Saturday, 18 July 2015
07 August 2020
کوچه سلامتی

«هیپرلیپیدمی»

2013 November 30

دکتر آویده مطمئن فر / رادیو کوچه

avideh@koochehmail.com

 

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

 هیپرلیپیدمی وضعیتی است که مشخصه آن سطح بالای چربی‌های خون، از جمله کلسترول و تری گلیسیریدها است. این وضعیت نشانه‌های جسمی مشخصی ایجاد نمی‌کند و برای بسیاری از مردم  عواقب مضری ندارد اما زمانی که چندین عوامل خطر به یک دیگر افزوده می‌شوند، در نهایت این وضعیت  منجر به یک بیماری قلبی می‌شود.

تجمع چربی در خون منجر به سخت و ضخیم شدن شریان های قلب می‌شود. بنابراین، قلب به راحتی قادر به سازگاری با فعالیت بدنی و احتیاجات بدن هنگام ورزش نیست. هیپرلیپیدمی هم چنین منجر به تشکیل لخته شدن خون می‌شود که می‌تواند به طور کامل یک سرخرگ را مسدود کرده و باعث حمله قلبی شود.

بیماری‌های قلبی علت اصلی مرگ و میر روی کره زمین است. در کانادا، با توجه به آخرین آمار، بیماری‌های قلبی به دومین علت اصلی مرگ و میر یعنی ۲۸ درصد از علل مرگ و میر پس از سرطان یعنی ۲۹  درصد از مرگ و میر است. هدف مسوولین خدمات پزشکی بنابراین جلوگیری یا به تاخیر انداختن بروز بیماری‌های قلبی است.

اگر چه تعداد مصرف کننده گان سیگار نصف شده است، افزایش اضافه وزن، چاقی و افزایش اندازه دور کمر حدود ۵  تا ۶ سانتی متر در ۲۰ سال گذشته، خبر از احتمال افزایش بروز اختلالات قلبی برای سال‌های آینده می‌دهد.

با این حال، باید توجه داشت که بیماری‌های قلبی اغلب کمتر کشنده‌تر از قبل هستند، و سطح مرگ و میر تا حدود ۴۰ درصد در دهه‌های اخیر کاهش یافته است.

اگر این سول پیش می‌آید که کلسترول و تری گلیسیریدها به چه صورت تولید می‌شوند باید بگویم که  کبد اکثریت قریب به اتفاق کلسترول استفاده شده توسط بدن را در توابع مختلف تولید می‌کند. بقیه آن از رژیم غذایی، به خصوص غذاهایی که منشاء حیوانی دارند به وجود می‌آید. مواد غذایی سرشار از چربی‌های اشباع شده، گوشت چرب، کره، محصولات لبنی چرب و چربی‌های ترانس، مارگارین هیدروژنه، روغن نباتی، دسرها و  شیرینی‌های خریداری شده است که مسوول افزایش سطوح کلسترول “بد” ، به نام LDL هستند. با این حال ما در حال حاضر می‌دانیم که برای اکثر مردم، کلسترول رژیم غذایی به تنهایی اثر کمی بر سطح کلسترول خون دارد. بنابراین، تخم مرغ، میگو و امعا و احشا، برای مثال، که کلسترول بالایی تولید می‌کنند، لازم نیست ممنوع شوند زیرا حاوی مقدار کمی چربی اشباع شده هستند.

جدا از مصرف مواد غذایی، عدم فعالیت بدنی و سیگار کشیدن نیز می‌تواند سطوح کلسترول را بالا برد. و علاوه بر این، ژن ها نیز تاثیر خود را دارند.

به همین ترتیب، تری گلیسیریدها اغلب از الکل و مصرف قند بیش از حد، به‌خصوص قند “سریع”، مانند کیک، شیرینی و مربا می‌آیند که در کبد به تری گلیسرید تبدیل می‌شود. بنابراین، حتی اگر تری گلیسیریدها نوعی چربی خون هستند، وجود بیش از حد آن در خون معمولن از چربی در رژیم غذایی مشتق نمی‌شود بلکه از مصرف بیش از حد قند.

 از دیدگاه متخصصین قلب و عروق مصرف چربی بر روی سطح چربی‌های خون تاثیر مهمی دارد اما   مصرف غذاهای شیرین نیز به همان اندازه روی سطح چربی‌های خون تاثیر دارد و نقش مهمی در سلامت به طور کل ایفا می‌کند. در طول ۲۵ سال گذشته، همیشه چربی‌ها به مضر بودن برای قلب متهم می‌شدند اما درسال‌های اخیر، تیم‌های تحقیقاتی بسیار خوبی متوجه شدند که ما احتمالن بیش از حد بر روی چربی‌ها تاکید کرده‌ایم و نه به اندازه کافی روی قندها. پزشکان بیشتر از خطر کلسترول، چربی اشباع و  چربی ترانس صحبت کردند و نتیجه این بود که صنعت مواد غذایی به حذف تمام چربی‌ها در محصولات لبنی پرداختند اما برای بهبود طعم و مزه، به آن‌ها قند اضافه کردند. امروزه، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که چاقی با توجه به این واکنش صنعت مواد غذایی به یک اپیدمی تبدیل شده است. امروزه، ما بیشتر غذا می‌خوریم، به حتم قند بیشتری مصرف می‌کنیم و قطعن عواقب این قند مازاد نادیده گرفته می‌شود.

