شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
26 August 2016
آلودگی هوای ایران

«جمهوری اسلامی با بنزین سمی ایرانیان را کشت»

۱۳۹۲ اسفند ۰۹

جلال ایجادی / مقاله وارده / رادیو کوچه

اعتراض مردم و متخصصان بهداشت و ما کوشندگان محیط زیست علیه آلودگی هوای ایران و علیه بیماری‌ها و کشتار زیست محیطی به گوش دولت روحانی رسید. سالیان متمادی من نیز نوشتم و کشتار مردم را از طریق سم کشنده هوای ایران توضیح دادم و تاکید کردم که مسئله محیط زیست در ایران مسئله حاشیه‌ای نیست بلکه مسئله حیاتی است. ولی اپوزیسیون چپ و دمکرات و ملی ایران در نادانی و ناآگاهی خود اصرار ورزید و این‌گونه مسایل را اساسی ندانست. برای بسیاری از آنان دعوای‌های آخوند‌ها و اختلاف درون هیات حاکمه همیشه اساسی بود، ولی تخریب محیط زیست و زندگی انسان‌ها در این نظام ویرانگر جمهوری اسلامی نیازمند تلاش جدی نبود. فقدان فرهنگ پیشرو در حکومت و در میان اپوزیسیون و نیز منافع کلان حکومتی و فساد حاکم بر دستگاه موجود، پشتوانه روند تخریب سلامتی در ایران بوده است.

هوای ایران و از جمله هوای تهران آلوده برای سلامتی خطرناک است و بسیاری از بیماری‌های رایج در شرایط کنونی ناشی از این آلودگی است. یکی از عوامل اصلی آلودگی گازوئیل و بنزین توسط خودرو‌ها می‌باشد. ایران تا سال ۱۳۸۸ چهل درصد از بنزین مصرفی خود را از خارج تامین می‌کرد، اما به سبب تحریم‌های غرب در مورد بنزین، مجبور شد کمبود ظرفیت پالایشگاهی تولید بنزین را از طریق تولید این سوخت در مجتمع‌های پتروشیمی و با افزودن سرب یا کاتالیست‌های شیمیایی و بسیار خطرناک مانند «ام‌تی‌بی‌ای» جبران کند. «ام‌تی‌بی‌ای» ماده‌ای سمی و به شدت سرطان‌زا است و استفاده از آن در دنیا برای تولید بنزین ممنوع است. وزیر نفت بیژن زنگنه که روز ششم اسفند ۱۳۹۲ در جلسه علنی شورای شهر تهران سخن می‌گفت اظهار داشت: «براساس گزارش شرکت پالایش و پخش، موادی که در بنزین پتروشیمی‌ها وجود دارد آلاینده و خارج از استاندارد هستند و قطعن در تهران دیگر این نوع بنزین توزیع نخواهد شد.». این‌گونه افراد پس از سالیان دراز سکوت و همدستی با آیت‌اله خامنه‌ای و دولت احمدی‌نژاد به‌ناگاه کشف کرده‌اند که بنزین ایران کشنده است.

11

چرا آن همه سکوت و پنهان‌کاری در مورد جنایات محیط زیستی؟ چرا امروز آمار درست و جدی در مورد بیماری‌ها و کشتار انسان‌ها به خاطر آلودگی منتشر نمی‌شود؟ چرا خسارات اقتصادی مورد ارزیانی قرار نمی‌گیرد؟ بنزین و گازوییل آلوده چه اندازه بیماری‌های شهروندان را در سراسر ایران افزایش داد؟

