Saturday, 18 July 2015
21 October 2021
از فحش و توهین دوری کنیم

«در نقد سخنان دکتر اباذری درباره پاشایی و موسیقی‌اش»

2014 December 19

امیر مددی / مقاله وارده / رادیو کوچه

 

اخیرا در سمیناری در ایران، آقای دکتر یوسف اباذری، استادیار دانشگاه تهران در سخنانی به انتقاد از ترانه‌های مرتضی پاشایی، خواننده تازه درگذشته موسیقی پاپ ایران پرداخت و در ادامه، موسیقی مرتضی پاشایی را با کار مهوش، خواننده زمان شاه مقایسه و آن را مسخره و مبتذل محض خواند و گفت: «این ساده‌ترین، مسخره‌ترین، احمقانه‌ترین موسیقی، صدای فالژ، موسیقی مسخره و شعر مسخره‌تر است.» وی شرکت مردم را در مجلس ترحیم مرتضی پاشایی را ابتذال خواند و با ادامه تحلیل خود دولت (و در یک فراز، حاکمیت) را متهم کرد که یک‌سری ورزشکار و هنرمند را در مقام‌های سیاسی به کار گرفته است و آن را نشانه فاشیستی بودن دولت خواند. سپس پا را فرا‌تر خواند و مردم و طرفداران مرتضی پاشایی را «ابله» خواند و گفت: «در اول انقلاب لات و سوسول دست به دست هم دادند تا سیاست واقعی را از این مملکت دور کنند و از بین ببرند.» او ماجرای شرکت مردم در مراسم فوت مرتضی پاشایی را پدیده‌ای به نام «این‌‌ همان شدن با متجانس» خواند که دولت برای ریختن ترس مردم از ماجراهای سال ۸۸ بوجود آورده است و این سوال را مطرح می‌کند که «موسیقی این آقا در برابر آرمانهای اولیه انقلاب چه جایگاهی دارد؟» و خود پاسخ می‌دهد: «هیچی، ابتذال و سقوطه. و مردم و دولت دارند این سقوط را با هم انجام می‌دهند.» سپس با عصبانیت به یکی از حضار می‌گوید: «افرادی کم سن و سال‌تر از شما، دارند موتزات گوش می‌دهند (و آن‌ها آدمند) و مردم ابلهند.» و ادامه می‌دهد: «از وقتی که این یارو مرده، خفه کردند مردم رو» و «میلیون‌ها مدل ساخته‌اند که بر اساس آن شما محکومید که بر مبنای آن زندگی کنید، (شما) فکر می‌کنید که (سبک زندگی) خودتان را خودتان انتخاب می‌کنید» و در اوج صحبتهای خود می‌گوید: «این نوع موسیقی، سرانجامش فاشیسم است.» وی در پس از اعتراض حضار به توهینش به مردم پاسخ می‌دهد: «بسیار خوشحالم که دارم (به مردم) توهین می‌کنم چون این ملت ثابت کرده که باید بهش توهین بشود تا بفهمد که نمی‌شود هم به این آقا (مرتضی پاشایی) گوش بدهی و هم به موتزات و بعد هم تسکین بگیری و بخوابی» و «کسانی از شنیدن صدای این آقا حالت استفراغ بهشون دست می‌دهد.»

abazari1

آنچه مرا به نوشتن این مطلب واداشت، صحبت‌های خود این شخص نبود، بلکه دو دلیل دیگر است: اول تمجید و تجلیل برخی از دوستان بود که تا هر کسی فریادی می‌زند و بد وبیراهی می‌گوید، به به و چه چه‌شان بلند می‌شود و به جای پرداختن درست به نظراتش، تنها به بد وبیراه‌هایی که به فلان مقام حکومتی داده است، توجه می‌کنند و دلیل دوم این بود که دیدم این آقا هر توهینی دلش خواست به مردم کرد و شنوندگان و حضار را ناراحت کرد، اما کسی به درستی به عمق مطالبی که گفت، توجه نکرد. همانطور که از خلاصه فوق که از حدود نیم ساعت سخنرانی و پرسش و پاسخ با ایشان مشخص است، اولین برداشتی که می‌شود که این است که این نوع صحبت کردن شایسته استاد دانشگاه نیست ولی متاسفانه می‌بینیم که این افراد در دانشگاه‌های ایران با همین ادبیات مشغول پرورش نسل آینده مملکت هستند.

از لحن و ادبیات صحبت ایشان که بگذریم، به محتوای کلام ایشان می‌رسیم. با مرور صحبت‌های ایشان به نکات جالبی رسیدم که در اینجا آن‌ها را با شما در میان می‌گذارم:

۱- واژه «موسیقی مبتذل» در ایران از زمان انقلاب اسلامی و توسط حکومت ایران مطرح و تبلیغ شد. افرادی که این واژه را بکار می‌بردند، نه تنها موسیقی را در همه اشکال و سبکهای آن مبتذل می‌دانستند، بلکه خیلی چیزهای دیگر مثل «دانشگاه» را نیز مبتذل می‌دانستند و در اجرای تفکرات خود، دانشگاه را به بهانه «انقلاب فرهنگی» تعطیل کردند و محدودیتهای بسیاری برای موسیقیدانان، نوازندگان و خوانندگان بوجود آوردند که شرح آن را همه می‌دانند. همانطور که می‌دانید واژه مبتذل از ریشه بذل و شادی می‌آید و در موسیقی تمام ملت‌ها، هم ریتمهای شاد هست و هم ریتمهای غمگین. موسیقی شاد شاید از لحاظ تکنیکهای نوازندگی، پیچیده نباشد ولی به نفسه، عاری از وزن و ارزش نیست و ارزش آن‌‌ همان شاد کردن انسان است که گویی از دید آقای اباذری با آرمانهای انقلاب در تعارض است. اگر ما یک موسیقی شاد یا یک موسیقی ساده را مبتذل بدانیم، در واقع اصل موسیقی و ارزش آن را زیر سوال برده‌ایم زیرا تمام موسیقیدانان موسیقی را از ریتمهای ساده یاد گرفته‌اند و مسیریادگیری موسیقی حرفه‌ای از همین موسیقی‌های ساده شروع می‌شود.

12

 

۲-شخصا اعتقاد دارم، بد‌ترین نوع آدم‌ها در جامعه، افرادی هستند که در موضوعات مختلف، به عمد نشانه‌های اشتباه می‌دهند. این افراد معمولا یک یا چند گزاره درست را با چندین گزاره پیچیده غلط دیگر مخلوط می‌کنند و به مردم ارائه می‌دهند. آقای اباذری در سخنان خود، ریشه‌های فاشیستی یک حکومت (و البته آن بخشی را که جرات بیانش را داشت) را با شرکت مردم را در مراسم یادبود یک خواننده مخلوط می‌کند و این دو واقعیت اجتماعی را در یک راستا می‌بیند. باطل بودن تفسیر ایشان، از آنجایی مشخص می‌شود که اگر فرض کنیم مردم در مراسم یادبود مرتضی پاشایی، شرکت نمی‌کردند، آیا می‌شد نتیجه گرفت که مردم به حاکمیت پناه نیاورده‌اند! (که مسلما این نتیجه را نمی‌شود قبول کرد) مرتضی پاشایی خواننده‌ای بود مثل بسیاری خوانندگان دیگر داخل ایران که اتفاقا، حکومت تا آنجایی که توانسته است در محدود کردن عرصه برای ارائه کارشان، کوشش کرده است. این خوانندگان هیچکدام در مدارسی که حکومت مدیریت می‌کند، رشد نکرده‌اند و هیچکدام با پول و سرمایه یا حمایت دولتی، محبوب نشده‌اند. این‌ها فرزندان این ملت هستند که با سختی تمام، آنچه را که به آن عشق می‌ورزیدند، آموخته‌اند و با دشواری بیشتر ارائه می‌دهند. باید از آقای اباذری پرسید که شرکت مردم در این مراسم ختم به کدام بخش از فضای فکری شما فشار آورده است که این چنین ابراز خفگی می‌کنید؟ آقای اباذری باید مثال بیاورند از جوامع مشابهی که موسیقی به قول ایشان «مبتذل» زمینه ساز فضای فاشیستی است.

۳-یکی دیگر از آدرسهای غلط دیگری که آقای اباذری، ارائه داده‌اند، انتخاب ورزشکاران در شورای شهر است و قیاس آن با حضور هنرمندان در سخنرانی یک شخصیت سیاسی است. آقای اباذری، شما که اینقدر شجاع هستید، چرا اعتراف نمی‌کنید که بحث انتخابات و کاندیداهای آن، زیر نظر چه نهادی است؟ آیا غیر از این است که افراد شایسته حضور در پستهای سیاسی و اجرایی، هر کدام به دلیلی رد صلاحیت می‌شوند؟ آیا غیر از این است که مردم، وقتی لیستی از افراد دارای وابستگی کامل به نهادهای قدرت را در برابر لیست ورزشکاران می‌بینند، تصمیم به رای دادن به ورزشکاران می‌گیرند؟ مقایسه ورزشکاران سیاسی با خوانندگان، شاید از یک شخص عادی یک خطای عادی باشد اما برای آقای اباذری که استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه تهران است، بی‌شک غیر قابل قبول و شاید مغرضانه است.

۴-باید از آقای اباذری پرسید آیا جمع شدن افرادی که برای ادای احترام به خواننده محبوبشان جلوی بیمارستانی که وی فوت کرده است، از دید شما حرکتی به نام «این‌‌ همان شدن» با حکومت انجام می‌دهند؟ بسیاری افراد در خارج از کشور نیز مراسم یادبود برای این خواننده برگزار کرده‌اند، از دید شما آن‌ها با چه حکومتی می‌خواستند «این همانند» بشوند؟ مردم ایران به حق از بیماری سرطان خواننده جوان کشورشان، غمزده شده‌اند و اعتراض به این معضل اجتماعی _ سونامی سرطان _ را که ریشه‌های آن بر همگان معلوم است را به روشی مسالمت آمیز و مدنی، انجام داده‌اند. حیران مانده‌ام چگونه یک دکترای جامعه‌شناس، این پدیده را با تشییع جنازه مهوش مقایسه می‌کند! (که البته آن نیز جای بررسی دارد)

pashai

۵-آقای اباذری یک دلیل بسیار مهم را در پشت همه این اتفاقات نادیده گرفته است، دلیلی که اتفاقا شناخت آن در حیطه تخصصی ایشان است (باید باشد) ولی گویی به عمد، نادیده گرفته شده است: مرتضی پاشایی در کار‌ها و شعرهای خود، به خوبی بیانگر حالات روحی افرادی را داشت که در زندگی خود با ناملایمات عشقی و عاطفی روبرو بوده‌اند و این افراد بخش قابل توجهی از جامعه جوان ایران هستند که ایشان به هر دلیل، نه تنها نیازی به شناخت و درک مسائل آنان احساس نکرده‌اند، بلکه آنان را «ابله» نامیده‌اند.

۶-همانطور که همه می‌دانند، موسیقی دارای تنوع و ابعاد بسیار زیادی در خلق، اجرا و حتی شعر و ترانه دارد. در شهری که من در آنجا زندگی می‌کنم، گروههای موسیقی بسیار زیادی، در مکانهای مختلف از جمله خیابان، کافه‌ها و سالنهای کوچک و بزرگ، برنامه‌های موسیقی با سبکهای بسیار متنوع اجرا می‌کنند. هر کدام از این گروه‌ها طرفداران و ومخاطبان خود را دارند و من هیچگاه از هیچ کدام از این گروه‌ها یا طرفدارانشان نخوانده و یا نشنیده‌ام که دیگری را «ابله» و موسیقیشان را «مبتذل» بنامند و یا آن را از درجه و کلاس پایین‌تر یا بالاتری بدانند. هر سبک از موسیقی، هواداران خود را دارد و این بیشتر یک بحث عاطفی، سلیقه‌ای و احساسی است تا سیاسی.

۷-یکی از قیاسهای بسیار عجیب دیگری که آقای اباذری انجام داده‌اند، مقایسه موتزارت با مرتضی پاشایی است! یعنی مقایسه یک نوازنده و کار‌هایش و یک خواننده با ترانه‌ها و شعر‌هایش! این واقعا بسیار جالب است که ایشان، چقدر علمی و آکادمیک با مساله برخورد کرده‌اند. نمی‌دانم چه کسی این آموزه غلط را به ایشان یاد داده که در ممالک دیگر، مردم از صبح تا شب موتزارت گوش می‌کنند و انواع دیگر را بی‌ارزش می‌دانند. یا کدام جامعه است که در تمام شبانه روز یا در مناسبتهای مختلف فقط یک نوع موسیقی گوش می‌کند (تصور کنید یک جامعه را که مثلا در جشن عروسیشان موتزارت پخش کنند یا وقتی احساس دلتنگی می‌کنند یا وقتی عاشق می‌شوند بتهون گوش بدهند! احتمالا این مدینه فاضله آقای اباذری است.)

۸-من نمی‌دانم آقای اباذری کارهای مرتضی پاشایی را به کدام موسیقیدان سپرده‌اند تا _ به قول خودشان _ برایتان تحلیل کند (و یا اصلا این کار را کرده‌اید یا نه؟) ولی این را خوب می‌دانم که موسیقی دانان شاید از واژه‌هایی چون «ساده و ابتدایی» برای یک موسیقی استفاده کنند ولی از واژه «مبتذل» قطعا استفاده نمی‌کنند، چه، این بریدن شاخه‌ای است که خود بر آن نشسته‌اند.

۹-بسیاری از مردم (از جمله بنده) هیچ هراسی از قرارگرفتن در یکی از مدلهای به قول آقای ابذری «طراحی شده برای انسان‌ها» در دنیای کنونی نداریم. هراس ما از این است که در کدام مدل قرار می‌گیریم. ما در مدلی هستیم که موسیقی و خواننده وطنی خود را می‌شناسیم، می‌فهمیم و برایش شادی یا غمگساری می‌کنیم. باید دید ایشان در کدام مدل قرار می‌گیرد؟! مدلی که برچسب استادیاری جامعه‌شناسی دارد و مردم را ابله می‌داند. قطعا ما از این مدل نیستیم و نمی‌خواهیم باشیم. آقای اباذری بهتر است با همین مدل دنبال‌‌ همان به تعبیر خودشان «آرمانهای انقلاب» باشد.

20130201_moseghi_koocheh

در پایان سخنی با دوستان و جامعه ایرانی فعال در فضای مجازی دارم. این روز‌ها، به دلیل شرایط بحرانی سیاسی اجتماعی داخل ایران، افراد زیادی پیدا می‌شوند که در صحبت‌ها و سخنرانیهای خود با نشانیهای غلط و با چاشنی چند بد و بیراه به این و آن، سعی در جلب مخاطب و شهرت بیشتر دارند. برخی از نظرات شنوندگان و خوانندگان در پای صحبتهای آقای اباذری برای من بسیار تعمق برانگیز بود. جایی که برخی گفته بودند که «ما تا ۴۰ سال دیگر هم موفق نمی‌شویم حرفهای آقای اباذری را درک کنیم و او از زمانه جلو‌تر است و…» باید به این هموطنان عزیز یاد آور شد که گرچه تحمل شرایط اجتماعی اخیر ایران، کاری سخت و طاقت فرسا است ولی چه خوب است که در برخورد با این مسائل هیجانات کاذب را کنار بگذاریم، از فحش و توهین دوری کنیم و بنویسیم. نوشتن به رشد ما و آرامش جامعه و ذهن ما کمک می‌کند.

 مطالب مرتبط

معرفی علامتی اشتباه برای تشخیصی درست

به بهانه سخنان جسورانه دکتر یوسف اباذری

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,