قند خون با مکانیزم متابولیسم انسولین بر روی چربی خون تاثیر می‌گذارد. هنگامی که ما قند مصرف می‌کنیم، ترشح انسولین توسط بدن باعث پایین آوردن سطح قند خون می‌شود. زمانی که سطح انسولین در خون بالا می‌رود، واکنش‌های مختلفی ایجاد می‌کند. به عنوان مثال، چند ساعت پس از خوردن یک دسر، کبد تری گلیسیرید بیش‌تر و هم چنین کمی کلسترول LDL تولید می‌کند. و به طور کلی، قند با افزایش سطح انسولین، باعث ذخیره سازی چربی می‌شود. چربی هایی که در اطراف ارگان ها قرار می‌گیرند، اندازه دور کمر را افزایش می‌دهند و انواع مواد التهابی و اکسیداتیو را ترشح می‌کنند. التهاب قطعن به بیماری‌های قلبی عروقی و سرطان مرتبط است.

مانند سایر چربی‌های خون، کلسترول در خون قابل حل نیست و برای انتقال به سلول‌ها به مولکولی به نام لیپوپروتئین نیاز دارد. دو نوع اصلی لیپوپروتئین HDL یعنی با دانسیته بالا یا همان کلسترول “خوب” و  لیپوپروتئین LDL یا با دانسیته پایین یا همان کلسترول “بد” هستند. اگر لیپوپروتئین LDL  بیش از حد در خون وجود داشته باشد، آنها می‌توانند در دیواره عروق نفوذ و رسوب کنند، فرایند التهاب را آغاز کرده و باعث انباشته شدن مواد مختلف در دراز مدت، و در نهایت تشکیل پلاک در شریان‌ها شود و دیامتر آن‌ها را کاهش دهد. پدیده‌ای که آترواسکلروز نامیده می‌شود.

 آترواسکلروز علاوه بر ممانعت از عبور خون، سپس می‌تواند منجر به تشکیل لخته خون شود. لخته‌های خون می‌توانند سپس شریان را مسدود کرده و ترومبوز ایجاد کند و یا باعث انسداد شریان دیگری در سیستم گردش خون شود و  آمبولی ایجاد کند.

 1 20131129_Avideh_KoochehSalamati_Hyperlipidemie_Pic1

تری گلیسرید‌ها نوع دیگری از چربی موجود در خون است. این دومین ذخیره انرژی است که توسط بدن  پس از مصرف اولین منبع انرژی “سریع” یعنی گلیکوژن موجود در کبد و عضلات استفاده خواهد شد.

ارزیابی کلسترول در حال حاضر توسط بررسی میزان نسبی آن با وضعیت عمومی بیمار و مهم‌تر از همه، حضور سایر عوامل خطر برای بیماری‌های قلبی انجام می‌شود.

بنابراین، میزان کلسترولی که یک فرد باید داشته باشد بر اساس خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی یعنی آنژین صدری یا انفارکتوس میوکارد در ۱۰ سال آینده با میزان شخصی فرد تخمین زده می‌شود. سابقه شخصی از بیماری‌های قلبی عروقی، سن، جنس، مصرف سیگار، دیابت، فشار خون بالا، سطوح کلسترول کامل و HDL، سابقه خانوادگی از بیماری‌های قلبی و عروقی، و میزان چربی شکمی از عواملی هستند که تخمین میزان کلسترول شخص به آن‌ها بستگی دارد.

به عنوان مثال، با کلسترول یکسان، یک مرد ۵۵ ساله که سیگار مصرف می‌کند و فشار خون بالا دارد با خطر ابتلای بالا در نظر گرفته می‌شود و باید میزان کلسترول خود را کاهش دهد اما یک خانم ۳۴ ساله غیرسیگاری با فشار خون طبیعی، با ریسک پایین در نظر گرفته می‌شود و نباید لزومن میزان کلسترول خود را کاهش دهد.

 برای ارزیابی خطر ابتلا به به بیماری قلبی، پزشکان کانادایی و آمریکایی معمولا از تست فرامینگهام،  استفاده می‌کنند اما در اروپا،  تست « SCORE یعنی ارزیابی سیستماتیک ریسک کرونر» توسط جامعه اروپایی کاردیالوژی استفاده می‌شود. البته انواع مختلفی از تست ها وجود دارد زیرا آن‌ها باید به جمعیتی که آن را استفاده می‌کنند تطبیق داده شود.

سطوح تری گلیسرید اما به راحتی از یک روز به دیگری، بسته به نوع رژیم غذایی تغییر می‌کند.  کارشناسان هنوز سطوح تری گلیسرید لازم به منظور جلوگیری از بیماری‌های قلبی را تعیین نکرده‌اند  اما گفته می‌شود که زمانی که سطح تری گلیسرید بالاتر از ۱،۷ میلی مول در لیتر است، یک عامل خطر ابتلا به سندرم متابولیک وجود دارد. و زمانی که این نسبت بیش از ۲ میلی مول در لیتر باشد در شرایط هیپرتری گلیسریدهمی قرار داریم.

کلسترول بالا و هیپرتری گلیسریدهمی هیچ نشانه جسمی ندارد. ولی هنگامی که علایمی بروز می‌کنند به این معنی است که، شریان ها ۷۵ تا ۹۰ درصد قابلیت خود را از دست داده‌اند. سپس، درد قفسه سینه یا همان آنژین صدری و یا درد در اندام تحتانی می‌تواند از نشانه‌های این شرایط باشد.

افرادی که سابقه خانوادگی کلسترول بالا یا بیماری‌های قلبی عروقی دارند، افرادی که فرم به ارث برده شده یعنی کلسترول بالای خانوادگی و به اصطلاح اثر بنیانگذار آن را به خصوص در جمعیت‌های  خاصی مانند لبنانی ها، اهالی افریقای جنوبی، تونسی ها، یهودیان اشکنازی لیتوانیایی، اهالی فنلاند از کارلیا ی شمالی و ساکنان فرانسوی کبک، مردان بیش از ۴۵ سال، زنان بالای ۵۵ سال که یائسگی پیش از موعد داشته‌اند (سطوح پایین تر استروژن پس از یائسگی تمایل به افزایش کلسترول تام و کلسترول LDL  “بد” دارد) ، در معرض خطر ابتلای بیشتری به بیماری‌های قلبی عروقی مرتبط با کلسترول بالا و هیپرتری گلیسریدهمی دارند.

شیوه زندگی هم چنین تا حد زیادی منجر به بالا بردن کلسترول و سرعت بخشیدن به اثرات مضر آن بر روی شریان‌ها است. سیگار کشیدن، رژیم غذایی غنی از چربی و قند، مصرف الکل، فقدان فعالیت بدنی، چاقی، اندازه دور کمر بیشتر از ۸۰ سانتی متر در زنان و ۹۴ سانتی متر در مردان از عوامل خطر به شمار می‌روند.

 برخی از بیماری‌ها مانند نارسایی مزمن کلیوی و کم کاری تیرویید درمان نشده نیز باعث بالا رفتن سطح کلسترول هستند. بعضی از داروها نیز بر چربی های خون اثر می‌گذارند.

از آنجا که چربی خون بالا علامتی ایجاد نمی‌کند، باید آن را از طریق آزمایش خون تشخیص داد.
توصیه‌های رسمی از کشوری به کشور دیگر متفاوت است. در کانادا ، مقامات بهداشتی توصیه می‌کنند که مردان ۴۰ سال و بالاتر، زنان یائسه ۵۰ ساله و مسن‌تر تحت ۲ تست غربال‌گری در سال باشند و غربال‌گری برای کسانی که در معرض خطر دیابت و چاقی هستند حتا در سنین پایین‌تر زودتر شروع شود.

 برای افرادی که در معرض خطر بیماری‌های عروق کرونر قلب قرار دارند، یک تغییر عمده در شیوه زندگی یعنی اتخاذ یک رژیم غذایی مناسب سرشار از میوه و سبزیجات و اسیدهای چرب اشبا نشده مانند امگا ۳ و روغن‌های گیاهی اشبا نشده مانند روغن زیتون، اجتناب از سیگار کشیدن، اجتناب از مصرف چربی های ترانس و اشبا شده، اعتدال در مصرف الکل و فعالیت بدنی متعادل بسیار مهم است.

این ممکن است تعجب آور به نظر برسد، اما نتایج رژیم غذایی بر روی توانایی انقباض شریان‌ها در همان روز قابل مشاهده است. امروزه در عرض چند ساعت، می‌توان تاثیر مستقیم رژیم غذایی بر توانایی انقباض شریان‌ها را اندازه گیری کرد. چیزی که در اصطلاح علمی عملکرد اندوتلیال نامیده می‌شود و اولین مرحله قبل از تشکیل پلاک آترواسکلروز در شریان‌ها را تشکیل می‌دهد. عمل‌کرد اندوتلیال می‌تواند به سرعت نیز با استفاده از مواد غذایی مناسب بهبود یابد. دقیقن همان طور که زمانی که افراد سیگاری سیگار را ترک می‌کنند در عرض ۲۴ ساعت، میزان مونوکسید کربن در خون آن‌ها به طور چشم‌گیری پایین می‌رود و در عرض چند روز می‌توان اثرات آن بر پلاکت‌ها، انعقاد، و غیره را مشاهده کرد.

برنامه‌های قبلی را از اینجا دنبال کنید

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,