گازوییل و بنزین ویژه کشتار انسان‌ها

آلودگی هوا در ایران چندین علت دارد که از آن میان باید از غبار‌ها یا ذرات آلاینده نام برد. ذرات آلاینده که همراه «دیوکسید ازت»، «ازون»، «بنزن» وذرات معلق دیگر است، در هوا و آب شناور می‌باشند و از نظر کار‌شناسان به عنوان عناصر خطرناک در زمینه بهداشت و سلامتی ارزیابی می‌گردند. این آلاینده‌ها در گسترش بیماری‌های قلب و عروق و سرطان شش و آسم و تنگی نفس موثر می‌باشند و شاخص امید به زندگی را به شدت کاهش می‌دهند. این ذرات دارای دو منشا می‌باشند: منشا طبیعی مانند جنگل‌سوزی‌ها و آتشفان‌ها و منشا صنعتی و شیمیایی مانند فعالیت بنگاه‌های تولیدی، سیستم شوفاژ شهری، مواد فسیلی بنزین و گازوییلی خودروهای شهری. این آلاینده‌ها دارای ترکیبات شیمیایی مانند نیترات، سولفات، فلزات سنگین، کربن ناشی از سوخت ناکامل مواد نفتی و ذغال سنگ و یا آلودگی اتمی می‌باشند. البته در مورد ذرات طبقه‌بندی چهار گانه وجوددارد که معیار اندازه ذرات است.

22

قطر ذرات از نیم میکرون شروع شده و تا ده میکرون افزایش دارد. در ایران در دوران اخیر نه تنها با ذرات مسموم صنعتی بلکه به‌علاوه باریزگردهای «نانو» نیز مواجه هستیم که با منشا طبیعی بوده ولی با آلودگی‌های متعدد شیمیایی همراه گشته و به لحاظ اندازه بسیار ریز آن به سرعت در اعماق شش‌ها فرو می‌روند، ‌گاه تغییرات ژنتیکی بوجود آورده و بیمارهای مهلک را دامن می‌زند.

در مورد این پدیده، اتحادیه اروپا تاکید دارد که میزان این آلودگی از ۵۰ درصد آلودگی در ۲۴ ساعت نباید تجاوز کند؛ حال آن‌که بنابه گفته مقامات دولتی ایران شاخص ذرات معلق ‌گاه به میزان ۱۱۹ درصد بالا میرود. به لحاظ فقدان آمار جدی وکافی، مشخص نیست میزان واقعی ذرات در ایران چقدر است و منابع دولتی تلاش دارند تا آمار کامل وسالانه پخش نشود. ولی به هرحال با آمار پراکنده و مشاهدات روزمره این پدیده در فضای شهر و ناراحتی متعدد مردم متوجه می‌شویم میزان گرفتاری و خطر بالاست و باتوجه به استاندارد جهانی درصد اعلام شده در ایران بسیار بیشتر از حدمجاز می‌باشد.

نکته اساسی که توسط روزنامه‌ها و شهروندان مورد گفت‌وگوست‌‌‌ همان مسئله سوخت خودرود‌ها و بنزین و گازوییل مورد استفاده است. براساس آمار ارایه شده دولتی، میزان گوگرد موجود در سوخت بنزین حدود ۱۸۰ پی‌پی‌ام و گوگرد موجود در سوخت گازوییل ۸۰۰۰ پی‌پی‌ام می‌باشد. آیا این میزان از نظر استانداردهای جهانی قابل پذیرش است؟ پاسخ منفی است و کافی است به نمودار زیر توجه شود.

1

مرکز بین‌المللی کیفیت سوخت نفتی –ای، اف، کو، س- در بررسی ۲۰۱۲ خود ازسوخت گازوییلی کشور‌ها لیست ۱۰۰ کشور در زمینه سوخت گازوییل رامنتشر کرده و در این لیست سوئد و آلمان و ژاپن در راس کشورهایی قرار دارند که پایین‌ترین میزان «گوگرد» در سوخت خود داشته و بهترین استاندارد را رعایت می‌کنند. تعداد ۴۴ کشور در سوخت خود به میزان بسیار نازل یا فقط میزان ۵۰ پی‌پی‌ام گوگرد در گازوییل دارند و در لیست ۱۰۰ کشور ارزیابی شده الجزایر و تونس و سریلانکا آلوده‌ترین مواد سوختی را دارند و البته یک‌سری از کشور‌ها و از جمله ایران به لحاظ آلودگی شدید از این لیست خارج هستند و جزو بد‌ترین شاگرد‌ها ارزیابی شده‌اند. ایران به سبب آلودگی حاد جزو لیست قرار نگرفته است.

 طبق این ارزیابی ایران در گروه کشورهایی قرار دارد که میزان گوگرد گازوییل آن درصد بالا و بسیار بالا یعنی بیش از ۲۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ پی‌پی‌ام می‌باشد. این ماده شیمیایی که در نفت موجود است و هنگام پالایش به مشتقات نفتی انتقال می‌یابد، با سوخت گازوییل و بنزین توسط کامیون‌ها و خودرو‌ها و موتور‌ها تولید و در هوا پخش می‌شود. این ماده هم‌چون زهر بسیار سمی و کشنده بوده و برای سلامتی انسان و محیط زیست بسیار خطرناک است. استاندارد اروپایی از اول ژانویه ۲۰۰۹ میزان قابل قبول گوگرد بنزین را ۱۰ پی‌پی‌ام تنظیم نموده است.

میزان گوگرد مواد نفتی به هنگام سوخت در بنزین و گازوییل به دیوکسید گوگرد تبدیل شده و نتیجه آن گازهای سمی و مشکلات تنفسی می‌باشد. در پالایش نفتی می‌توان این میزان را کاملن کاهش داد و کیفیت سوختی را افزایش بخشید ولی این امر نیازمند هزینه بالا است که شرکت‌ها و یا دولت‌ها نمی‌خواهند بپردازند و یا توان تکنولوژیکی و تولیدی لازم برای نیاز‌ها را ندارند.

هجوم سرطان علیه شهروندان

دریک پژوهش جدید درسال ۲۰۱۲ «آژانس بین المللی تحقیقات درباره سرطان» که زیر نظر «سازمان جهانی بهداشت» می‌باشد تاکید نمود درجهان هرساله بیش از سه میلیون نفربه سبب آلودگی هوا می‌میرند. این گزارش اعلام نمود ذرات معلق، دودها و گازهای ناشی از سوخت خودروهای گازوییلی دارای مواد سرطان‌زا برای شش‌ها می‌باشند. علی‌رغم صراحت سازمان جهانی بهداشت درباره سرطان‌زا بودن گازوییل متاسفانه اکثریت قاطع کشور‌ها استفاده گازوییل را ممنوع نکرده و به مرور در حال پخش سموم کشنده در جامعه هستند. به لحاظ این خطر برای بهداشت عمومی در جامعه استانداردهایی تعریف می‌شوند. استاندارد‌ها وسیله‌ای هستند تا تولیدکنندگان با سرمایه‌گذاری‌های جدید تکنیک را بهبود داده و با بهتر نمودن سوخت، آلودگی را کاهش دهند. ولی باید دقت داشت که تصمیم‌گیرندگان سیاسی و اقتصادی تلاش لازم را به کار نمی‌برند و تکنیک‌های موجود قادر به حذف آلودگی‌های مسموم نیستند. علی‌رغم این‌که پیشرفت تکنولوژی در ساخت موتور‌ها میزان تولید این گازهای سمی را تا حدودی تقلیل داده، ولی کماکان این مواد نقش فعال ومهمی در گسترش سرطان دارند.

این واقعیتی که علی‌رغم پیشرفت علمی در جهان سرطان به یک اپیدمی تبدیل شده است. لیکن علل گوناگون این اپیدمی باید مورد تحلیل قرار گیرد. در هر مورد باید دلایل مشخص و شرایط ویژه را بررسی نمود. در ایران این بیماری با نرخ رشد بالا می‌باشد و آلودگی‌های زیست‌محیطی نقش فعالی در گسترش سرطان دارند.

33

ما نباید هر چیز را به صرف این‌که جنبه اقتصادی و صنعتی دارد بپذیریم. دید ما قبل از هرچیز باید متوجه سلامتی انسان و آینده بشری باشد و به‌علاوه زیان‌های زیست‌محیطی مانند آلودگی‌ها همیشه آشکار آژیرخطر نمی‌کشند بلکه آرام آرام زندگی را تباه می‌کنند. در ایران برخی متخصصان معتقدند که آلاینده‌ها مانند سرب و آرسنیک و یا پارازیت‌ها خطر تولد نوزاد زودرس، نوزاد معلول و عقب‌مانده ذهنی را ۳۰ برابر افزایش داده است. متاسفانه بودجه پژوهشی جدی و کار آموزشی درست در این زمینه وجود ندارد.

امروز ما می‌دانیم که فقدان کیفیت گازوییل یک مرگ خاموش را هم‌راه دارد. منواکسید کربن منجر به مرگ شهروندان می‌گردد. تمایل گاز منواکسید کربن برای ترکیب با هموگلوبین خون ۲۵۰ برابر بیش از اکسیژن است بنابراین با بالا رفتن درصد آن در هوا، به سرعت باعث ایجاد مسمومیت خواهد شد و اکسیژن‌رسانی به بافت‌های مختلف بدن از جمله مغز و قلب را دچار اختلال می‌کند. به علت بی‌رنگ و بی‌بو بودن این گاز، ممکن است وجود آن در محیط تا زمان ایجاد علایم مسمومیت شدید مورد توجه واقع نشود. علایم مسمومیت حاد این گاز شامل سردرد، سرگیجه، تهوع و استفراغ و درد شکمی و سپس حالت بیهوشی، تشنج و اغما می‌باشد. مراکز بهداشتی و رسانه‌ها می‌توانند کار خبررسانی مثبتی انجام دهند ولی این امر بدرستی بجلو نمی‌رود زیرا با کارشکنی‌های دولتی روبرو هستند. از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۰، آمار قربانیان آلودگی هوا در تهران، ۱۱ برابر شده است. روزانه ۳۱۰ تهرانی بر اثر آلودگی هوا جان می‌دهند.

در بررسی عوامل بیماری‌زا یک کار پیوسته و متدویک و آماری ضرورت مبرم دارد تا سیاست جدی در دستور قرار دارد. راه‌های متفاوت و نوآوری‌های بهداشتی و زیست محیطی نیز لازم است و در نتیجه بودجه‌های مهم و گسترش تخصص، یک امر عاجل و اساسی است. مدل‌های کاتالیتیک گرچه تا حدودی «مونوکسید کربن» و «اکسید ازت» و «هیدروکاربور» نسوخته را کاهش می‌دهد، ولی این تکنیک نیز «پروتوکسید ازت» و ذرات معلق بوجود می‌آورند و بلاخره فیلترهای جذب ذرات بنوبه خود «دیوکسید ازت» را افزایش می‌دهد و در آزمایش‌های گوناگون در اروپا اثبات شده که فیلترهای حتا قوی همه ذرات ریزرا جذب نمی‌کند. شرکت‌های تولید کننده اتومبیل باموتورهای گازوئیلی و بنزینی پیوسته تلاش دارند تا خطرات را پنهان کرده تا فروش دربازار سقوط نکند.

ما باید درک همه جانبه داشته باشیم و از منافع بازیگران گوناگون تحلیل روشنی در اختیارمان باشد. مخالفت‌ها همیشه به خاطر ناکافی بودن اطلاعات نیست، بلکه بدلیل منافع اقتصادی و سیاسی نیز می‌باشد و به‌علاوه یک تکنیک ممکن است یک عامل منفی را محدود کند، ولی در‌‌‌ همان زمان خطرات دیگر تولید نماید. به عنوان نمونه گازوییل در افزایش گرمای زمین نسبت به بنزین نقش کمتری دارد، ولی در گسترش مواد سرطان‌زا بسیار فعال است.

44

آلودگی هوا به آلودگی ناشی ازمواد فسیلی محدود نمی‌شوند و به عنوان نمونه آلودگی‌های ناشی از اشعه و پارازیت و امواج مغناطیسی و ماهواره‌ای نیز اثرات مخرب روی سلامتی انسان دارند؛ البته این پدیده درجهان مورد اعتراض اکولوژیست‌ها و محافل پزشکی می‌باشد، ولی شرکت‌های بزرگ این خطر و اثرات منفی آن را نفی می‌کنند. در حال حاضر نهادهای جهانی بهداشت بر زیان‌های مهلک این پارازیت‌های مغناطیسی تاکید دارند و در ایران نهادهای دولتی این خطر را نادیده می‌انگارند. عوامل زیست‌محیطی دارای جنبه‌های متضاد و پیچیده می‌باشند و هوشیاری در تشخیص مسئله عمده که‌‌‌ همان سلامتی انسان‌هاست، در انبوهی از تناقضات همیشه کارساده‌ای نیست.

استاندارد‌ها و بی‌مسوولیتی حکومتی

در حال حاضر بسیاری از مردم دچار بیماری و آسیب‌های جدی به سلامت خود شده‌اند، متاسفانه دولت و نهادهای دولتی نسبت به آن بی‌تفاوت و غیرمسوولانه برخورد می‌کنند. دولت اسلامی پیوسته از قبول کیفیت پایین بنزین تولید داخل سر باز می‌زده و به نادرست آن را در آلودگی بی‌تاثیر دانسته است. علی‌رغم این اصرار و عدم انتشار حقایق دقیق، سال ۱۳۹۱ مدیر عامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران بر کیفیت نامناسب بنزین به دروغ تاکید نمود و گفت: نمونه‌هایی از بنزین تولید داخل به منظور بررسی به یک مرکز پژوهشی در کشور آلمان فرستاده شده است و این بررسی نشان داد که ترکیبات سرطان‌زای بنزین‌های داخلی ۳ برابر استاندارد است. هم‌چنین وحید حسینی، عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف نیز میزان گوگرد موجود در سوخت بنزین تولید ایران را حدود ۱۸۰ «پی‌پی‌ام» و گوگرد موجود در سوخت گازوییل را هشت هزار پی‌پی‌ام اعلام کرده و افزده است: «این در حالی است که استاندارد سوخت پاک ۵۰ پی‌پی‌ام و استاندارد سوخت بسیار پاک ۱۵ پی‌پی‌ام است.» چندی پیش نیز حسین آقاجانی، مشاور وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران گفت در سال ۱۳۹۰ در تهران حدود چهار هزار و ۴۶۰ نفر بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست داده‌اند. محمدرضا تابش، یکی از نمایندگان مجلس ایران هشدار داد بنزینی که در این کشور تولید می‌شود نسل کودکان ایرانی را «تباه می‌کند» و آن‌ها را تا ۱۰ سال آینده به «بیماری‌های صعب‌العلاج مانند سرطان» دچار می‌سازد. این گفته‌های هولناک نمایندگان نظام حاکم، نشان دهنده افزایش عوامل زیان‌آور برای سلامتی مردم است. این افزایش وخامت اتفاقی نیست زیرا رشد خودرو‌ها در فعالیت شهری و صنعتی و تشدید مجازات‌های بین‌المللی در ورود بنزین با استانداردهای جهانی، وضع را بد‌تر نموده است. دولت برای پاسخ به نیازهای بازار وزندگی اقتصادی و جلوگیری از اعتراضات، مواد سوختی مسموم را بدون توجه به استانداردهای جهانی مانند «یورو»، با سرعت وارد بازار می‌کند و حقایق زیانبار را می‌پوشاند.

2

استاندارد «یورو» معیار سنجش پاکی بنزین بوده و امروزتلاش کشورهای صنعتی پیشرفته رعایت یوروی ۵ و ۶ می‌باشد. قرار بود، در سال ۱۳۹۱ استاندارد بنزین تولیدی کشور ما به یورو۴ ارتقا یابد تا بر اساس این استاندارد میزان پی‌پی‌ام گوگرد کاهش یابد. امروز اکثر خودروهای موجود هیچ استانداردی رعایت نمی‌کنند و یا برپایه استاندارد پایین قرار گرفته و بنابراین آلودگی‌های موجود در آن بسیار بالا می‌باشد. بنابر خبرگزاری ایسنا تولید بنزین در ایران تا آغاز سال ۲۰۱۳ میلادی به بیش از ۶۳ میلیون لیتر در روز می‌رسد ودر همین دوره میزان تولید گازوییل به میزان ۹۵ میلیون لیتر می‌باشد. بنابر تخمین‌ها عمده این تولید در استانداردهای پایین بوده و طبق همین گفته استاندارد یورو ۴ و ۵ شامل درصد بسیار پایینی از تولید می‌شود، زیرا امکان عملی و تکنولوژیکی این تولید با کیفیت بالا وجود ندارد.

سه شرکت سوئیسی ویتول، گلنکور و ترافیگورا که بخش عمدهای از بازار جهانی فرآورده‌های نفتی را در اختیار دارند، صدور بنزین به ایران را از سال ۱۳۸۹ متوقف نمودند. در گذشته این سه شرکت در مجموع، نیمی از بنزین مورد نیاز ایران را تامین می‌کردند. ایران به دنبال اعمال تحریم‌ها و ناتوانی از واردات بنزین، چند سال پیش شماری از مجتمع‌های پتروشیمی را موظف کرد که بنزین تولید کنند. طبق نظر برخی کار‌شناسان بنزین «غیراستاندارد» که در مجتمع‌های پتروشیمی ایران تولید می‌شود به عنوان علت اصلی افزایش آلودگی در کشور به ویژه در تهران باید اعلام شود. در واقع با توجه به محدود شدن واردات بنزین از یک سو و از سوی دیگر حجم روزافزون مصرف داخلی و اهمیت آن در اقتصاد و شبکه حمل و نقل داخلی، ایران با ترکیبات شیمیایی آلوده به سرب و «بنزن»، در ۵ سال اخیر به تولید بنزین با کیفیت پایین پرداخته است. به عنوان نمونه افزایش سرب و ماده شیمیایی «بنزن» در بنزین اجازه می‌دهد تا قدرت سوخت بالابرود.

55

ولی استفاده این عناصر شیمیایی کیفیت بنزین را پایین نگه داشته و به آلودگی کشنده آن افزوده است. به‌علاوه ایران فقدان تکنولوژِی مدرن و تکنیک لازمه در زمینه پتروشیمی بوده و این امر اجازه نمی‌دهد تا بنزین با تولید مرغوب و استاندارد صورت بگیرد. به طور عمومی وجود «بنزن» و سرب در بنزین مصرفی و تنفس گازهای سمی و آلاینده‌های ناشی از آن سرطان خون و مغز استخوان و ریه را به شدت افزایش می‌دهد. امروز بیش از بیش کار‌شناسان از سونامی سرطان در ایران حرف می‌زنند. سرب و «بنزن» موجود در بنزین و سایر مواد فسیلی در آلودگی هوا مستقیم تاثیر منفی داشته و گسترش سرطان را موجب می‌گردد. در ایران سرطان پس از بیماری‌های قلبی و تصادفات، سومین علت مرگ است. محافل پزشکی برآنند که بر پایه محاسبات تقریبی در حال حاضر سالانه بیش از ۳۸ هزار نفر در کشور ما بر اثر بیماری سرطان جان خود را از دست می‌دهند و یکی از عوامل اصلی این سونامی آلودگی هوا و بنزین سمی خودرو‌ها می‌باشد. دولت خود اعتراف می‌کند که بنزین مصرفی خطرناک است ولی نمی‌گوید تا کنون چند نفر بیمار شده‌اند یا در گذشته‌اند.

جلال ایجادی

استاد دانشگاه و کار‌شناس محیط زیست

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , ,