Saturday, 18 July 2015
19 February 2020
گفت‌وگو با علی گرامی پژوهش‌گر تاریخ

«تاریخچه تقویم در تمدن‌های مختلف جهان/قسمت اول»

2014 February 26

شهرزاد کریمی/ رادیو کوچه

چرا تقویم ساخته شد؟ هدف چه بود؟ چرا انسان‌ها به تقویم نیاز داشتند؟

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

گاه‌شماری و به خصوص فصل‌شماری ارتباط مستقیمی با کشاورزی داشته و دارند. اولین بار در حدود دوازده هزارسال پیش بود که انسان‌ها با کنار گذاشتن سبک زندگی مبتنی بر شکار در هند و خاورمیانه کشاورزی رو آموختند. متعاقب این انقلاب و به مرور زمان کشاورزان آموختند که گیاهان در دوره‌های زمانی مشخص بارور می‌شوند. این دوره‌ها با فصل‌ها و تغییرات آب و هوایی هماهنگ و هم‌زمان بودند و اندازه‌گیری این دوره‌ها و پیش‌بینی دوره‌های بعدی و فرا رسیدن فصل‌ها چیزی بود که کشاورزان به آن نیاز مبرم داشتند.

12

در کنار این، انسان‌ها یاد گرفتند که تغییر شکل ماه از الگوی مشخص و ثابتی طبعیت می‌کند و با تقریب خوبی اولین تقویم‌ها بر مبنای گردش ماه به دور زمین تنظیم شدند. قدیمی‌ترین تقویمی که ما امروز می‌شناسیم تقویم قمری با قدمتی در حدود ده هزار سال پیش است که کشاورزان اسکاتلندی استفاده می‌کردند.

قدیمی‌ترین تقویمی که ما به خوبی و با جزییات آن را می‌شناسیم و می‌دانیم نقش بسیار بزرگی در شکل‌گیری تقویم‌های آینده داشته است، توسط «سومریان» تنظیم شد. «تقویم سومری» از دوازده ماه تشکیل شده و با مشاهده هلال ماه آغاز می‌شد. چون دوازده ماه قمری حدود یازده روز از سال خورشیدی کوتاه‌تر هست. سومریان برای این‌که دقت تقویم خودشان رو حفظ کنند هر چند سال یک ماه سیزدهم به سال اضافه می‌کردند تا ماه‌شماری خودشان را با فصل‌های طبیعت هماهنگ کنند. این تقویم یکی از میراث‌ ارزشمند سومر بود که به تمدن بزرگ بعدی میان‌رودان که بابلی‌ها باشند رسید.

13

بابلی‌ها تغییراتی در این تقویم ایجاد کردند، به دقت آن افزودند و این تقویم بابلی مبنای شکل‌گیری چندین تقویم مهم شد که تا همین امروز مورد استفاده هستند.

از نمونه اثرهای ماندگار این تقویم برای مثال هفته هست. سومری‌ها هفتمین روز هر ماه رو دارای ارزش مذهبی و معنوی می‌دانستند. در این روز بسیاری از فعالیت‌ها ممنوع بود و معمولن به جای کار مراسم مذهبی یا جشن برگزار می‌شد. این عید‌ها معمولن با فاصله هفت روزه از هم برگزار می‌شدند.

14

البته عمومن برای آخرین عید ماه این فاصله رعایت نمی‌شد تا اولین عید ماه بعدی هم در روز هفتم قرار بگیرد.. این رسم به مرور زمان تبدیل شد به هفته، وارد تقویم یهودی شد و از آن‌ها وارد فرهنگ پیروان تمامی ادیان ابراهیمی مثل مسلمانان و مسیحیان شد.

علاوه بر تقویم یهودی، تقویم‌های دیگری هم از تقویم بابلی مشتق شدند. یکی از این تقویم‌ها، «تقویم ایرانی» است ک در برنامه‌های دیگر به آن می‌پردازیم.

15

تقویم دیگر، تقویمی هست که ما با نام «تقویم اسلامی» می‌شناسیم، این تقویم شباهت بسیار زیاد به تقویم بابلی داشت. سال از دوازده ماه تشکیل می‌شد و به طور تقریبی هر سه سال یک ماه سیزدهم به سال اضافه می‌شد تا تقویم با فصل‌های طبیعت و سال خورشیدی منطبق باقی بماند. چون به هر حال هدف اصلی از تنظیم تقویم شمارش صحیح فصل‌ها برای امور کشاورزی و دامداری بوده و هست. با ظهور اسلام یکی از قوانین اسلامی این بود که سال دوازده ماه بیشتر نباید باشد و به همین دلیل تقویم اسلامی به این صورت امروزی در آمد که با فصل‌ها هماهنگ نیست و دیگر  کارایی اولیه رو ندارد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , 

۱ Comment


  1. آذر
    1

    زنده باشی ، عالی بود .