دار کردن شدید سلامت طولانی مدت مغز بیانجامد. آنتی سایکوتیک های مدرن برای جلوگیری از عمل کرد دوپامین طراحی شده‌اند. ولی متاسفانه، این مقابله با مسدود کردن عمل کرد دوپامین می‌تواند باعث عود بیماری افسردگی، و در نتیجه افزایش رفتارهای اعتیادآور شود.

 علاوه بر مدار پاداش، فرض بر این است که مکانیسم های استرس نیز نقش مهمی در اعتیاد دارند. کریک Kreek وکب Koob  فرض کرده‌اند که استفاده از مواد مخدر، عوامل آزاد کننده کورتیکوتروپین (CRF)،  محور هیپوتالاموس هیپوفیز آدرنال (HPA) و دیگر سیستم‌های استرس در آمیگدال را فعال می‌کند. این فعال سازی، بی نظمی عاطفی در ارتباط با اعتیاد به مواد مخدر را تحت تاثیر قرار می‌دهد. آن‌ها دریافته‌اند که با بالا گرفتن استفاده مواد مخدر، حضور عوامل آزاد کننده کورتیکوتروپین CRF در مایع مغزی نخاعی (CSF) انسان نیز افزایش پیدا می‌کند.

 در برنامه آینده کوچه سلامتی بیش تر به این موضوع و روش‌های ترک اعتیاد خواهیم پرداخت.

برنامه‌های دیگر کوچه سلامتی را از اینجا دنبال کنید

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,