Saturday, 18 July 2015
06 December 2021

«قومی که بخواهد سرنوشتش را تغییر دهد پیروزاست»

2010 March 12

رادیو کوچه

زهرا رهنورد استاد دانشگاه و همسر میرحسین موسوی از رهبران مخالف دولت روز پنج‌شنبه در گفت‌گویی با تارنمای کلمه در خصوص مسایل مربوط به «جنبش سبز» اعتراضات مردمی و نیز دولت حاکم سخنانی را بیان کرد. خانم رهنورد با بیان این‌که «جنبش سبز اهتمام ویژه‌ای به مطالبات مردم و به خصوص زنان دارد» خواستار آزادی همه زندانیان سیاسی و به ویژه «زنان زندانی که همسران، مادران و فرزندان‌شان چشم به راه  آن‌ها هستند»، شد.

متن کامل این گفت‌گو به شرح زیر است:

شاید بد نباشد که این مصاحبه را با سوالاتی درباره حوزه زنان و جنبش سبز شروع کنیم. چندی پیش فعالان جنبش زنان با صدور بیانیهای اعلام کردند که در هیچ یک از بیانیهها و مواضع نامزدهای معترض از فردای انتخابات به این سو به خواستهای زنان توجهی نشده است . این فعالان زن نوشته بودند که ما بر این باوریم که مسایل زنان بخش عمدهای از بحران جاری است و بدون دیدن و اراdه راهکار برای حل آن ،هیچ راه حلی پاسخگو نخواهد بود. به همین دلیل هم گروهی از فعالان جنبش زنان نامهای انتقادی به آقایان موسوی و کروبی نوشتند . شما در این باره چطور فکر میکنید ؟ آیا واقعن کاندیداها از فردای انتخابات به زنان بی‌توجهی و بی‌اعتنایی نشان داده‌اند ؟

به راستی ما زنان ،چرا باید منتظر دیگران باشیم تا برای ما مادری بکنند؟ خودمان باید پا پیش بگذاریم . از ماجراهای زنان بزرگ تاریخ می‌توان درس‌ها گرفت‌، خوشبختانه تجربه اولیه هزاران سال پیش از تاریخ کم و بیش در اختیارمان قرار دارد. آن زمان که به قول قران کریم انسان‌ها امت واحدی بودند ،یا به قول نظریه‌پردازان در آن کمون زن‌ها همه کاره بودند و به قول مدارک باستان‌شناسی ایزد بانوها و الهه‌ها بر تارک پرستش‌ها می‌درخشیدند. حداقل تاریخ تمدن به ما گفته است که اولین صنعت‌گران‌، پارچه‌بافان‌، سفال‌گران و کشاورزان (‌و نه شکار‌گران‌) زنان بوده‌اند‌، البته در آن زمان یک تقسیم کار نانوشته و خود‌به‌خودی بود که بر اساس مختصات فیزیکی و شرایط اقتصادی و پرستشی و آیینی زن و مرد ایفای نقش می‌کردند ، اما در آن زمان زنان اگر نه در راس سر‌رشته‌داری امور (چون جامعه مادر‌سالاری هنوز ثابت نشده‌) اما همواره با نقش درجه یک در اداره امور و سر منشا بسیاری از قوانین و مناسبات بوده‌اند .

اصولن ساختار ذهنی این دولت واپس‌گرا و خشونت جوست. این‌ها وابسته به جریانی از گروه فشار سرکوب‌گری هستند که از سال‌ها پیش در زیر بخشی از نا‌خوداگاه جامعه اسلامی اعمال نفوذ می‌کردند، قتل‌های زنجیره‌ای می‌کردند‌، تهمت می‌زدند، جو می‌ساختند‌، مخالفین خود را در مجامع کتک می‌زدند تا محیط بسته‌ای به وجود آورند‌

اما حالا چرا به آن‌ها تاسی نکنیم و از آن‌ها مدل رفتاری نپذیریم‌‌‌؟ بگذار در هزاره سوم در زمان انتخابات دهم زنان شهروند درجه یک و پس از آن با سرعت نور از مقام و منزلت خود هبوط کنند اما ما هم‌چنان به دنبال آزادی‌های والا، رفع تبعیض، رفع خشونت، حذف چند همسری و سایر مطالبات خود هستیم و آن را دنبال می‌کنیم.

نسبت جنبش سبز با مطالبات زنان را در چه می‌دانید ؟

جنبش سبز و مطالبات زنان در مواردی عمومی انطباق‌های آرمانی دارند و در مواردی راه زنان خاص و شاخه‌ای جداگانه می‌شود‌. در مورد مطالبات آزادی‌خواهانه‌، عدالت‌طلبانه، دمکراسی‌خواهی و قانون‌گرایی‌، مطالبات جنبش مردمی سبز و مطالبات زنان یکی است. اما من می‌خواهم با قاطعیت بگویم که تجربه اقدامات اصلاحی در جهان و انقلاب‌های بزرگ نشان داده است که زنان برای مساوات‌های جنسیتی –حقوقی باید فعالیت جداگانه و متفاوتی از جنبش‌های دمکراتیک داشته باشند. نمی‌توان در ایران آرمان‌های رفع تبعیض و رفع خشونت و مساوات‌طلبی‌های قانونی در قلمرو‌ «دیه» و «قضاوت‌«، «حضانت»، «چند همسری»‌، «قوانین طلاق»، «تابعیت» و نظایر آن‌را درون جنبش‌های اصلاحی یا حرکت‌های انقلابی به دست آورد. باید مصمم و جداگانه شاخه‌های زنان ، احزاب و جنبش‌ها و یا گروه‌های خاص زنان فعالیت کنند . نه در انقلاب صنعتی ، نه در انقلاب فرانسه و نه در دمکراسی آمریکا و نه در انقلاب شوروی سابق و پس از فروپاشی شوروی و … هیچ گلی به سر زنان زده نشد. آری هیچ گلی به سر زنان زده نشد و زنان هم‌چنان از تبعیض‌ها و خشونت‌ها رنج بردند تا خودشان دست به کار شدند و تا حد زیادی احقاق حقوق کردند .

وظیفه جنبش سبز در باره رفع تبعض از زنان چیست ؟

به طور ایده آلی باید بگویم جنبش سبز در هر صورت باید بداند هم‌چون انقلاب اسلامی که زنان پیش‌تاز بودند در این جنبش هم زنان پیشگامی‌، فداکاری و از خود‌گذشتگی شگفت‌انگیزی نشان دادند و نباید جنبش ،حساب خود را از زنان جدا کند‌. باید آرمان‌های جنبش زنان را در ادبیات خود لحاظ کند و آن‌را بخشی از آرمان‌های خود تلقی کند .چنان‌چه موسوی نیزدر یکی از مصاحبه‌های خود گفت ما با جنبش زنان‌، دوست هستیم و این دوستی یعنی همراهی‌. اما واقعیت ملاحظات دیگری را نشان می‌دهد و آن این است که چند جنبش بزرگ مثل جنبش زنان‌، جنبش کارگران‌، جنبش دانشجویان‌، جنبش معلمان‌، درون جنبش عظیم سبز قرار دارند که شعارهای عمومی آزادی، رفع تبعیض ، قانون‌گرایی و دمکراسی‌خواهی‌، ضمن آن‌که این جنبش‌ها را در بر می‌گیرد اما چه‌بسا تکیه بر هر یک یا گرایش بیش‌تر به هر یک از آنان ، خواست‌ها و مطالبات عمومی جنبش را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد‌. همان‌طور که عرض کردم در این میان جنبش زنان‌، در عین وحدت با جنبش سبز‌، به دلیل ویژگی کثرت‌گرایی جنبش اما لازم است به طور جداگانه نیز فعال باشد.

در عین حال ، جنبش سبز باید در بیانیه‌ها و نظرات خود به اهمیت و مطالبات هر یک از این جنبش‌ها اشاره کنند و خواهان بهبود و پاسخ به مطالبات آنان باشند بدون این‌که از مسیر عمومی منحرف شود .

در این‌جا وظیفه دولت چیست ؟

بارها گفته‌ام‌، این دولت نامشروع است ولی در هر حال چون مراحل تنفیذ انجام شده و دولت، خودش، خودش را قبول دارد‌، باید به وظایفش عمل کند و بیش از این با بی‌اعتنایی به مطالبات زنان‌، سرکوب زنان، با ارایه لوایح ضد زن‌، به نام حمایت از خانواده‌، اما به کام عشرت‌طلبان‌، در انهدام خانواده و فلاکت زنان و کودکان‌، مصر نباشد‌. اگر خیلی مدعی دولت بودن است باید و می‌تواند فورن لوایح ضد زن را پس بگیرد و کار گروهی را برای اعاده حقوق زنان معین کند و طی تعاملی در این رابطه با مجلس و قوه قضاییه با الهام از آرمان‌های جنبش زنان عمل کند‌. اگر چه این گونه کارها از دست این دولت بر نمی‌آید .

در فضای ایجاد شده پس از انتخابات دهم ریاست جمهوری، مجددن گروهی از نمایندگان مجلس با حمایت حامیان خود و در شرایطی که کوچک‌ترین اعتراض توسط دانشجویان، معلمان، کارگران و روزنامه‌نگاران منتقد نسبت به نقض حقوق شهروندان با ارعاب، دستگیری و محاکمات غیرعادلانه همراه بود، تصمیم به تصویب لایحه به اصطلاح حمایت از خانواده گرفتند، چرا در چنین شرایطی آن‌ها برای تصویب چنین قانونی که ، نه تنها از قانون ۳۵ سال پیش یعنی قانون مصوب سال ۱۳۵۳ بسیار عقب‌تر است،این‌قدر مصرند و قصد دارند چندهمسری مردان را قانونی کنند، این همه عجله دارند؟

این یک مقوله بهت‌انگیزاست. از یک طرف آن‌ها دلشان را صابون زده‌اند که از آب گل‌آلود ماهی بگیرند و تا تنور داغ است نان خود را بپزند و نان زنان آزاده این سرزمین را آجر کنند. آن‌ها فکر می‌کنند جنبش سبز از مسایل زنان غافل است لذا از فرصت استفاده می‌کنند تا خواست‌های ارتجاعی خودشان را جامه عمل بپوشانند اما این یک فرصت برای آن‌هاست و نه علت‌. بسیار خوب پس علت چیست‌؟ اصولن ساختار ذهنی این دولت واپس‌گرا و خشونت جوست. این‌ها وابسته به جریانی از گروه فشار سرکوب‌گری هستند که از سال‌ها پیش در زیر بخشی از نا‌خوداگاه جامعه اسلامی اعمال نفوذ می‌کردند، قتل‌های زنجیره‌ای می‌کردند‌، تهمت می‌زدند، جو می‌ساختند‌، مخالفین خود را در مجامع کتک می‌زدند تا محیط بسته‌ای به وجود آورند‌. اما امروز این جریان قدرت را در دست دارند و با در دست داشتن اتوریته در مقام اعمال نظر و عمل خود به صورت دل‌بخواه‌شان هستند‌. البته حتی اگر کوته‌زمانی هم موفق شوند در دراز مدت شکست خواهند خورد‌. باید بدانند آن‌ها همیشه نمی‌توانند نظریات ارتجاعی خود را به نام اسلام جا بزنند‌. اسلام دین مترقی است و قابلیت تعامل با دنیای مدرن و اندیشه‌های جدید را داراست و اجتهاد زنده و پویا فرصت نو‌آوری و زمانه‌شناسی را به آن اعطا کرده است‌. در مجموع من معتقدم این دولت است که به مجلس فشار می‌آورد تا این لوایح ضد زن را تصویب کند .

شما در مصاحبه‌ای اعلام کردید که دولت را به رسمیت نمی‌شناسید و با آن سازش نمی‌کنید‌،این مصاحبه بازتاب گسترده‌ای داشت و بسیار موردتوجه قرار گرفت‌. خودتان دلیل این همه توجه را به این گفته‌های خودتان در چه می‌بینید؟

در آن وقت شایعاتی مطرح شده بود مبنی بر اینکه سران جنبش هر یک به نحوی راه سازش پیش گرفته‌اند که البته این برداشت غلطی بود‌. شانتاژ روانی از سوی روزنامه‌های دست‌راستی محافظه‌کار (حیفم می‌آید واژه اصول‌گرا را برای آن‌ها به کار ببرم‌‌) در جریان بود که ناخن‌هایشان را به هم می‌زدند و لبه‌های قیچی را به هم می‌کوبیدند و باتوم‌هایشان را در هوا می‌چرخاندند و بر کوس موفقیت می‌زدند که جنبش سبزی‌ها ترسیدند‌، توبه کردند، باختند و نظایر آن تا روحیه مردم را خراب کنند که البته موفق هم نشدند. من به عنوان فردی از جنبش سبز و هم‌دل و همراه مردم حرف مردم را اعلام کردم‌. نوبر نبود. حرف دل مردمی بود که هر گز حاضر به عقب‌نشینی نبوده‌اند و همان‌ها هستند که سران جنبش را به سوی خواست‌های آزادی‌خواهانه و دمکراتیک خود هدایت می‌کنند .

آینده جنبش را چگونه می‌بینید؟

اگر قومی بخواهد سرنوشت خود را تغییر دهد حتمن پیروز خواهد شد این مژده‌ی قرآن کریم است یا اگر خدا را یاری دهید او هم شما را یاری خواهد داد و شما را ثابت قدم خواهد کرد «ان تنصر الله ینصر کم و یثبت اقدامکم» این وعده الهی در قرآن مجید است . در صورت ثابت قدم بودن حتما پیروزی با ما خواهد بود و با جنبش سبز نفس‌های پر‌اکسیژنی از آزادی را به ریه‌های اندیشه و زندگی خواهیم فرستاد .

کسانی از وقوع خشونت در چهارشنبه سوری به شدت نگران‌اند. راه‌کار شما برای جلوگیری از خشونت چیست؟

چهارشنبه سوری یکی از روزهای ملی و باستانی ایرانی است. روز شادی‌هاست روزی که زردی چهره‌ها می‌سوزد و دود می‌شود و سرخی و شادی و حیات و آفرینش بهاری گونه‌ها را گل رنگ می‌کند. به پاس نوروز و عمو نوروز مهربان و هدیه‌های آزادیش در این روز قطعن جنبش سبز شاد و سر‌فراز خواهد بود‌. اما جنبش سبز جنبش مهربانی و مقاومت و آرامش است‌. یاد نداها، سهراب‌ها‌، سید‌علی‌ها‌، اشکان‌ها و روح الامینی‌ها و… را گرامی خواهیم داشت و هیچ‌گونه تندی و خشونتی نخواهیم ورزی‌. همه مردم را دوست خواهیم داشت، چه سبز باشند و چه رنگ دیگر. به نظامی‌ها هم می‌گوییم شما را هم دوست داریم، برادر مردم باشید و به آن‌ها گل تقدیم کنید نه باتوم و گلوله‌. بنابراین اگر خشونتی باشد بدانید از سوی خود حاکمیت است.

طی ۹ ماه گذشته حمله به شما زیاد بوده، گاهی فیزیکی مثل ایام ۱۶ آذر و ۲۲ بهمن و گاهی اهانت‌ها و تهمت‌ها و حمله‌های کلامی در نشریات وابسته به حاکمیت. حتا یکی از سران و سخن‌گویان مخالفان جنبش سبز گفته بود که شما صهیونیست و طرفدار بهایی‌ها هستید که فقط افکارتان پوشیده است. فکر می‌کنید علت این همه خشونت علیه شما چیست ؟

آن‌ها خیلی خوب توانایی‌های ذهنی، علمی و اجرایی زنان را می‌شناسند و به نقش متعهدانه و دلسوزانه من در جنبش سبز واقفند و چون فعلن زندان کردن من برای‌شان سودی ندارد، پس سعی می‌کنند به خیال خود مرا در سطح خیابان و در قلمرو رسانه‌ها شکنجه دهند اما زهی خیال باطل‌. هنوز جوهر خادم‌القرآنی و سی‌جلد کتابی که نگاشته‌ام در ذهن مردم خوب مان خشک نشده که چنین تهمت می‌زنند‌. باید بگویم آن‌چه از ذهن و علم و اجرا دارم تفضل خداست و آن‌ را متعلق به خودم نمی‌دانم. به قول قرآن کریم «ذلک من فضل ربی» فقط به آن‌ها می‌گویم با خدا‌دادگان ستیزه مکن که خدا داده را خدا داده است.

و ضمنن من از این بیدها نیستم که به آن بادهای سیاه طوفانی جادویی از پا دربیایم‌. زیرا اکسیژن آزادی‌خواهی جنبش سبز تمام ریه‌ها ی روح و جسم مرا سرشار از شوق و وجد و جان‌فشانی کرده است .

در یکی از همین تهاجم‌های رسانه‌ای مخالفان جنبش سبز گفته شده بود که موسوی می‌خواست در صورت رای‌آوردن و رییس جمهور شدن رهنورد را به معاون اولی برگزیند آیا این یک حمله به شماست یا تعریف از یک زن ؟

این آقایان دست راستی که این چنین سخن‌پراکنی می‌کنند طعم آزادی‌خواهی ، روشن‌فکری و هنرمندی را که پیشه من بوده است نچشیده‌اند که بدانند ما طایفه روشن‌فکران – هنرمندان و آزادی‌خواهان اگر آفتاب را هم در دست راست و دفتر و دستک و پست و مقام را هم در دست چپ‌مان قرار دهند، هر دو را به دامن خود آن‌ها پرتاب می‌کنیم و به توانایی و شرافت قلم خود و هنر خود و یا دیدن روی سرشار ار نجابت دانشجویان عزیزمان پیوسته در جشن و سرور و رضایت هستیم‌. در عین حال قبلن هم گفتم من در روند انتخابات حضور فعال را پیشه خود کردم تا از وجوه مغفول قانون اساسی‌، آزادی‌ها‌، قانون‌گرایی و دمکراسی دفاع کنم و باز هم این مطالبات را پی‌گیری می‌کنم‌. اما شاید به قول شما این اقدامات که بیشتر به طنز و فکاهی شبیه است‌، تعریف از توانایی یک زن است تا تقبیح او و همین‌جا به آن‌ها می‌گویم من نمونه کوچکی از زنان جنبش سبز هستم و قطعن همه زنان جنبش سبز و زنان ایرانی از رهنورد تواناترند. با آن‌ها چه می‌کنید ؟

خانم رهنورد ،شما بیش‌تر به عنوان یک زن هنرمند شناخته شده‌اید و در این سال‌ها فعالیت‌های زیادی در زمینه نقاشی و مجسمه‌سازی انجام داده‌اید که یکی از معروف‌ترین آن‌ها مجسمه مادر است که از سال‌ها پیش در میدان مادر تهران نصب شده که تبدیل به یکی از مشهورترین مجسمه‌های دو دهه بعد از انقلاب شد. وقتی دیدید گروهی از مخالفان شما به گردن مجسمه مادر و بچه‌، طناب انداخته‌اند ،دچار چه احساسی شدید؟

ببینید برای هنرمندان‌، آثارشان مثل پاره‌تن شان است. چون با عشق قصه‌های روح خود را‌، زمزمه‌های خود را‌، دردها‌، شادی‌ها‌، ناله‌ها و زاری‌ها، حرف‌هایی را که به هیچ‌کس نمی‌توانند بگویند‌، یا آرمان‌ها و آرزوهایشان را به اثر هنری خود دمیده‌اند وبا آن نجواها داشته اند. اما وقتی جریان‌های واپس‌گرا، انسان‌ها را فقط به جرم آزادی‌خواهی شهید می‌کنند‌، حالا یا با دار‌زدن ،یا شهید‌کردن و یا کتک‌زدن‌های وحشیانه یا روش‌های دیگر حالا از رفتار آن‌ها با یک مجسمه برنزی چه انتظاری داریم؟ آن‌ها چه فهمی از واژه «نرگس عاشقان» که نام این مجسمه است و چه فهمی از مادرانگی و چه فهمی از هنر دارند؟ شما دیدید که مردم خوب ما هم واکنش نشان دادند و گفتند اگر مجسمه را سرنگون کنید رهنورد را بر میدان می‌نشانیم. من هم‌اکنون برای همه آثار هنری‌ام نگرانم‌، نقاشی‌ها‌، مجسمه‌ها‌، همه در معرض این‌گونه تهدیدها و رفتارهای وحشیانه قرار دارند. امیدوارم خداوند همه ما را از شر توهم این جریان در امان نگه دارد.

در این ایام چه چیزی جنبش سبز را بیشتر آزرده و چه انتظاری دارید که در آینده تحقق پیدا کند‌؟

انقلاب اسلامی با همه شکوه و عظمتش یک پروژه ناتمام بود که می بایست تکمیل آرمان‌هایش در جمهوری اسلامی تحقق می‌یافت که فعلن نشده است. بنابراین مقولات آزادی و دمکراسی حقوق زنان و قانون‌گرایی این‌ها مطالباتی است که جنبش سبز در پی تحقق آن است .

اما چون پرسیدید جنبش سبز را چه چیزی بیشتر آزرده است از من نخواهید که فهرستی از رنج‌ها و ناملایمات را که جنبش در طی این ایام چشیده است تنظیم کنم آن وقت مثنوی هفتاد من کاغذ می‌شود‌. بلاتشبیه در تاریخ استبداد‌، شکستن قلم‌ها‌، بریدن دست‌ها ، از سرها مناره، از کله‌ها پشته ثبت شده است‌. امیدوارم حاکمیت فعلی و جمهوری عزیز ما از بدنامی فجیع و تلخی این چنین عبرت بگیرد و خود را در این رده تاریخ قرار ندهد .

پس چه کند؟ چه انتظاری داریم؟ چگونه راضی خواهیم شد‌؟ مهم این است که کار درست انجام شود به دست هر کس که شد مهم نیست. پس انتظار داریم که رژیم روزنامه‌ها و رسانه‌ها و روزنامه‌نگاران و زنان و مردان و جوانان و پیران را آزاد کند و به پادگان‌هایش گل بفرستد تا به جبران جفاهای گذشته به مردم تقدیم کنند. آن چنان زندانی‌ها را آزاد کند تا در زندان‌هایش به جای آدم‌ها و آزادی‌خواهان در زنجیر گل بکارد و آن‌ها را به باغ‌های وسیع سرو و گل و سوسن، فرهنگ‌سراها و آزمایش‌گاه‌های علمی تبدیل کنند و برای شکوفایی تولید، صنعت و کشاورزی کمربندها را سفت کند تا اشتغال و ازدواج و تحصیل جوانان فزونی یابد.  در سطح بین‌المللی نیز با سیاست‌های حساب شده و دوستانه اما از دیدگاه منافع ملی موجب سر‌افرازی ملی شود .‌مطالبات جنبش‌های زنان، کارگران، معلمان و هنرمندان را بر آورده کند‌. آزادی قلم و بیان و اندیشه را تضمین کند و این کارها و بیش از آن از دست و قلم و قدم هر نظام دلسوزی بر می‌آید. اما جنبش سبز در میان این جنبش‌ها اهتمام ویژه‌ای به خواسته‌های جنبش زنان دارد. جنبش سبز خواهان آزادی همه زندانیان بویژه زنان زندانی است که این روزها همسران، مادران و فرزندان‌شان چشم به راه  آن‌ها هستند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , ,