Saturday, 18 July 2015
28 October 2021
ایران امروز

«جدی شدن بحران منابع آب در ایران»

2014 October 23

روشنک آسترکی/ رادیو کوچه

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

بحران خشک‌سالی و کم آبی در کشور همچنان تهدیدی جدی به شمار می آید. کارشناسان از هزینه‌های سنگینی سخن می‌گویند که خشکسالی و بحران آب بر دوش کشور خواهد گذاشت، اما با این حال بسیاری از فعالان حوزه آب معتقدند که هنوز باور عمومی بحران را قبول ندارد، حتی مجلسی‌ها که مصوباتشان می‌تواند به عمیق‌تر کردن یا کاهش عمق بحران کمک کند.

«محمدتقی توکلی» عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی، در نشست تخصصی «رسانه و بحران آب» با اشاره به این‌که هنوز به این نتیجه نرسیده‌ایم که در بخش آب بحران داریم، گفت: «هیچ وقت بحران آب را باور نکردیم. سال‌های متوالی، برای خودکفایی در تولید محصولات کشاورزی و اشتغال آب را از بین بردیم.

وی در ادامه افزود: «در مناطق مختلف کشور، چاه‌های غیرمجازی زده شد و به بهانه اشتغالزایی در بخش کشاورزی جلوی فعالیت آنها را نگرفتیم و درنهایت به ٣٠٠ تا ۴٠٠‌ هزار چاه غیرمجاز با یک مصوبه‌ای که در مجلس به تصویب رسید، اجازه فعالیت داده شد و مجاز شناخته شدند.» او ادامه داد: «دو یا سه سالی می‌شود که طرح جامع آب، مطرح شده اما هنوز به نتیجه نرسیده است. انتظار داریم که این طرح زودتر تدوین شود و به مجلس بیاید.»

ab1

رتبه پایین بهره‌وری آب در ایران

گفتنی است کشور ما یکی از پایین‌ترین رتبه‌های بهره‌وری آب را دارد. تولید خشک ما از مصرف هر مترمکعب آب، تنها ٩٠٠ گرم است، این در حالی است که در سایر کشورها تولید از این میزان مصرف آب، ٢,۵ کیلو است. در واقع بهای پایینی که آب در کشور ما دارد، یکی از چالش‌های مهم در مدیریت آب است.

در همین زمینه «هدایت فهمی»، معاون دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو نیز معتقد است چالش بخش آب و فاضلاب، بهره‌وری آب، چالش اقتصادی و مالی آب، چالش ساختاری، نهادی و قانونی آب و چالش اجتماعی، فرهنگی، سیاسی آب از دیگر چالش‌های این بخش است. زمانی عرضه آب زیاد بود، در آن زمان عرضه مدیریت می‌شد، اما اکنون، عرضه با مشکلاتی رو‌به‌روست و می‌توان گفت دیگر عرضه زیاد نیست به همین دلیل باید تقاضا را مدیریت کنیم.

بسیاری از فعالان حوزه آب معتقدند که هنوز باور عمومی بحران را قبول ندارد، حتی مجلسی‌ها که مصوباتشان می‌تواند به عمیق‌تر کردن یا کاهش عمق بحران کمک کند

وضعیت تنش آبی وقتی روی نقشه کشور می‌رود، رنگ نقشه را قرمز می‌کند و بحران را به تصویر می‌کشد. بیلان منابع و مصرف آب متوسط ۴٠ ساله کشور نشان می‌دهد بخش کشاورزی ٩١‌میلیارد مترمکعب و بخش‌های شرب و صنعت هم ٨.۵‌ میلیارد مترمکعب از آب کشور را مصرف می‌کنند. بنا بر آمار ارائه شده مجموع منابع تجدیدشونده و سطحی آب در اطلاعات دریافتی تا ‌سال ٨۵، ١٢٢.۵‌ میلیارد مترمکعب بود که از این میزان ١٠٠ ‌میلیارد مترمکعب را مصرف کرده‌ایم و اضافه‌برداشت چشمگیری از سفره‌های آب زیرزمینی داشته‌ایم. با میزان آبی که برای بخش کشاورزی مصرف می‌کنیم، تنها ۶٠‌درصد محصولات کشاورزی مورد نیاز کشور را در داخل تولید می‌کنیم و در تأمین ۴٠‌درصد دیگر وابسته هستیم. در چنین شرایطی، مطرح کردن بحث خودکفایی در تولید محصولات کشاورزی نیز اشتباه است و باید در بسیاری از سیاست‌های کلان کشور تجدید نظر شود.

