شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
26 August 2016
بهار اوکراینی

«اوکراین گامی تازە در مسیری دشوار»

۱۳۹۲ اسفند ۰۸

سیامک حیدری / مقاله وارده / رادیو کوچه

پس از سە ماە بحران سیاسی، اوکراین، پس از استقلال از اتحاد جماهیر شوروی، خشن‌ترین و خونین‌ترین هفتەی تاریخ خود را ثبت نمود. روز شنبە، ٢٢ فوریە پارلمان رییس جمهور را برکنار نمود و حکم آزادی یولیا تیموشنکو، نخست وزیر پیشین را کە در زندان بە سر می‌برد را صادر کرد. روز یک شنبە میدان استقلال «کیف» اولین روز پسا یانکوویج را جشن گرفت و هزاران نفر با دستەهای گل یاد قربانیان یک هفتەی اخیر را گرامی داشتند. روزنامەی لیبراسیون فرانسە از آن بە عنوان «بهار اوکراینی» یاد کرد.

اوکراین یک صفحەی تازە را در تاریخ خود رقم زد.

 رییس جمهور اوکراین، در تاریخ ٢١ نوامبر ٢٠١٣ از امضای قرارداد تجاری و اقتصادی با اتحادیەی اروپا سرباز زد و از اتحادیەی گمرکی با روسیە، بلاروس و قزاقستان دفاع می‌کرد. او برای این امر بە شدت از جانب روسیە تحت فشار بود. مردم ابتدا با سرزنش وی حرکتی را آغاز کردند؛ اما پس از نادیدە گرفتن خواست مردم، این حرکت خیلی زود بە یک اعتراض واقعی تبدیل شد.

میدان استقلال بە یک دژ نفوذناپذیر مردمی تبدیل شدە بود. اعتراضات بە تدریج رادیکال‌تر شد و معترضان با چوب، سنگ و کوکتل مولوتف و در روزهای پایانی با تفنگ بادی و حتا کلاشینکوف از خود در مقابل نیروهای پلیس دفاع می‌کردند.

ukrain

 آنان در مقابل فشارهای پلیس و تک تیرانداز‌ها تاب آوردند، در سرمای جان سوز زمستان «کیف» میدان استقلال را خالی نکردند، دست در دست هم و با ارادەای پولادین تا رسیدن بە خواستە‌هایشان از پای نایستادند و نهایتن با هم سرنگون کردن رییس جمهور طرفدار روسیە را جشن گرفتند. آن‌ها برای آن چە خود آن را آزادی و مسیر آیندەی کشور می‌دانند بهای نسبتن سنگینی پرداختند. ویکتور یانکوویچ پس از سقوط دولتش، فعلن در مکانی نامعلوم زندگی می‌کند. قرار بازداشت وی بە اتهام «کشتار جمعی» مردم اوکراین صادر شد.

می‌دان استقلال «اینک یک مکان سمبلیک برای اوکراینی‌ها است؛ زیرا» انقلاب نارنجی «سال ٢٠٠۴ هم در همین میدان رقم خوردە بود.

 مردم اوکراین تنها طی سە روز ٨٢ کشتە دادند و صد‌ها نرف زخمی شدند. اوکراین بر سر یک انتخاب تاریخی قرار گرفتە بود؛ انتخاب میان نزدیکی بە روسیە یا پیوستن و چرخش بە سوی اتحادیەی اروپا.

حکم بازداشت رییس جمهور معزول روز دوشنبە، ٢۴ فوریە، توسط آرسن آواکوف، وزیر کشور جدید اوکراین اعلام شد.

 دولت بە رهبری یانکوویچ تمایل داشت بە روسیە نزدیک شود و در ماە نوامبر از امضای قرارداد اقتصادی و تجاری با اتحادیەی اروپا سرباز زد. اما مردمی کە خواهان نزدیکی و پیوستن کسورشان بە اتحادیەی اروپا بودند دست بە تجمع زدند و سرانجام توانستند پس از سە ماە اعتراض و تظاهرات، نە تنها بە خواستەهای خود رسیدند بلکە توانستند دولت و رئیس جمهور را نیز سرنگون سازند.

yanokovich

 شورش مردم اوکراین در ساحل لنگر انداخت؛ اما اکنون همە چیز غیر پایدار است. هیاهو و هیجان انقلاب فرو خواهد نشست؛ اما اوکراین با مسیری کە انتخاب کرد با چالس‌های اساسی روبرو خواهد بود.

