Saturday, 18 July 2015
28 October 2021
ایران امروز

«مصائب درآمد وابسته به نفت برای ایران»

2014 October 26

روشنک آسترکی/ رادیو کوچه

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

در اوایل ماه اکتبر صندوق بین‌المللی پول به بررسی این مساله پرداخت که اگر درگیری‌ها در عراق موجب شوک قیمتی نفت شود چه اتفاقی برای اقتصاد جهان خواهد افتاد. در آن زمان گروه تروریستی داعش به سمت شمال عراق پیشروی کرده و صندوق بین‌المللی پول نگران رشد ۲۰ درصدی قیمت نفت طی یک سال بود. این صندوق نتیجه‌گیری کرد در صورت این افزایش قیمت، تولید ناخالص داخلی جهان ۵/ ۰ تا ۵/ ۱ درصد کاهش خواهد یافت و ارزش سهام در کشورهای ثروتمند ۳ تا ۷ درصد سقوط خواهد کرد، بنابراین تورم دست‌کم ۵/ ۰ درصد افزایش خواهد یافت.

در حال حاضر گروه داعش همچنان درحال پیشروی است و روسیه، سومین تولیدکننده نفت جهان، در اوکراین درگیر است، در عین حال کشورهای عراق، سوریه، نیجریه و لیبی که تولیدکننده نفت هستند، همگی دچار نا‌آرامی شده‌اند. با این وجود قیمت نفت خام حدود ۲۵ درصد کاهش یافته و از بشکه‌ای ۱۱۵ دلار در اواسط ژوئن به کمتر از بشکه‌ای ۸۵ دلار در اواسط اکتبر رسیده است.

کارشناسان و تحلیلگران همواره یکی از مشکلات اصلی اصلی اقتصاد ایران را وابستگی به درآمدهای نفتی ارزیابی کرده اند.

درحال حاضر تولید نفت جهان بیش از ۹۰ میلیون بشکه در روز است. با قیمت ۱۱۵ دلار در هر بشکه، سالانه بر ۳/۸ تریلیون دلار بالغ خواهد شد، با قیمت ۸۵ دلار، ارزش سالانه تولید نفت ۲/۸ تریلیون دلار خواهد بود. هر کشور یا گروهی که بیشتر از تولید مصرف می‌کند از این اختلاف یک تریلیون دلاری سود خواهد برد و واردکنندگان از همه بیشتر منتفع خواهند شد.

از سوی دیگر طی سال گذشته تولید توسط کشورهای غیر عضو اوپک مانند روسیه و آمریکا، از ۵۵ میلیون بشکه در روز به ۵۷ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. عربستان به این نتیجه رسیده است که ذی‌نفع‌های اصلی نفت کشورهای غیر عضو اوپک بوده‌اند. برخلاف عربستان، هزینه تولید جدید برای این کشور‌ها بالا است. بنابراین یک دوره نفت ارزان قیمت برخی از تولیدکنندگانی را که هزینه تولیدشان بالا است از چرخه رقابت حذف می‌کند و از جذابیت سرمایه‌گذاری برای سایرین می‌کاهد و اجازه می‌دهد عربستان سعودی سهم بیشتری از بازار را به دست آورد.

1

این در حالیست که عربستان می‌تواند قیمت پایین نفت را تحمل کند؛ زیرا زمانی که قیمت نفت بشکه‌ای ۱۰۰ دلار بود بخش عظیمی از درآمدهای نفتی را پس‌انداز و بخش کمی را خرج کرد. بنابراین

بزرگ‌ترین بازندگان کشورهایی هستند که این کار را نکردند. این کشور‌ها عبارتند از ونزوئلا، ایران و روسیه.

اما ایران برای تامین بودجه برنامه هزینه‌های خود به نفت بشکه‌ای ۱۳۶ دلار نیاز دارد. ایران سال گذشته ۱۰۰ میلیارد دلار حدود ۲۵ درصد از تولید ناخالص داخلی را صرف یارانه مصرف‌کننده کرد.

درآمد نفتی و توسعه ایران

«مصطفی رناسی»، نایب رئیس کمیسیون صنایع اتاق ایران و رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق اصفهان معتقد است افزایش قیمت نفت در سال‌های ۸۴-۸۰ اگر چه باعث افزایش بی‌سابقه درآمدهای نفتی ایران شد اما ملاحظه می‌شود که رشد اقتصادی کاهش یافته که مبین این مطلب است که دو برابر شدن درآمدهای نفتی در سال‌های مذکور علاوه بر اینکه باعث افزایش رشد اقتصادی کشور نشده، بلکه روند ملایم و مناسب رشد سال‌های قبل را نیز پس از مدتی متوقف کرده است و در نتیجه می‌توان گفت که مشکل توسعه اقتصادی ایران منابع نبوده بلکه مدیریت منابع است.

دو برابر شدن درآمدهای نفتی در سال‌های مذکور علاوه بر اینکه باعث افزایش رشد اقتصادی کشور نشده، بلکه روند ملایم و مناسب رشد سال‌های قبل را نیز پس از مدتی متوقف کرده است

کارشناسان و تحلیلگران همواره یکی از مشکلات اصلی اصلی اقتصاد ایران را وابستگی به درآمدهای نفتی ارزیابی کرده اند. یکی از اثرات منفی درآمد وابسته به نفت اینست که افزایش چشمگیر درآمدهای دولت از یک سو باعث کمتر شدن وابستگی دولت به درآمدهای مالیاتی شده و مردم تلاش می‌کنند تا با اتصال نزدیک‌تر به دولت از درآمدهای نفتی منتفع شوند و از طرفی سلطه دولت بر مردم به علت عدم وابستگی به دریافت مالیات بیشتر می‌شود.

دولت‌ها به یمن درآمدهای سرشار نفتی دچار خودبزرگ‌بینی، خودشیفتگی و توهم شده و بدون توجه به اصول اولیه اقتصاد و نظر فرهیختگان، دانشمندان و متخصصان جامعه، همچنین توجه به زیرساخت‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و عمرانی کشور اقدام به تعریف پروژه‌های بزرگ و متنوع کرده که با توجه به عدم تناسب با زیرساخت‌های فوق طرح‌ها ناموفق و ناتمام مانده و مشکلات عدیده‌ای برای کشور ایجاد می‌کند.

همچنین کار‌شناسان معتقدند دولت‌ها با توجه به درآمدهای بادآورده و توسعه واردات نسبت به تولید داخلی توجهی نکرده و بالطبع به نیازهای ساختاری آن‌ها از قبیل تربیت نیروی انسانی مناسب، آموزش‌های حرفه‌ای و تربیت نیروی کار ماهر و کارآمد و انباشت سرمایه انسانی بی‌توجهی نشان داده می‌شود و احساس می‌کنند که بدون توسعه نیروی انسانی ورزیده و مناسب به موفقیت دسترسی پیدا می‌کنند؛ زیرا فکر می‌کنند که همه چیز با سرمایه‌های مادی قابل خریداری از خارج از کشور است.

 2

درآمد نفتی و سلطه دولت

از سوی دیگر همانطور که در ایران هم مشهود است با توجه به اینکه توزیع درآمدهای نفتی از بالا به پایین جامعه است، بنابراین هر چقدر افراد به راس هرم و حاکمیت نزدیک‌تر باشند از این منابع خدادادی بیشتر استفاده کرده و در ‌‌نهایت باعث ایجاد اختلاف طبقاتی شدید در جامعه می‌شوند.

تزریق منابع نفتی به اقتصاد، باعث افزایش تقاضا در کشور شده که دولت‌ها برای جلوگیری از تورم اقدام به افزایش مصنوعی ارزش پول ملی با تزریق دلارهای نفتی و در نتیجه افزایش واردات کرده که منجر به کاهش توان رقابتی تولیدکنندگان داخلی می‌شود. واحدهای تولیدی با افزایش قیمت تمام شده ناشی از تورم داخلی مواجه می‌شوند و با ثابت ماندن نرخ ارزهای خارجی شاهد عرضه ارزان کالاهای خارجی در بازار داخلی و عدم امکان رقابت کالاهای ایرانی در بازارهای صادراتی خواهیم بود.

استقلال مالی دولت به آن اجازه می‌دهد تا خواست خود را به جامعه تحمیل کند و این امر گسترش مداخله دولت در امور اقتصادی، توزیع درآمدهای نفتی جهت جلب حمایت سیاسی و گسترش ابزارهای سرکوب را به دنبال خواهد داشت

کشورهای صادرکننده نفت در حالی که از تورم شدید رنج می‌برند ولیکن ثابت نگه‌داشتن قدرت پول ملی نسبت به ارزهای خارجی را از افتخارات خود دانسته و با تزریق مستمر دلارهای نفتی باعث ثابت نگه‌داشتن قیمت ارزهای خارجی می‌شوند که نهایتا باعث کاهش توان رقابت تولید‌کنندگان داخلی می‌شود.

با افزایش درآمدهای نفتی حجم دولت به صورت مستمر بزرگ شده و ایجاد بروکراسی فزاینده می‌کند. این امر باعث کوچک شدن بخش خصوصی و افزایش بنگاه‌های دولتی می‌شود و با توجه به سودده نبودن بنگاه‌های دولتی پس از چند سال شاهد خواهیم بود که قسمت عمده درآمد دولت صرف پرداخت حقوق مستخدمان دولت و کسر بودجه بنگاه‌های دولتی می‌شود.

در پایان گفتنی است افزایش درآمدهای نفتی و استقلال نسبی دولت از درآمدهای عمومی و مالیاتی و افزایش روحیه خود‌بزرگ‌بینی باعث عدم توجه و نیاز به نهادهای اجتماعی، NGO‌ها و بخش خصوصی می‌شود. استقلال مالی دولت به آن اجازه می‌دهد تا خواست خود را به جامعه تحمیل کند. این امر با استفاده از ابزارهای متعددی انجام می‌گیرد که گسترش مداخله دولت در امور اقتصادی، توزیع درآمدهای نفتی جهت جلب حمایت سیاسی و گسترش ابزارهای سرکوب را به دنبال خواهد داشت. در عرصه بین‌المللی نیز بعضا روحیه خود‌بزرگ‌بینی باعث عدم توجه به قوانین و نهادهای پذیرفته شده بین‌المللی و ایجاد مشکلات عدیده می‌شود.

بیشتر بخوانید

جدی شدن بحران منابع آب در ایران

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , 

۱ Comment

  1. 1

    wh0cd989250 cheep levitra for sale how much does ivermectin cost buy diclofenac lisinopril