کنترل بحران تنها با دولت نیست

از روزی که آب نقش بحران به خود گرفته و می‌گویند خط قرمزها را رد کرده و باید نگرانش بود، بسیاری از کارشناسان و فعالان این عرصه معتقدند که آب مسأله اجتماعی نیست و هنوز هم به آن به‌عنوان موضوعی مرتبط با دولت نگاه می‌شود.

ab2

«انوش نوری‌اسفندیاری» دبیر اندیشکده تدبیر منابع آب ایران، طی گفتگو با شهروند و در پاسخ به این‌که چرا با وجود تمام اهمیتی که آب دارد، هنوز مساله‌ای اجتماعی نیست، می‌گوید: «تمرکز و دولتی کردن کارها، آب را از اجتماعی بودن، خارج کرد. زمانی که مردم متوجه شدند که دولت آب را موضوعی دولتی می‌داند و اجازه دخالت در این خصوص را به کسی نمی‌دهد، از این مسأله خارج شدند و آن را وظیفه دولت دانستند. از سوی دیگر انرژی ارزان و یارانه‌ای و یارانه غیرهدفمند آب به توهم فراوانی آن دامن زد و آب را از اجتماعی بودن دور کرد.»

چرا آب باید مساله‌ای اجتماعی شود؟ پرسشی بود که اسفندیاری، مطرح کرد و یادآور شد: «چند اعتقاد در این خصوص مطرح است. برخی معتقدند چون به همکاری و مساعدت مردم برای مدیریت مصرف نیاز است. همچنین آب یک منشور چندوجهی است که نقشی استراتژیک در حوزه امنیت و منافع ملی دارد، به همین دلیل دولت اگر تمام توان خود را هم به کار بگیرد به تنهایی قادر به حل مشکلات آن نخواهد بود. در عین حال اگر به مسأله اجتماعی شدن آب توجه نکنیم، آسیب اجتماعی به همراه می‌آورد. همانطوری که موضوع آب میان برخی استان‌های کشور همچون اصفهان، چهارمحال و بختیاری و یزد، به کشمکش تبدیل شده است».

بحران آب نه تنها در ایران بلکه در منطقه می رود تا زمینه‌ساز بروز تقابل های قدرت‌های سیاسی شود و پیش‌بینی می شود در آینده‌ای نه چندان دور زمینه‌ساز نزاع‌های جدی در منطقه باشد

اسفندیاری با اشاره به این‌که حدود یک‌سال است مسئولان در بحث آب، از واژه بحران استفاده می‌کنند، ادامه داد: «این امر نشان می‌دهد که ارزیابی بحرانی بودن شرایط در سطح ملی پذیرفته‌شده است. وزیر نیرو، چندی پیش اعلام کرد که از ١٢٠‌میلیارد مترمکعب آب تجدیدشونده سالانه ٩۶‌میلیارد مترمکعب آب مصرف می‌شود. این در حالی است که وقتی مصرف از ٨٠‌درصد آب تجدیدپذیر کشور عبور کند، یعنی از مرحله بحران عبور کرده است.»

در پایان گفتنی است این بحران نه تنها در ایران بلکه در منطقه می رود تا زمینه ساز بروز تقابل های قدرت‌های سیاسی شود و پیش بینی می شود در آینده ای نه چندان دور زمینه ساز نزاع های جدی در منطقه باشد. با توجه به اینکه حتی مناطق پرآب کشور هم با ادامه روند کنونی به سمت تنش آبی پیش می‌روند، آن هم در شرایطی که بسیاری معتقدند نه مردم و نه مسئولان کشور به‌طور واقعی به این باور نرسیده‌اند که وضع بحرانی است و بحران را لمس نکرده‌اند در نتیجه مسوولان کشور باید با هوشیاری از هم اکنون که بحران در ایران شکل گرفته، نسبت به مدیریت آن کوشا باشند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,