 اوکراین کە یک کشور کلیدی برای ترانزیت گاز بە اروپا محسوب می‌شود اینک در یک دوران حساس انتقال قدرت سیاسی قرار گرفتە است. در جریان انقلابات گاهی خلا قدرت فاجعەبار خواهد بود. خلا قدرتی کە خروج اجباری ویکتور یانوکوویچ بە وجود آوردە است. هم اکنون یک آرامش ناپایدار حاکم است؛ اما اگر جریان‌های سیاسی بتوانند خیلی زود بر سر مسالەی ادارەی کشور بە توافق برسند، کشور در مسیر آرامش گام خواهد نهاد. در چنین شرایطی پارلمان ملی اوکراین بە نام» رادا «با عجلە بە عنوان» اصلاحات قانون اساسی «رای داد تا اهرم‌های اجرایی کشور را در دست بگیرد..

 با در نظر گرفتن همسایگی روسیە و وابستگی اوکراین بە گاز و کمک‌های آن کشور، بدون شک گذار از این مرحلە دشوار خواهد بود. دولت در آستانەی ورشکستگی قرار دارد.

 اوکراین بە عنوان یکی از کشورهای شوروی سابق با وسعتی کمی بیش از فرانسە و با جمعیتی ۴۶ میلیونی، از لحاظ جغرافیایی بین غرب و شرق-کشور- تقسیم شدە است. تقسیم اوکراین بە دو قسمت شرقی و غربی یک مسالەی جدی است. امکان تجزیەی بخشی از خاک اوکراین دور از انتظار نیست؛ زیرا شرق اوکراین منطقەای بە نام» خارکوف «وجود دارد کە روس زبان و استاندار‌ها و مردم آن هوادار رئیس جمهور معزول هستند. مذهب آنان ارتدکس می‌باشد. خارکوف پایگاە سنتی یانکوویچ نیز هست. آن بخش از کسور تاکنون تمایلی ندارد کە تصمیمات» کیف «را اجرا کند. اگر روسیە بخواهد می‌تواند از طریق این بخش از کشور اوکراین و هم چنین در شبە جزیرەی» کریمە «در جنوب مزاحمت‌های جدی را برای دولت جدید بە بار بیاورد و این کشور را تا آستانەی جنگ داخلی پیش ببرد.

ukrain

کریمە دارای جمعیت قومی روس است. مسکو برای پیشبرد منافع استراتژیک خویش می‌تواند با کارت ناسیونالیسم روسی در کریمە» کیف را با مشکلات اساسی روبرو کند. هم این نگرانی هاست است کە جان کری، وزیر امور خارجەی امریکا را واداشت تا در تماس تلفنی با همتای روس خود خواست «بە حق حاکمیت اوکراین، تمامیت ارضی و آزادی انتخاب اوکراین» احترام بگذارد.

 در کریمە این ادعا قوت گرفتە است کە شبە جزیرە یک بار دیگر بە روسیە ملحق خواهد شد. منا‌طقی کە بە زبان روسی صحبت می‌کنند عبارتند از خارکوف، دونتسک، لوگانسک، دنیپروپتروسک و کریمە. از مجموع ۴۶ میلیون جمعیت اوکراین ١۴. ۴ میلیون نفر در مناطق مذکور زندگی می‌کنند و از مکان‌های مهم صنعتی اوکراین بە شمار می‌روند.

 مجلس کە بە کنترل مخالفان درآمدە است بە طور منظم در حال مشور است. آنان می‌خواهند قانون اساسی سال ٢٠٠۴ را دوبارە بە کار بگیرند و یک دولت وحدت ملی را تشکیل بدهند کە وظیفەاش هم زمان انتقال قدرت و برقرار کردن دوبارەی موازنەی امور مالی فاجعەبار کنونی خواهد بود.

 روسیە بە شدت بە احتمال روابط نزدیک اتحادیەی اروپا و اوکراین حساس است؛ روابطی کە بخشی از مردم روسیە کە روز شنبە دولت یانکوویچ را سرنگون کرد و هم چنین سران مخالفان وی، خواهان آن هستند.. دولت روسیە با اهرم‌های سیاسی/ اقتصادی سعی خواهد کرد کە مانع دولت جدید اوکراین بە اتحادیەی اروپا زیاد نزدیک شود.

 وزیر اقتصاد روسیە، آلکسی اولیوکایف، بلافاصلە بە تحولات اوکراین واکنش نشان داد و در مورد پیش بینی روابط آن کشور و اتحادیەی اروپا گفت: «مطمئنن شما می‌توانید راە خود را انتخاب نمائید… اما چنان چە اوکراین بە اتحادیەی اروپا نزدیک شود روسیە تعرفە بر واردات از اوکراین را افزایش خواهد داد.» وی دە ادامە افزود کە «کیف» نمی‌تواند یک شریک قوی روس باسد اما در‌‌ همان حال توافق نامەی همکاری با اتحادیەی اروپا را امضا کند. این‌ها با هم هم خوانی ندارند. نخست وزیر روسیە هم بە نوبەی خود با زیر سوال بردن مشروعیت دولت جدید گفت: «برای ما دشوار خواهدبود کە با یک هم چون دولتی کار بکنیم.»

