Saturday, 18 July 2015
08 December 2021

«سکولاریسم مامای مدرنیته و دموکراسی»

2014 September 15

مطلب‌هایی که در این بخش تارنمای رادیو کوچه منتشر می‌شود یا انتخاب دبیر روز سایت و یا پیشنهاد دوستان رادیو است که می‌تواند از هر گروه یا دسته و یا مرامی باشد، نظر‌های مطرح شده در این بخش الزامن نظر رادیو کوچه نیست.  اگر نقد و نظری بر نوشته‌های این بخش دارید می‌توانید برای ما ارسال کنید. این مطلب بدون ویرایش رادیو کوچه منتشر شده است.

مهران امیراحمدی / وبلاگستان / رادیو کوچه

منبع: قلم روز

 

این روز‌ها وقتی به صفحات رسانه‌های فارسی زبان سرک می‌کشیم بیش از پیش شاهد مقالات و گفتارهایی هستیم که پیرامون مولفۀ سکولاریسم با ابعاد مثبت و منفی منتشرمی گردد. اما آنچه نگارنده را واداشت به این مقوله بپردازم، استنباط ناشیانه وغلطی است که برخی از اصحاب قلم نسبت به این موضوع داشته و دارند. نکته‌ای که برخی ازاین دوستان روی آن تاکید دارند براین باوراستوار است که نباید سکولاریسم را به عنوان پیشوند و یا پسوند با مفاهیمی چون دموکراسی به کار برد و ضرورتی ندارد که چیزی را به مفهومی که آن عنصر را در خود دارد، اضافه کنیم. افزون برآن بعضا می‌بینیم که برخی حتی به ظرورت کاربرد این مفهوم نیز اعتقاد نداشته و ازکنار آن به سادگی می‌گذرند. این نگاه وقتی آزاردهنده می‌شود که مطرح کنندگان آن با نگاه ژورنالیستی صرف و فاقد نگاه جامعه‌شناختی، به آن می‌پردازند. نگارنده از مسالۀ اول عبور می‌کنم چراکه دیگران جواب‌های کامل و مبسوطی به آن داده‌اند. اما مسالۀ دوم به باور نگارنده بسیار اساسی‌تر است و باید بیش از پیش به آن توجه داشت و به موشکافی آن پرداخت.

Mehran-Amirahmadi
آن طورکه دررسانه‌ها وحتی برخی از کتب فلسفی و سیاسی به آن اشاره شده، سکولاریسم و دموکراسی امروزی، زاییده دوران رنساس و مدرنیته می‌باشند. به باور برخی نطفۀ سکولاریسم و دموکراسی امروزی دررحم مدرنیته شکل گرفته و به رشد و تکامل تاریخی خود رسیده‌اند. ناگفته نماند که منظور نگارنده از دموکراسی، نوع کلاسیک آن نیست که دردولت شهرهای یونان باستان، فلات آناتولی و حتی سومر باستان از آن یاد می‌شود، بلکه دقیقا دموکراسی نوین و امروزی است که محصول دوران مدرن می‌باشد. چراکه دموکراسی‌های کلاسیک اساسا از خصلتهای دموکراتیک برخوردار نبودند. وقتی زنان یعنی نیمی از جامعه و بردگان و دون پایگان آن جوامع، از حق انتخاب ودیگرشرایط مساوی با دیگران برخوردار نباشند طبیعتا چنین سیستم‌هایی را نمی‌توان دموکراسی نامید. به دیگر سخن چنین ساختارهایی از حداقل خصلت‌های دموکراتیک برخوردار نبودند. ازاین رو منظور نگارنده، دموکراسی در دوران مدرن با تمام خصلت‌های دموکراتیک می‌باشد.

modrniteh
و اما یکی از علت‌هایی که باعث گشته تا این شبهه پیش آید که سکولاریسم از دل مدرنیته خارج شده است، نگاه صرف سیاسی به این پدیده می‌باشد. در واقع نگاه صرف سیاسی خارج از نگاه تاریخی، فلسفی و جامعه‌شناختی به این پدیده، موجب گشته است تا ما چنین استنباط غلطی داشته باشیم و به دنبال آن، سبب می‌گردد تا آدمی در بیان تقدم و تاخر این مفاهیم دچار خطا گردد. اگرچه وقتی مفاهیم مورد نظر را با تعاریف تاریخی، جامعه‌شناختی و فلسفی، همراه با نگاه سیاسی یکجا ببینیم ممکن است دچار اغتشاش فکری گردیم اما اگر بتوانیم از این مرحله به درستی و تیزبینی عبورکنیم متوجه نکته‌ای خواهیم شد که شاید تمام مفروضات قبلی ما به چالش کشیده شود. این چالش وقتی بیشتر دیده می‌شود که نگاه مبتنی بر علم و منطق ریاضی به نگاه‌های قبلی اضافه گردد. یعنی چشم‌های قبلی خود را به یک عینک علمی با منطق ریاضی مسلح کنیم. خلاصه کلام اینکه نباید سکولاریسم را تنها در بعد سیاسی یعنی جدایی دین ازسیاست تعریف و تجویز کرد. در غیر این صورت ابهاماتی پیش می‌آید که امروزه بسیاری با آن دست به گریبان هستند. به باور نگارنده باید سکولاریسم را به عنوان یک دستگاه عقلی که در تمام حوزه‌های انسانی دخالت و حضور دارد بنگریم و شیوۀ تفکر سکولاریستی را مبنای شناخت، ارادۀ و حرکت انسان بدانیم.
نگارنده براین باور است که اگر مقدمات مطرح شده در شناخت سکولاریسم و دموکراسی و حتی مدرنیته رعایت گردد، ما می‌توانیم ادعا داشته باشیم که نه تنها سکولاریسم از دل مدرنیته و دموکراسی بیرون نیامده است بلکه ماما و زایندۀ اصلی مدرنیته و دموکراسی نوین است!
جالب اینکه لفظ سکولاریسم به عنوان یک نظریۀ سیاسی برای اولین بار توسط «جورج هالی اوک» به سال ۱۸۴۶ در بریتانیا مطرح گشت. اما این دلیل نمی‌شود که ما فرض را بر آن بگذاریم که شیوۀ تفکر سکولاریستی قبل ازآن وجود نداشته است. برای مثال برای اولین بار لفظ رنسانس در فرانسۀ قرن شانزدهم بکار برده شد اما رنسانس از ابتدای سدۀ چهاردهم آغاز گشت. از این رو ما نمی‌توانیم بیان کنیم که چون این لفظ درقرن شانزدهم به کار برده شده، پس رنسانس از آن تاریخ آغاز شده است. مولفۀ سکولاریسم هم درست چنین وضعیتی دارد. باید اذعان داشت که چنین تفکری قطعا هم زمان با تاریخ دین وجود داشته و خواهد داشت. این یک اصل فلسفی است که هر پدیدۀ ذهنی و عینی توامان با متضاد خویش آفریده می‌شود. (خوب و بد، زشت و زیبا، کژی و راستی، دموکراسی و استبداد، این جهانی و آن جهانی) در واقع ظهور ادیان غیر گیتیانه، هرگز متصور نمی‌شد مگر آنکه درک و نگاه گیتیانه حضور و بروز می‌داشت.

33
و اما خصلت اصلی مدرنیته چیست که آن را با دنیای پیشامدرن متمایز می‌سازد؟ در این شکی نیست که عنصر اصلی و تمییزدهندۀ این دو دوره، دقیقا نگاه گیتیانه، علمی و این جهانی انسان به خود، محیط و تمام مولفه‌های پیرامونی وی است. این رویکرد دقیقا یک شیوه و نگاه سکولاریستی است. چراکه معنای لغوی، فلسفی و جامعه‌شناختی سکولاریسم دقیقا بر نکتۀ «این جهانی» استواراست.
علم منطق، دانشی است که قواعد درست اندیشیدن را به ما می‌آموزد. بنابراین اگراز یک شیوه منطقی در شناخت تاخر، تقدم زمانی و محتوایی مولفه‌های برشمرده شده استفاده کنیم متوجه می‌شویم که مدرنیته در رحم شیوۀ تفکرسکولاریستی شکل گرفته و زائیده شده است. دوران مدرن زمانی شکل گرفت که انسان به این باور رسید که باید به مسائل پیرامون خود با نگاه سکولاریستی بنگرد. وقتی «کوپرنیک» و «گالیله» در مقابل قرائت مذهبی کلیسا ایستادند و برخلاف کتاب مقدس ابراز کردند که زمین به دورخورشید نمی‌چرخد و مرکزعالم نیست، دقیقا به یک حرکت این جهانی و سکولاریستی دست زدند. چنین شیوۀ تفکری سبب گشت که فراکرد مدرنیته شکل و جان گیرد. ازاین رو به جرات می‌توان ادعا کرد که هم فراکرد مدرنیته و هم دموکراسی امروزی، ماحصل شیوۀ تفکرسکولاریستی است. مگر اینکه برخی بخواهند قاعدۀ «علت و معلول» در تبیین اتفاقات جاری در طول تاریخ را نادیده گرفته و جای این دو را با هم عوض کنند.
حرف آخر
دنیا با سرعت سرسام آوری درحال حرکت در بستری است به نام مدرنیته که هنوز پایانی برایش متصور نیست. به قول «هابرماس» اندیشمند آلمانی: «مدرنیته یک پروژه ناتمام است.» از این رو دوستان به جای اینکه عنصر اصلی و مامای زایندۀ این حرکت را بنا برهر دلیلی در نزد افکار عمومی تضعیف کنند، بیشتر مطالعه کرده و نگذارند تا نگاه‌های سطحی جای خود را به نگاه‌های ژرف و کاربردی بدهند. و اگر درک مفاهیم دشوار برایشان بسیار آزاردهنده است، حداقل سکوت کنند. بهتربگویم گاهی سکوت بهتراست ازحرف‌های نسنجیده که هیچ مبنای علمی ندارند!

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , ,