Saturday, 18 July 2015
02 April 2020
در داخل به توافق می‌رسیم

«ابراهیم یزدی: وعده‌های روحانی به مردم لازم‌الاجرا است»

2014 December 08

گزارش / رادیو کوچه

منبع: میزان خبر

 
دستیابی به توافق جامع و حل اختلافات فی‌مابین ایران و کشورهای غربی یکی از وعده‌های انتخاباتی حسن روحانی و محل تمرکز دولت یازدهم بود. امری که به‌رغم تلاش‌های تیم سیاست خارجی دولت و امید مردم تاکنون به‌صورت کامل محقق نشده است. اما ایا در این میان به توافقی جامع در درون کشور نیاز نیست؟ ابراهیم یزدی، فردی که باید بیش از هر چیز او را سیاست‌مداری کهنه‌کار و آشنا به مناسبات بین‌المللی بدانیم ترجیح داد پاسخ به این پرسش را موکول کند به مشخص شدن نتیجه مذاکرات وین. روز چهارم آذر و پس از مشخص شدن توافق بر سر تمدید مذاکرات مجدداً با او تماس گرفتیم. دبیر کل حزب نهضت آزادی ایران معتقد است که در جامعه جهانی نمی‌توان اموری ازاین‌دست را از یک دیگر تفکیک کرد. شرایط داخلی کشور، اوضاع منطقه‌ای و بین‌المللی ایران ازنظر او با یک دیگر در ارتباط هستند. اما او همان‌طور که هم‌راستا شدن منافع ایران و کشورهای غربی را عامل دور یا زود به نتیجه رسیدن مذاکرات می‌داند، چینش نیروهای سیاسی کشور را نیز دلیل دستیابی به توافق جامع در داخل می‌داند. حصول این دو توافق نه تنها خواست مردم و دولت یازدهم که شرط مردم برای بیعت با حسن روحانی، رییس جمهوری ایران بود. بیعتی که حسن روحانی شرعاً و قانون ملزم به اجرای آن است. 
گذشته از تلاش‌های دیپلماتیک دولت یازدهم، احساس می‌شود در درون کشور نیز به یک توافق جامع نیاز است. بدون توافق جامعه در درون کشور آیا ایران می‌تواند جایگاهش را در دنیا بهبود بخشد؟ 
این مسائل به هم مربوط است. مانند ظروف مرتبط در علم مکانیک. من یک بحثی را سال‌ها پیش مطرح کرده بودم به نام «حاکمیت ملی و حاکمیت ملت» حاکمیت ملی اصلی است در منشور سازمان ملل که بر اساس آن این سازمان حق ندارد در مسائل داخلی کشورها دخالت کند. آقای کوفی عنان، دبیر کل سابق سازمان ملل، هنگام دریافت جایزه صلح نوبل اعلام کرد که بسیاری از اعضای سازمان ملل بیانیه جهانی حقوق بشر را نقض می‌کنند و به استناد اصل حاکمیت ملی مانع دخالت سازمان ملل می‌شوند. او ضمن اعتراض به این رفتار برخی از دولت‌ها اظهار داشت که بخش وسیعی از اعتبار و قدرت سازمان ملل به دلیل این اصل زیر سئوال می‌رود. آقای کوفی عنان در دوره ریاست خود دادگاه کیفری بین‌المللی را تأسیس کرد که می‌تواند کسانی را که دست به کشتار مردم می‌زنند، در هرکجای دنیا و از هر ملیتی بازداشت و محاکمه کند. دوم اینکه کمیسیون حقوق بشر را به سطح شورای حقوق بشر، هم سطح. هم وزن شورای امنیت، ارتقاء داد.
در دهکده جهانی میزان و ارزش حاکمیت ملی در رابطه مستقیم با تحقق حاکمیت ملت است. بنابراین ما باید در داخل مسائل خودمان را حل کنیم. در این هفته یک واقعیت خیلی مهمی اتفاقی افتاد. هرچند مذاکرات در این دور به نتیجه نرسید، اما اگر منافع آمریکا ایجاب نمی‌کرد، این کشور با تمدید مدت مذاکرات موافقت نمی‌کرد. یعنی شرایطی پیش آمده که منافع ایران و آمریکا هم سو شده است. هر دو کشور به رغم اختلافات مجبور شده‌اند برای دستیابی به اهدافشان با یک دیگر کنار بیایند. سخنان وزیر خارجه آمریکا در هنگام اعلام تصویب تمدید مدت مذاکرات، بسیارگویا بود. ملت‌ها و کشورهای جهان از طریق فرایند یاد گیری به نتایجی می‌رسند که از راه‌های دیگر امکان پذیر نیست. تاریخ بشر تجربه دو جنگ بزرگ حهانی را در اروپا دارد. اما تنها درسی که کشورهای اروپایی از این دو جنگ آموختند این بود که اگر المان و فرانسه با یک دیگر متحد شوند توانایی اداره کل قاره اروپا را دارند. یادگیری در فرایند تجربه برای ما ایرانیان نیز میسر است.

yazdi_1392

در ایران چینش نیروها به‌گونه‌ای است که به تدریج به این نتیجه می‌رسند که منافع هر دو گروه درگرو این است که دیر یا زود دست، هر یک با حفظ مواضع اصولی خود، از این تعارضات بردارند و هماهنگی و سازگاری با یکدیگر را انتخاب کنند.. اگر به مقاله من در مورد جمهوری پنجم و انتخابات خرداد ۹۲ مراجعه کنید، به‌خوبی متوجه این موضوع خواهید شد. هرچند ممکن است گروهی باشد که به ایجاد مشکل برای دولت یازدهم و حتی سرنگونی این دولت تمایل داشته باشد و توانایی این کار را نیز دارد، اما به این عمل دست نمی‌زد. کدام عمل بازدارنده جلوی این گروه را تا کنون گرفته است؟ اصل بقای ذات که غریزی است. این گروه به صورت غریزی می‌داند که اگر آقای روحانی را به پایین بکشد، همراه او به زیر آب فرو می‌رود. به نظر من دیر نخواهد بود که ما در داخل ایران نیز به وفاق ملی دست پیدا کنیم.
چه موانعی تا امروز مقابل این توافق جامع در داخل کشور وجود داشته است. 
من تحلیلی را که وزارت اطلاعات در خرداد سال ۹۱ در مورد نیروهای برانداز و مخالف در سایت‌ها منتشر کرده بود خواندم. خواننده این تحلیل متوجه می‌شود که وزارت اطلاعات دولت گذشته همه‌چیز را سیاه سیاه یا سفید سفید می‌دیده است. یعنی یا با منی یا بر منی. یا دوستی یا دشمنی. درحالی‌که در مناسبات سیاسی در جامعه، در رابطه با قدرت حاکم، تنها با دو گروه سیاسی مواجه نیستیم. در کنار دوست و دشمن، باید برای مخالفان و معترضان نیز جایی باز کرد. شما اگر مخالفانی که قصد بر اندازی ندارند را به رسمیت بشناسید، می‌توانید آن‌ها را از دشمنان دور و به دوستان نزدیک کنید. متأسفانه فقدان این نوع از عملکرد یکی از موانع عمده بر سر راه تفاهم و توافق در داخل کشور است.
در ایران افراد و گروه‌های اصلاح‌طلب، از جمله نهضت آزادی ایران علی‌الاصول انقلاب اسلامی ایران را یک انقلاب اصیل توده‌ای مردمی می‌دانند و به آرمان‌های آن اعتقاد دارند. ثانیاً به‌نظام جمهوری اسلامی ایران رأی مثبت دادند و به رأی خود وفادارند. سوماً به قانون اساسی به رغم تناقضات درونی آن به عنوان یک میثاق ملی التزام دارند. چهارماً این گروه‌ها با برخی از سیاست‌ها و رفتارهای حاکمان مخالف است. ابراز مخالفت با بخشی از حاکمان جزئی از حق مردم است. بر خلاف این تحلیل اصلاح‌طلبان ایران به دنبال تغییر در ساختار حقوقی نظام نیستند بلکه هدفشان اصلاح ساختارهای حقیقی حاکمان است. توجه به تجربه تاریخی کشورمان نشان می‌دهد که تغییر ساختارهای حقوقی تأمین کننده مطالبات مردم نمی‌باشد. اما تغیر در رفتارها یا ساختار حقیقی هم میسر است و هم مقید.

yazdi

بدترین اتفاق برای یک کشور آن روزی رخ می‌دهد که حاکمان خودشان را مترادف با نظام بدانند. و هرگونه حرکتی را برای جابه‌جایی حاکمان معادل براندازی تلقی و برخورد کنند. بر همگان روشن است که چه برسراحزاب اصلاح‌طلب و اعضای نهضت آزادی رفته است. ادامه نگاه «یا با منی یا بر من» و خود را حق مطلق دانستن و مخالفان خود را باطل مطلق دیدن، در طول این سال‌ها یکی از موانع اصلی نرسیدن به توافق جامع در درون کشور بود.
باقی ماندن مسائلی از سال ۸۸ مانند حصر و زندانیان سیاسی چقدر در نرسیدن به این توافق جامع نقش دارد؟ 
این موضوع نیز یکی از موانع است. چند روز پیش مشغول به خواندن نشریه‌ای بودم که توسط سپاه و بسیج و…. در خصوص فتنه تهیه‌شده بود. از شما و خوانندگان هفته نامه صدا دعوت می‌کنم این نشریه را حتماً مطالعه کنند. بر اساس مطالب این نشریه اکثر روسای جمهوری، روسای مجلس و نخست وزیران بعد از انقلاب، به اضافه لیست بلند بالایی از وزرا و نمایندگان مجلس یا بهتر است در یک کلام بگویم تمام افرادی که طی این سی سال منشا اثری در این کشور بوده‌اند را به نقش داشتن در آن جه خود آن را فتنه خوانده‌اند، محکوم کرده‌اند. این نگرش ناسالمی است. پس از انتخابات سال ۸۴ مقاله‌ای نوشتم با عنوان سناریوی تنها سازی رهبر. پس از وقایع سال ۸۸ دیدیم که این سناریو کامل شد. این مسائل را باید پیگیری و بررسی کرد. این نگرش و رفتار سیاسی و امنیتی مبتنی برا ن، یکی از موانع رسیدن به وفاق ملی است.
شعارها و وعده‌های حسن روحانی تا چه حد می‌تواند مبنایی برای رسیدن به توافق در داخل کشور قرار بگیرد؟ 
آقای روحانی درهرحال یک سیاست‌مدار باسابقه است. او پیش از پیروزی انقلاب و پس از آن سابقه فعالیت دارد. وعده‌های او به مردم لازم‌الاجرا است. ما در اسلام اصلی به نام بیعت داریم. در صدر اسلام نیز بیعت به معنای قول و قرار گذاشتن مردم با رهبر جامعه بود. به عبارت دیگر وعده‌های یک نامزد انتخاباتی، اجزای بیعت مردم با او را تشکیل می‌دهند. آقای روحانی سال‌ها سابقه کار در درون ساختار نظام را دارد و با توجه به آن سابقه به‌خوبی از دایره توانایی‌ها و اختیاراتش آگاه بوده است. او بر اساس بیعتی که از مردم گرفته است، باید به قول و قرارهایش عمل کند. آقای روحانی به نظر من منتظر است مسئله سیاست خارجی‌اش حل شود تا بعد از آن به مسائل خالی به پردازد. این سیاست قابل‌قبول است.

rohanikameron
یعنی به نظر شما متوقف کردن مسائل داخلی کشور برای هشت ماه آینده و انتظار برای به نتیجه رسیدن مذاکرات درست است؟ 
مسائل داخلی متوقف نمانده است. کسی نتوانسته صورت‌مسئله را پاک کند. آنچه موجب انتخاب آقای روحانی شد، چینش نیروها و خواست مردم بود. خواستی که به مناسبت‌های گوناگون دوباره مطرح می‌شود و از درون جامعه فشار لازم را مطرح می‌کند. آقای روحانی نیز از بالا برای به نتیجه رسیدن این خواست تلاش می‌کند. مطمئنم که به‌زودی فشار مردم از پایین و تلاش آقای روحانی از بالا به نقطه بهینه خواهد رسید.
از سوی دیگر نمی‌توان منکر نقش کشورهای منطقه در بهبود رابطه ایران و دنیا بود. نقش بازی گران منطقه‌ای، کشورهایی مانند ترکیه و عربستان سعودی، که سال‌ها برای منزوی کردن ایران تلاش کرده بودند در به نتیجه نرسیدن توافق جامع ایران و کشورهای ۵+۱ چیست؟ 
موقعیت عربستان سعودی با کشوری مانند ترکیه قابل‌مقایسه نیست. ترکیه یکی از بیست کشور صنعتی جهان و دارای اقتصادی رو به رشد است. در این کشور اگرچه حکومت در دست اسلام‌گرایان است اما آقای اردوغان به‌درستی تصریح کرده است که حکومت ترکیه اسلامی نیست، تنها مسلمانانی هستند که از سوی مردم برای اداره کشور انتخاب‌شده‌اند. اما ساختار و سرشت حکومت عربستان به‌کلی متفاوت است. ترکیه سال‌هاست که عضو ناتو است. این کشور در طول جنگ سرد در کنار کشورهای اروپایی ارزیابی می‌شده است. اما عربستان سعودی گذشته از اینکه یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان نفت به دنیا و یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان اسلحه از آمریکا است، جز چند سال اخیر هیچ نقش جدی ازنظر سیاسی در منطقه نداشته است.
در سال‌های اخیر این کشور بنا به دلایلی در موضع مخالفت با جمهوری اسلامی ایران گرفته است. منشا بسیاری از تحرکات ضد شیعه در ایران و منطقه علمای سنی و وهابی هستند. برخی از علمای وهابی رسماً، علناً و صریحاً حکم به ارتداد شیعیان دادند و جواز قتل آنان را صادر کرده‌اند. در چنین شرایطی باید به موضع این دو کشور در قبال توافق جامع ایران و غرب بپردازیم. منافع عربستان سعودی در منطقه با بهبود رابطه ایران و آمریکا آسیب می‌بیند. اما گذشته از عربستان سعودی و ترکیه فراموش نکنید که اسرائیل نیز از جمله کشورهای منطقه است که در افزودن به تنش بین ایران و کشورهای غرب نقش کلیدی دارد. آشکار است که سیاست‌های کلان عربستان سعودی و اسرائیل در این منطقه در بسیاری از موارد در یک راستا قرار می‌گیرد. هر چند در حال حاضر به دلیل سیاست‌ها و اولویت‌های امریکا و متحدان غربی این کشور که در حال مبارزه با داعش هستند. درحالی‌که می‌دانیم که داعش از دست پروندگان عربستان سعودی است و از کمک‌های مالی این کشور منتفع می‌شود. این گروه نظامی به این دلیل به جای سوریه و اسرائیل وارد عراق شده است که از یک سو جلوی تثبیت دولت شیعی عراق را بگیرد و از سوی دیگر از میزان توجه جهانی به سرپیچی اسرائیل از اجرای قطعنامه‌های سازمان ملل و به رسمیت شناختن دولت مستقل فلسطین، کاسته شود.

rohani-ashton
در دولت آقای هاشمی رابطه بین ایران عربستان سعودی تا حد زیادی‌ترمیم شده بود و حتی سفیر ایران در عربستان سعودی، آقای محمدعلی هادی به‌درستی ایران و عربستان را دو بال جهان اسلام معرفی کرده بود. اما متأسفانه در طی دو دولت نهم و دهم رابطه این دو کشور مهم جهان اسلام به میزان زیادی تیره شد.
البته باید تصریح کنم ترکیه چندان مخالف بهبود رابطه ایران و آمریکا نیست اما عربستان و اسرائیل ازجمله مهم‌ترین مخالفان منطقه‌ای بر سر راه ایجاد توافق جامع بین ایران و دنیا هستند.
طی ماه‌هایی که از تشکیل دولت یازدهم می‌گذرد، این دولت بیشترین تمرکز خود را بر رفع تنش از روابط جمهوری اسلامی ایران و کشورهای غربی قرار داده است. اما فکر نمی‌کنید که در قدم اول لازم بود که ایران با کشورهای تأثیرگذار منطقه به توافق جامع دست پیدا کند؟ 
قطعاً همین‌طور است. این یک اصل شناخته‌شده است. ما باید به دولت‌های منطقه ثابت کنیم که قصد دخالت در امور داخلی آن‌ها را نداریم. به خاطر می‌آورم اندکی پس از تشکیل دولت موقت آقای خمینی و آقای منتظری همزمان از «صدور انقلاب» سخن گفتند. کشورهای عرب منطقه پس‌ازآن بسیار ناراحت شدند و احساس ناامنی کردند. من شخصاً با آقایان خمینی و منتظری، که خدا هردوی آن‌ها را رحمت کند، صحبت کردم تا بدانم منظورشان از «صدور انقلاب» چیست. آن‌ها در پاسخ به من گفتند «می‌خواهند اسلام واقعی را به دنیا معرفی کنند.» من از ایشان خواستم تا از همین عبارت استفاده کنند. زیرا در گفتمان دیپلماسی زمانی که از صدور انقلاب سخن گفته می‌شود، مفهوم آن این است که عده‌ای را تربیت کنید تا حکومت دیگر کشورها را با مخاطره روبه‌رو کند. پس‌ازآن آقای مهندس بازرگان و سفرای ما در آن کشورهای منطقه و خود من در مصاحبه‌های متعدد تاکید کردیم که قصد دخالت در امور کشورهای منطقه را نداریم.
از سوی دیگر ما تلاش داشتیم وضعیت موجود در خلیج‌فارس را حفظ کنیم. به همین دلیل زمانی که وزیر امور خارجه وقت کویت، امیر فعلی این کشور، به ایران آمد و در مورد بحرین و سه جزیره ایرانی مورد مناقشه امارات متحده عربی صحبت کرد، از او خواستیم «استتسکویا وضعیت موجود منطقه Status Quo» را تغییر ندهند. زیرا در غیر این صورت ایران نیز در مورد بحرین و عربستان سعودی در مورد واحده بریمه ادعاهایی مطرح خواهند کرد و آتش اختلاف در منطقه بالا خواهد گرفت که به نفع هیچ کشوری نخواهد بود.
سومین اصل دولت موقت در ارتباط با کشورهای منطقه حضور در شورای همکاری کشورهای خلیج‌فارس بود. پس از پیروزی انقلاب کشورهای منطقه به دلیل ترسی که از ایران داشتند شورای امنیت خلیج‌فارس را درست کردند، این شورا بعدها به شورای همکاری کشورهای خلیج‌فارس تغییر نام داد. ایران و عراق آن زمان عضو این شورا نبودند. اما ایران معتقد بود که این شورا بدون حضور ایران موضوعیتی ندارد. البته متأسفانه پس از استعفای دولت موقت این طرح عملی نشد و مسائل دیگری مطرح شد.
امروز برای بهبود روابط با این کشورها چه می‌توان کرد؟ 
به نظر من جایگاه و نقش کشورها در دهکده جهانی مانند نقش خانوارهای ساکن در یک آپارتمان مسکونی است. درگذشته خانوارهای شهری در ایران اکثراً در خانه‌هایی بزرگ با دیوارهای قطور زندگی می‌کردند و همسایه از حال همسایه خبر نداشت. اما امروز ساختار آپارتمان‌ها به‌گونه‌ای است که همسایه‌ها صدای دعوا، میهمانی و…. یکدیگر را می‌شنوند. بنا بر این ما دیگر نمی‌توانیم بگویم چهار دیواری اختیاری است.
ما دیگر نمی‌توانیم ادعا کنیم مسائلی مانند حقوق بشر و…. صرفاً مسائل داخلی هستند و به کشورهای دیگر منطقه و دنیا ربطی ندارند. هر کشوری باید منافع ملی و امنیت ملی‌اش را در چارچوب شرایط کلی جهان امروز باز تعریف کند. با نگاه‌های دوران جنگ سرد نمی‌توان در دنیای کنونی زندگی کرد. معنای سخن من این است که هیچ کشوری، نه فقط ایران، چین و روسیه و امریکا و انگلیس نیز نمی‌توانند خارج از قواعد بین‌المللی به حیات سیاسی خود ادامه بدهند. بنابراین ایران باید در گام اول روابط خودش را با جامعه جهانی اصلاح کند. امروز ما تنها با آمریکا اختلاف نداریم. سیاست‌های گذشته باعث شده کل جامعه جهانی در قبال ایران موضع نامطلوب داشته باشد. همان‌طور که دیدیم طی فرایند تصویب تحریم‌ها علیه ایران در شورای امنیت، روسیه و چین نیز رأی مثبت دادند زیرا این کشورها هم نمی‌توانند به صورت جزایری مستقل از اقتصادی جهانی به اداره خود بپردازند. هرگز چین یا روسیه برعلیه امریکا و به نفع ایران موضع نمی‌گیرند. منافع ملی این کشورها به آن‌ها این امکان را نمی‌دهد.
به همین دلیل است که دولت دکتر روحانی به‌درستی تلاش می‌کند نه تنها به آمریکا و آژانس بین‌المللی هسته‌ای روابطش را بهبود ببخشد، بلکه بر روی تنش زدایی از سیاست خارجی ایران تمرکز کرده است. بهبود رابطه با کشورهای ۵+۱ به معنای باز شدن درهای دنیا به روی ایران و دسترسی به امکاناتی که برای توسعه ملی در کشوری مثل ایران با جمعیتی جوان و نیازمند کار و تأمین زندگی حداقل، ضروری است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,