Saturday, 18 July 2015
21 October 2021
روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان

«مبارزه علیه خشونت جدا از مبارزه برای صلح نیست»

2014 November 26

گزارش / رادیو کوچه

مهشید شریف – منبع: مدرسه فمینیستی

 

چهارم آذر ماه ۱۳۹۳، مصادف است با ۲۵ نوامبر، «روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان». به همین مناسبت، مهشید شریف در مطلب زیر، ما را به تجربه زنان از خشونت در جوامع مختلف به ویژه در خاورمیانه رجوع می‌دهد:

خشونت پدیده‌ای است انسانی و هر جامعه‌ای به نسبتی درگیر آن است. سازمان بهداشت جهانی در شناسایی پدیده خشونت در تعریف فراگیری می‌گوید «خشونت به معنای استفادۀ عمدی از نیروی فیزیکی، تهدید و یا تهدید عملی بر علیه خود، گروه یا افراد جامعه‌ای است که نتایج آن و یا احتمال نتایج آن می‌تواند مرگ، صدمۀ روانی، رشد ناموزن و یا محرومیت باشد.»

هر سال در سراسر جهان بیش از یک میلیون انسان قربانی خشونت‌های اجتماعی و فردی می‌شوند. در برابر هر یک نفری که در خشونت‌ها با مشخصات گوناگون، قربانی می‌شود، طیف وسیعی نیز از نتایج مشکلات سلامت جسمی و روحی، آسیب پذیری و عدم امینت روزمره رنج می‌برند. خشونت بار سنگینی به اقتصاد ملی کشور‌ها تحمیل می‌کند و شرایط نامطلوب و خشونت بار میلیون‌ها انسان، توان کارآیی و تولید و خلاقیت را از آن‌ها سلب می‌کند.

فاجعه بزرگ آن است که نود درصد خشونت‌هایی که به مرگ انسان‌ها منجر می‌شود در جامعه‌های فقیر و کم درآمد صورت می‌گیرد که فقر به تنهایی مهم‌ترین عامل ایجاد کنندۀ خشونت است. در جامعه‌های نابرابر که فقر مشروعیت پیدا می‌کند گرایش به خشونت، پیدایش گروه‌ها و باندهای برتری جو، گرایش به بنیادهای فکری و اعتقادی بنیادگرایانه که راه زورگویی را بر دیگران با تکیۀ به خرافات و برداشت‌های تاریخی و فرهنگی باز می‌کند، همه و همه حاصل نادیده گرفتن قدرت تخریب خشونت در جوامع بشری است.

khoshonat..

در این میان بسیاری از زنان ناخواسته در معرض خشونت‌های جاری جامعه قرار می‌گیرند. امروز با گسترش اخبار و اطلاعات دربارۀ آن‌ها کمتر کسی است که نداند تاًثیر آسیب‌های خشونت‌های فیزیکی بر زنانِ کم توان جامعه چیزی جز اختلالات روانی، بیماریهای مقاربتی، رنج دائمی از رفتار جنسی نامناسب شریک خود، نابرابری جنسیتی، بارداری‌های ناخواسته و ابتلا به بیماریهای گوناگون، چیز دیگری به ارمغان نیاورده است.

جوامعی توانسته‌اند با اعتماد به درد‌شناسی نهادهای مدنی و با اعتقاد به توانمندسازی‌های افراد جامعه، اعم از زن و مرد، به تناسب شرایط اقتصادی و فرهنگی خود به پدیدۀ خشونت نگاه عمیق تری داشته باشند و فجایع حاصل از آن را دریابند و به یاری مشارکت حقوقی و مدنی شهروندان خود، راه‌های بروز خشونت را مسدود کنند. اگر چه نمی‌توان جامعه‌ای را نام برد که تمام و کمال توانسته باشد به پدیدۀ زایش خشونت چیره شده باشد اما نحوۀ حساسیت‌های قانونگذاران و ایجاد حصار قانونی جهت امنیت فردی و اجتماعی افراد، برخورد و آموزش عمومی شهروندان و توانمندسازی‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ملاک ارزیابی آن‌ها در مبارزه با خشونت‌های جمعی و فردی می‌باشد.

مبارزه علیه خشونت بر زنان، در جهان امروز ما ابعاد گسترده‌ای یافته. علاوه بر نامگذاری روزی به این عنوان در عین حال شاهدیم که دو نهاد بین المللی، سازمان ملل و سازمان بهداشت جهانی، با جدیت سلامت و امنیت زنان کم توان جامعۀ بشری را مورد توجه قرار داده و کشورهای بیشتری را ملزم به رعایت حقوق آن‌ها می‌نماید.

صرف نظر از قضاوت در مورد این گونه رفتار‌ها و اقدامات ارگان‌های بین المللی، هر روز شاهد رشد نهادهای مدنی و مترقی به عنوان وجدان عمومی جهت احیای حقوق انسانی در سراسر جهان هستیم که با پشتوانۀ فعالان حقوق بشر نه تنها در درد‌شناسی مصیبت خشونت علیه زنان پیشتازند بلکه پیگیرانه به اهمیت حقوق اولیه انسانی و راه‌های دستیابی به سلامت و امنیت فردی و اجتماعی پافشاری می‌کنند.

امروز بر همگان روشن است که مبارزه بر علیه خشونت به هیچ عنوان جدا از مبارزه برای صلح نیست. مبارزه‌ای که داوطلبان آن به این باور رسیده‌اند که برای نیستیِ خشونت، می‌بایست در درخواست عمومی جامعه مدنی مبنی بر دستیابی به آموزش و بهداشت، رهایی از ترس‌های بروز خشونت و امنیت انسانی پایدار بود.

«جودی ویلیامز»  برنده جایزه صلح در سال ۱۹۹۷ و یکی از چهره‌های فعال مبارزه برای جمع آوری می‌ن‌های باقی مانده در سرزمین‌های جنگی، در یکی از سخنرانی‌های خود می‌گوید «نمی‌توانیم مسئولیت جنگ و تولید و ساخت اسلحه و ابزار جنگی را به عهده بگیریم و در عین حال از خود و دیگران انتظار داشته باشیم به خشونت خاتمه داده شود.» او زن‌های آسیب دیدۀ بسیاری را در سراسرجهان ملاقات کرده است که ضایعات بعد از جنگ و از جمله انفجار مین‌های کاشته شده در زمین چگونه زندگی و سلامت آن‌ها را با خطر جدی روبرو کرده است.

min

 

جنگی را نمی‌توان نام برد که بار سنگین و ضایعات آن مستقیم و غیر مستقیم به دوش زنان نبوده باشد. «زینب سلبی» فعال حقوق زنان از کشور عراق و از بازماندگان جنگ ایران و عراق است. او سال‌هاست در نهادی بنام «زنان برای زنان» به جمع آوری سرگذشت دردناک زنانی که در حاشیۀ جنگ‌ها در معرض خشونت‌های بی‌شماری قرار گرفته‌اند، می‌پردازد. او صدای زنانی را انعکاس می‌دهد که بسیاری از آن‌ها از ترس‌های به جا مانده در روح و ضمیرشان می‌گویند. زخم‌هایی که هرگز التیام نیافته و چه بسا به خاطر آشفتگی‌های پس از جنگ نیز به فراموشی سپرده شده است.

خانم سلبی می‌گوید با آنکه زنان عموماً در شکل گیری جنگ‌ها دخالتی ندارند و برپا نگاه داشتن زندگی در پشت جبهه‌ها به آن‌ها سپرده می‌شود و از هیچ خشونتی نیز در امان نیستند اما قراردادهای صلح بدون حضور آن‌ها و بدون درخواست بخشش از آن‌ها به خاطر تمام رفتارهای غیر انسانی که در مورد آن‌ها اتفاق افتاده، صورت می‌گیرد. او به زنان بی‌پناهی اشاره می‌کند که امروز بخش عمدۀ پناه جویان وحشت زده از جنگ‌های داخلی سوریه و عراق را تشکیل می‌دهند که با کوله باری از رنج و مشقت، کودکان کوچک خود را به دندان می‌گیرند و فرار می‌کنند.

«کریما بنوونه» حقوقدان الجزایری که خودش نیز خشونت‌های گروه‌های بنیادگرا در قالب مذهب را تجربه کرده است، در پناه قوانین بین المللی و فعالیت در نهادهایی که خشونت علیه حقوق اولیۀ انسانی زنان را هدف گرفته‌اند، صدای دیگری از مبارزۀ زنان بر علیه خشونت است. او بار‌ها جامعۀ جهانی را به چالش کشانده است که چگونه چشم به روی زنان قربانی جنگ‌های داخلی الجزایر در دهۀ سیاه، بسته است. او با بیش از سیصد زن مسلمان و فعال حقوق مدنی در سی کشور به گفتگو می‌نشیند و از مبارزۀ صلح طلبانۀ آنان با بنیادگرایی‌های محلی و قومی و مذهبی درس می‌گیرد. بنوونه معتقد است نهادهای مدنی که برای مبارزه با خشونت علیه زنان شکل گرفته‌اند، نه تنها بر علیه خشونت فردی، خانوادگی و اجتماعی مبارزه می‌کنند بلکه بیش از آن سدی برای بازتولید تروریسم توسط بنیادگرا‌ها می‌باشند.

sorya1

اثبات حقانیت گفتۀ او را در نقطۀ دیگری از جهان پیدا می‌کنیم. «ماریا بشیر» تنها زنان دادستان است که در هرات پایتخت افغانستان، در میان حفاظت گارد امنیتی به کار مشغول است. او روزانه صد‌ها پروندۀ زن‌هایی که مورد خشونت‌های خانوادگی و اجتماعی – از آسیب‌های جسمی تا فشارهای مستمر روحی روانی- قرار گرفته‌اند، را بررسی می‌کند و حمایت‌های قانونی برای آن‌ها فراهم می‌کند. در مصاحبه‌ای می‌گوید گروه طالبان با تضادی که با زنان احساس می‌کنند عملاً قوانین حقوق بشر را زیر پا می‌گذارند. در عین حال می‌افزاید مردان افغان با مراجعه به او و کمک قانونی که دریافت می‌کنند، عملاً با دنیای پر تضاد و تناقض گذشته خود و ستیزه جویی بر علیه زنان فاصله می‌گیرند. ماریا بشیر معتقد است تا نهادینه شدن دموکراسی در افغانستان که بی‌تردید در کاهش خشونت بر علیه زنان هم تبلور پیدا می‌کند، راه درازی باقی است اما به هرحال زنانی مانند او با پرچم صلحی که به دوش گرفته‌اند، مردود بودن تفکر بنیادگرا‌ها را نیز نشانه گرفته‌اند. ماریا بشیر اعتقاد دارد علیرغم هر خطر و ریسکی که زندگی زنان افغان را تهدید می‌کند، کاهش خشونت تنها یک راه بیشتر ندارد و آنهم پرداختن به این مسئله توسط زنان و مردانی است که عرصه فعالیت‌های اجتماعی را به روی خود می‌گشایند.

«زاک ابراهیم» با نوشتن کتاب «پسر تروریست، داستان یک انتخاب» توانست توجه بسیاری از نهادهای فعال حقوق زنان را به خود جلب کند. زاک ابراهیم در این کتاب که شرح حال خود اوست، توانسته مکانیسم خشونت پروری علیه زنان را در گروه‌های بنیادگرا نشان دهد. او می‌گوید بدون پرورش خشونتی پنهان در خود، کسی قادر نیست دیگری را در معرض رفتارهای غیر انسانی قرار بدهد. آنچه که بعد‌ها با پوشش‌های اعتقادی-فرهنگی به نام مردانگی، مسئولیت در برابر خداوند، مسئولیت مردانه، سرپرست خانواده و غیره مجوز هر رفتار غیر انسانی و خشونت بار را با زنان صادر می‌کند، می‌بایست آبشخوری از همین جنس را در خود نهادینه کرده باشد. داده‌های زاک ابراهیم توانسته مبنای خشونت در میان مردان جوان را بازگو کند که در جای خود منبع آموزشی مفیدی برای نهادهای مدنی به شمار می‌رود. این واقعیت پذیرفته شده که مردان خشونت گرا در محیط‌های خشونت پرور رشد می‌کنند و در واقع خشونت ورزی را تدریجا می‌آموزند. فاجعه آنجا بیشتر خودنمایی می‌کند که رفتار خشونت آمیز آنان مورد تشویق و تصدیق مبلغان خشونت قرار می‌گیرد. در واقع کدهای ارتباط اجتماعی و مهارت‌های فردی آن‌ها از این طریق تقویت می‌شود و بازخورد مثبت پیدا می‌کند.

واقعیت نیز همین را می‌گوید بدون زیر ذره بین بردن منابع خشونت و همدلی و همراهی مردان فعال جامعۀ مدنی، رسیدن به آرمان‌های فعالان مبارزه برای حقوق انسانی زنان در چشم انداز دورتری قرار می‌گیرد. یکی از مردان فعال حقوق بشری که توانسته افق‌های جدیدی را در این زمینه بگشاید، «جکسون کَتز» است. کتز معتقد است که در اکثر قریب به اتفاق جوامع تمایل آشکار و پنهان بر این است که مسئلۀ زنان «موضوعی مربوط به زنان» است. به همین دلیل در برخورد با قربانیان خشونت‌های خانوادگی، عموماً تمایل بر این است که احساسات و توجه معطوف به «قربانی» شود و عملاً آمران فراموش می‌شوند.

sorya

پدیده‌های خشونت زا و افراد خشونت گرا در هر جامعه‌ای مشخصات خاص خود را دارند. در باز‌شناسی این دو وجه است که می‌توان به کنترل آن امید بست. در چنین بستری است که راه‌های کنترل و از بین بردن خشونت‌های فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی مهیا می‌شود، و در نتیجه در جامعۀ مدنی مهارت‌های اجتماعی و درک پدیده‌های اجتماعی رو به افزایش می‌گذارد.

در برخورد با مسئلۀ اسیدپاشی و ابراز انزجار عمومی جامعه خودمان به حقایقی بر می‌خوریم که بیانگر رشد اعتراض و درخواست‌های مدنی شهروندان است.‌‌ همان طور که جولی ویلیامز می‌گوید، نمی‌توان ترغیب کننده خشونت بود اما نتایج آن را نادیده گرفت. و یا بر اساس نطریۀ کتز، کم بها دادن به عملکرد آمران خشونت به معنای تکرار مستمر آن خشونت است.

جامعۀ مدنی کشور ما این بار در کنار صالحان و فعالان حقوق مدنی، خشونت خیابانی در قالب اسیدپاشی را نشانه گرفت و به درستی خشونت «اسیدپاش» را که حاصل عملکرد آنهاست، به تمامی زیر سؤال برد. در این همصدایی و مجرم خواندن افراد خشونت گرا و درخواست برخورد مسئولانه با این پدیدۀ ضد انسانی، فصل نوینی در فعالیت‌های مدنی شهروندان گشوده شد. درخواست یکپارچۀ شهروندان مبنی بر پیگیری رفتار غیر انسانی آمران در واقع نه تنها فرصت هرگونه گشاده دستی را از آنان سلب کرد بلکه از طرف دیگر افق مبارزه ترقی خواهانۀ جنبش زنان کشور را نیز به نمایش گذاشت.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,