4

 روسیە بزرگ‌ترین شریک تجاری اوکراین است. اوکراین برای تامین منابع انرژی خویش تقریبن کاملا بە روسیە وابستە است و یک چهارم تجارت خارجی آن کشور با روسیە است.

شرایط جدید در اوکراین، رویاهای رییس جمهور روسیە را کە خواهان یک اتحاد سیاسی/تجاری میان کشورهای عضو سابق شوروی بود را برباد خواهد داد. پوتین تمایل داشت کە یک اتحاد اقتصادی از کشورهای شوروی سابق بنیاد نهد کە توانایی رقابت با ایالات متحدەی آمریکا، اتحادیەی اروپا و چین را داشتە باشد. تجربە نشان دادە است کە ولادیمیر پوتین بر سر مسایل استراتژیک روسیە بە آسانی کوتاە نخواهد آمد. پشتیبانی از رژیم اسد و ایران در برابر غرب نمونەی بارز آن است. آیا پوتین اوکراین را بە آسانی‌‌ رها خواهد ساخت کە بە دامان اتحادیەی اروپا بگریزد یا تجربەی سوریە را در آنجا تکرار خواهد کرد.

 دو سوی دیگر قضیە اتحایدەی اروپا و ایالات متحدەی آمریکا قرار دارند. کشورهایی کە طبیعتن باید حامی و پشتیبان دولت جدید باشند. اتحادیەی اروپا زمن پشتیبانی از دولت تازە و موفقیت مردم اولراین در سرنگونی دولت پیشین اما با ترس و تردید بە اولراین نو می‌نگرد. آنان از دخالت روسیە در اوکراین بیم دارند. بە همین دلیل هم بود کە مقاماتی از کشوهای آمریکا، آلمان و فرانسە فورن با روسیە تماس گرفتند و ضمن بررسی شرایط پیش آمدە از کرملین خواستند کە از دخالت مستقیم در امور اوکراین خودداری ورزد. رئیس جمهور فرانسە در تماس تلفنی با ولادیمیر پویتن از «نیاز بە یک گذار مسالمت آمیز» با وی سخن گفت.

ukrain

کشورهای غربی ترس خود از تجزیەی خاک اوکراین را نمی‌توانند پنهان نمایند. آنان نگران هستند کە بحران ماههای اخیر فاصلە بین شرق (کشور اوکراین) روس زبان و طرف دار روسیە با غرب ملی گرای آن کشورگستردە شود.

بە همین سبب است کە سازمان امنیت و هم کاری اروپا یک فرستادەی ویژە برای اوکراین منصوب کردە و پیشنهاد ایجاد یک گروە مدیریت دوران انتقالی برای آن کشور را دادە است.

 اتحادیەی اروپا و آمریکا اگر می‌خواهند کە اوکراین هرچە سریع‌تر بە ثبات نسبی برسد باید چند اولویت مهم را در دستور کار خود قرار دهند:

– با کمک‌های مالی و اقتصادی و تصویب یک وام اضطراری مانع از فروپاشی اقتصاد اوکراین شوند.

– با تماس مستقیم با روسیە، مانع شوند کە شرق اوکراین بە دامان روسیە فرو بیفتد.

– کمک بە الحاق اوکراین بە اتحادیەی اروپا

 در شرایط کنونی مسالەی دریافت وام از اتحادیەی اروپا، اولویت اصلی دولت جدید اواکرین است. وزیر اقتصاد دولت موقت اوکراین خواهان ٣۵ کمک ٣۵ میلیارد دلاری اتحادیەی اروپا طی سال‌های ٢٠١۴ و ٢٠١۵ شد؛ اما بە نظر می‌رسد کە رقم پیشنهادی اروپا بسیار کمتر از انتظارات اوکراینی‌ها باشد. اتحادیەی اروپا ممکن است یک وام ٢٠ میلیارد دلاری وا بتواند در مدت ٧ سال در اختیار آن کشور بگذارد.

 اوکراین اولین قدم بزرگ را در مسیری کە چندان آسان بە نظر نمی‌رسد برداشتە است. آیندەی آن کشور علاوە بر ارادەی محکم آن کشور، بە چگونگی تعامل همسایگان قدرتمند شرق و غرب با این ارتباط و تاثیر دارد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,