Saturday, 18 July 2015
15 October 2021
به بهانه مذاکرات هسته‌ای

«روحانی و سعودیزه کردن سیاست خارجی ایران»

2014 November 14

مهران امیراحمدی / مقاله وارده / رادیو کوچه

 

رویکرد جدید ایران در مذاکرات هسته‌ای با «گروه پنج به علاوه یک» و، به تبع آن، در پیش گرفتن سیاستی متفاوت نسبت به دوره‌های قبل، نشان از این فرضیه دارد که روحانی در صدد آن است تا در سیاست خارجی خویش رویکردی همچون کشورهای حاشیۀ خلیج فارس، به خصوص عربستان، نسبت به دنیای آزاد در پیش گیرد. این در حالی است که بحران اکراین، ظهور داعش، و چالش در روابط چین با کشورهای آسیای شرقی همچون ژاپن، ویتنام… موجب گشته است که از سرعت این فرایند اندکی کاسته شود.

و اما این رویکرد از چه مختصاتی برخوردار است؟ اگر توجه داشته باشید، متوجه این نکته خواهیم شد که کشورهای عربی حاشیۀ خلیج فارس همگی از رابطۀ بسیار خوب دیپلماتیک و اقتصادی با غرب، به ویژه با ایالات متحده، برخوردارند. این در حالی است که مولفه‌های حقوق بشری و فراگردهای دموکراتیک، حتی در شکل حداقلی آن، در کشورهای یاد شده به چشم نمی‌آید و حاکمان آن ممالک به طرز بی‌رحمانه‌ای، و به انحاء مختلفی، به سرکوب مطالبات مردمان تحت انقیاد خویش، با استناد به قوانین شریعت، می‌پردازند؛ اما چرا هیچگاه به طور جدی از جانب جهان غرب مورد پرسش قرار نمی‌گیرند؟

arab

به نظر می‌رسد آنچه که بقا و دوام ایشان را، با چنین مختصاتی، تداوم داده، بیش از پیش ناشی از چگونگی تنظیم روابط دیپلماتیک سیاسی و روابط اقتصادی آن‌ها با مواضع و منافع غرب می‌باشد. لازم به یاد آوری است که بازتعریف غرب از دموکراسی و حقوق بشر بیشتر بر تجارت آزاد و اقتصاد باز متمرکز می‌گردد تا سایر عناصر دموکراتیک. به تعبیر دیگر، در نئولیبرالیسم افسار گسیخته، تجارت آزاد شرط لازم، لاینفک و عنصر اصلی دموکراسی قلمداد می‌شود.

از این منظر، اگر حکومتی تمام رویکردهای دموکراتیک را در برپایی یک نظام سیاسی مردم مدار رعایت کند اما در حوزۀ اقتصاد التفاتی به نظریات «جمع باورانه» یا سوسیالیستی داشته باشد از سوی ایشان به عنوان یک نظام دموکراتیک اصیل و پویا شناخته نمی‌شود.

باری، کیفیت و چگونگی دیپلماسی مورد نظر، این درس بزرگ را به ما می‌دهد که الویت اول و اساسی دولت‌ها، حتی در نظام‌های دموکراتیک، حول محور منافع و مؤلفه‌های اقتصادی می‌چرخد!

و اما هدفم از نگاشتن این مقدمه چیزی نبود جز اینکه بگویم روحانی نیز با تأسی از این الگو و متد منطقه‌ای، در صدد آن است تا سیاست خارجی دولت خود را با جهان غرب تنظیم و مدیریت کند. چرا که تنها راه بقای نظام کنونی با چارچوب استبداد دینی، در پیش گرفتن چنین فرایندی است! در واقع تنها گریزگاه حکومت اسلامی از شرایط بحرانی اخیر چیزی نیست جز در پیش گرفتن سیاستی همچون عربستان سعودی و اقمارش در منطقۀ خلیج فارس. بهتر بگویم: سرکوب و تحدید آزادی‌های مدنی و سیاسی در داخل، و تساهل و روابط اقتصادی گسترده با دنیای آزاد! هنوز یادمان نرفته که مدیر عامل از دنیا رفتۀ «توتال» فرانسه همین چند ماه پیش در حضور رسانه‌های ارتباط جمعی از پیشنهاد‌های «سکسی» دولت روحانی در حوزۀ قرارداد‌های نفتی خبر می‌داد!

rohani

و اما می‌توان پرسید که آیا روحانی هیات حاکمه و شخص ولی فقیه را قبل از انتخابات ریاست جمهوری مجاب به در پیش گرفتن چنین رویه‌ای کرده است و یا بعد از انتخابات؟ و یا اساساً او محصول یک اجماع کلی در ساخت سیاسی نظام است؟

به باور نگارنده، گمان دوم و سوم منطقی‌تر به نظر می‌رسند. این فرضیه از این جهت تقویت می‌شود که در طول مبارزات انتخاباتی ریاست جمهوی اخیر، «علی اکبر ولایتی» به طور تلویحی در مناظره‌های تلویزیونی چنین رویکردی را مطرح کرده و در مقابل نامزد افراطی اصولگرایان، یعنی «جدیدی»، درست با تکیه بر رویهء کنونی روحانی، موضع گرفته بود. این در حالی است که او از نزدیکان خاص خامنه‌ای و مشاور اول وی در امور بین الملل می‌باشد. در واقع ولایتی وزیر خارجۀ کل نظام می‌باشد و بعضاً برای مذاکرات خارجی نیز راساً اقدام می‌کند.

اما برای در پیش گرفتن چنین رویکردی ابتدا باید تحریم‌ها رفع گردند و ارتباط با امریکا و غرب از حالت تخاصمی به شرایطی عادی و چه بسا دوستانه، مبدل شود. به نظر می‌رسد توافق اتمی بین غرب، به ویژه با امریکا، موقعی صورت می‌گیرد که حاکمان نظام کنونی توانسته باشند تضمین‌های لازم برای بقای خویش را از ایشان گرفته باشند. اگرچه بین حاکمیت یک اجماع کلی در این امر وجود ندارد اما آنچه مسلم است رهبر و دولت در حال نزدیک شدن به چنین سیاستی هستند.

ناگفته نماند که روحانی، در بین تمام روسای جمهور بعداز انقلاب، نزدیک‌ترین فرد به خامنه‌ای می‌باشد. در واقع روحانی از دست پرودگان خامنه‌ای از قبل از انقلاب بوده است. این یک نگاه بسیار ساده اندیشانه است که بگوییم این دو در تقابل با هم هستند. حمایت‌های پی در پی رهبر از روحانی و بالعکس روحانی از وی، و نیز حمایت‌های آشکار نیروهای نظامی منتسب به رهبر از روحانی همچون «سید حسن فیروز آبادی» دلیل محکمی بر این ادعا است. به دیگر سخن، روحانی حد میانگین و نقطۀ اعتدال و بقای نظام کنونی است.

بنظر می‌رسد که تمام این مسایل در حالی مد نظر بوده که هنوز تنش بین غرب و روسیه در اکراین شکل نگرفته و گروه تروریستی داعش اینچنین به طور جدی مجال ظهور پیدا نکرده بود. اما دو بحران مورد نظر موجب گشته تا سران جمهوری اسلامی، به خصوص شخص خامنه‌ای، آلترناتیو دیگری نیز پیش روی خود داشته باشند و با جسارت بیشتری در مذاکرات هسته‌ای حضور یابند.

mozakratatomi

بحران اکراین باعث گشته است که روسیه و ایران هر دو به یکدیگر به عنوان یک گروگان نگریسته و یکدیگر را به عنوان ابزار باج یگری روی میز مذاکره و معامله با غرب بگذارند. عقد قرارداد اقتصادی جدید با روسیه (مبادلهء نفت با کالا) نیز تائید کنندهء چنین فرضیه‌ای است. افزون بر آن، عقد قرارداد جدید روسیه مبنی بر ساخت دو رآکتور جدید هسته‌ای در بوشهر این فرضیه را تقویت می‌کند که دولتمردان حکومت اسلامی بیش از پیش می‌خواهند، از این طریق، غرب را تحت فشار قرار دهند.

همین شرایط مورد اشاره سبب شده که شخصیت نه چندان مقتدری همچون اوباما در برابر حاکمان فرصت طلب جمهوری اسلامی با نرمش بیشتری موضع گیری کند. این درحالی است که ظهور داعش در عراق و سوریه نیز موجب شده که غرب تساهل ناشیانه‌ای را نسبت جمهوری اسلامی روا دارد و، حداقل در این مورد، به سوی یک همکاری منطقه‌ای حرکت کند.

تمام این قضایا در حالی صورت گرفته است که جمهوری خواهان در انتخابات اخیر به طرز قابل ملاحظه‌ای بر رقیب دموکرات خویش چیره گشته‌اند و عملاً مجلس سنا و کنگره را با قاطعیت از ایشان ستانده‌اند. این رخداد مهم سبب گشته تا سیاست خارجی اوباما بیش از گذشته از سوی رقبای دموکرات‌اش به چالش کشیده شود و، به تبع آن، وزن مماشات گران و جمهوری اسلامی در مذاکرات اخیر کاهش یابد. چرا که جمهوری خواهان به نسبت از موضع قوی تری به مذاکرات هسته‌ای و یا هر موضوع دیگری می‌نگرند.

باری! در صورت بروز چنین رویکردی، ما شاهد یک رابطهء برد ـ برد از دو سو خواهیم بود. اما، متاسفانه، در هیچ سوی این معادله جایی برای منافع ملت ایران در نظر گرفته نمی‌شود. به دیگر سخن، تنها غرب و حاکمان مستبد و دین فروش کنونی، برندهء این بازی خواهند گشت و مردم ایران، مانند مردم سایر نقاط خاورمیانه، بازندهء اصلی آن خواهند شد، بدون اینکه هیچ نقش و منافعی در این فرایند داشته باشند.

حرف آخر

متاسفانه برخی از نیروهای مخالف جمهوری اسلامی، و حتی دولتمردان غربی، به این باور رسیده‌اند که جناحی از حکومت اسلامی (جناح اصولگرا – افراطی) مخالف فرایند مذاکرات هسته‌ای بوده و نه تنها به مذاکرات اعتنایی ندارد بلکه می‌خواهد پای مردم ایران را به جنگی دیگر بکشاند. نگارنده به جرات ادعا می‌کنم که خامنه‌ای و جناح اصولگرا بیش از سایر جناح‌های حکومت مایل به توافق هسته‌ای می‌باشند و به طرز عجیبی از حملهء نیروهای خارجی و تحریم‌های اقتصادی در هراس مضاعف به سر می‌برند؛ چرا که، در صورت عدم توافق هسته‌ای و اعمال تحریم‌های مضاعف اقتصادی، ما شاهد نارسایی‌های اقتصادی- اجتماعی دو چندانی خواهیم بود که می‌توانند چه بسا مقدمات شورش‌های خیابانی و حتی انقلابی دیگر را فراهم کنند.

khamnei

اما چرا در رسانه‌های منتسب به ایشان دائما به مخالفت با توافق هسته‌ای دامن زده می‌شود؟ به باور نگارنده، این امر حاکی از یک تقسیم کار ریاکارانه مابین نیروهای حاکم است. مذاکره کنندگان ایرانی، و نیروهای هوادار آن در خارج از کشور، مدام به نخبگان و سیاستمداران غربی یاد آور می‌شوند که اگر با ما به توافق نرسید موجب تضعیف ما در داخل کشور می‌گردید و در ‌‌نهایت باید با نیروهای تندرو و طرفدار جنگ روبرو شوید. شوربختانه، برخی دانسته و برخی بدون اینکه خود بدانند، در دام این بازی ریاکانه افتاده و بیش از پیش سعی می‌کنند طرف‌های غربی را به سازش بیشتری نسبت به حاکمان انسان گریز کشورمان وادار کنند.

این‌ها‌‌ همان کسانی هستند که وقتی شخص رهبر، در طول انتخابات ریاست جمهوری اخیر، خطاب به مخالفان جمهوری اسلامی اعلام داشت که «برای نجات کشور هم که شده، در انتخابات شرکت کنید» به درخواست او لبیک گفته و پیشاپیش شیفتگان حکومت اسلامی به سفارت خانه‌های آن هجوم بردند تا حضور پر شور ایشان، صندوق رای «حسینیهء ارشاد» را در ذهن آدمی تداعی کند. جالب اینکه ایشان نه تنها به شخص خامنه‌ای لبیک گفته، بلکه به موسوی و کروبی هم خیانت کردند. چرا که حتی موسوی و کروبی نیز از جملهء تحریم کنندگان انتخابات اخیر بودند!

بیخود نیست که «سید حسین موسوی تبریزی»، دبیر کل مجمع مدرسین حوزهء علمیهء قم و دادستان کل دادگاه‌های انقلاب در زمان رهبری روح‌الله خمینی، طی یک سخنرانی در کتابخانۀ اقبال قم گفت: «این حکومت باید آن‌چنان شکر خدا کند که منطقی‌ترین و بی‌توقع‌ترین اپوزیسیون در همین حکومت وجود دارد.»

این مطلب بدون ویرایش رادیو کوچه منتشر شده است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,