Saturday, 18 July 2015
16 October 2021
ایران امروز

«چالش‌های اقتصاد نفتی برای ایران»

2015 February 06

روشنک آسترکی/ رادیو کوچه

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

با کاهش جهانی قیمت نفت در ماه‌های گذشته اقتصاد ایران که پیش‌تر بر اثر تحریم‌های اقتصادی و عملکرد دولت به اقتصادی ناکارآمد تبدیل شده بود، با بحران‌های تازه‌ای روبرو شده است. این بحران از آنجا قابل توجه‌تر است که اقتصاد ایران بر پایه درآمد نفت برنامه ریزی شده و همواره ۸۰ درصد از بودجه دولت در ایران با درآمدهای حاصل از فروش نفت تامین می‌شود.

اقتصاد بر پایه نفت در ایران سالهاست از سوی کار‌شناسان مورد هشدار قرار دارد بطوریکه در سالهای اخیر برخی معتقدند نفت بیش از آن‏ که نعمتی در جهت رفاه و پیشرفت کشور به حساب آید، به صورت عذاب و آفتی برای انحراف اقتصاد از مسیر اصلی، بروز کرده است. این در حالی است که نفت- نه یک درآمد- بلکه یک ثروت ملی است و باید خرج سرمایه‏گذاری ماندگار و بلندمدت شود، نه مخارج روزمره و مصرفی دولت‌ها.

بحرانی به عمر چند دهه

اوج ایفای نقش درآمدهای نفتی در بودجه‏ی کشور، در دهه‏ی ۵۰ و در زمانی بود که با تشکیل OPEC، قیمت نفت افزایش قابل ملاحظه ‏ای یافت.

naft2

به تازگی کمیسیون اقتصاد کلان اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی ایران جزییات درآمد‌های ارزی حاصل از صادرات نفت و گاز، پتروشیمی و کالاهای غیر نفتی در سال‌های ۱۳۸۹-۱۳۳۸ را با جزییات طراحی کرده است. بر اساس این گزارش کلیه درآمد‌های ارزی ایران در طول ۵۱ سال حاصل از صادرات نفت خام و پتروشیمی (تحت عنوان صادرات غیر نفتی) و صادرات غیر نفتی رقمی قابل توجه بوده که بیشترین بخش درآمد کشور را تامین کرده است.

اقتصاد بر پایه نفت در سال‌های اخیر بیش از آن‏چه که نعمتی در جهت رفاه و پیشرفت کشور به حساب آید، به صورت عذاب و آفتی برای انحراف اقتصاد از مسیر اصلی، بروز کرده است

در سال ۱۳۹۰ سهم صادرات مواد اولیه بیش از ۸۵ درصد کل صادرات و سهم واردات کالاهای ساخته شده از کل واردات نیز در حدود همین مقدار بوده است. در این سال بیش از ۷۰ درصد از تجارت جهانی مربوط به کالای ساخته شده می‌ باشد. این بدین مفهوم است که متاسفانه ایران هنوز در زمره کشورهای صنعتی و مولد به شمار نیامده و از قدرت رقابتی صنعتی پایینی در سطح جهان برخوردار می‌باشد.

با مقایسه حجم درآمد نفتی ایران و میزان سرمایه ‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) در کشور‌ها و مناطق جهان در دوره (۲۰۱۳-۲۰۰۵ میلادی، ۱۳۹۲-۱۳۸۴ شمسی) مشخص می‌ گردد که اگر درآمد نفتی به عنوان ورودی سرمایه به کشور در نظر گرفته شود، ‌ پنجمین رتبه جهانی را به خود اختصاص می‌ داد. ضمن اینکه درآمد نفتی کشور از سرمایه‌ گذاری خارجی در کشورهایی مانند ترکیه، هند، پاکستان، و کره ‏جنوبی بالا‌تر می‌‌باشد، از بسیاری از مناطق جهان مانند قاره آفریقا و غرب آسیا نیز فرا‌تر بوده است.

درآمدهای سرشار نفتی کشور که می‌‌توانست موجبات رشد اقتصادی و صنعتی و به طبع آن افزایش اقتدار ملی، رفاه مردم و قدرت سیاسی را فراهم نموده و گره ‌گشای بسیاری از معضلات مانند وابستگی اقتصادی و بیکاری گسترده باشد، متاسفانه صرف واردات کالاهای مصرفی شد و اگر هم سرمایه‌ گذاری صنعتی صورت گرفت، با مدیریت پراشتباه دولت، نتیجه لازم را به بار نیاورد.

naft1

جالب اینجاست که در طول دهه‌های گذشته حذف درآمدهای نفتی و یا حداقل کردن تأثیر آن در اقتصاد همواره در دستور کار دولت‌ها قرار داشته است ‌اما نه تنها این امر محقق نشد بلکه حتی این درآمد‌ها مدیریت نشده و با توجه به اینکه برخی سال‌ها درآمد حاصل از فروش نفت رقمی قابل توجه بوده است اما باز هم نتوانسته نقش موثری در اقتصاد ایران بازی کند.

راه‌های برون رفت از اقتصاد نفتی

پیرامون برون رفت از اقتصاد نفتی یکی از پیشنهادهایی که همواره از سوی اقتصاددانان مطرح و البته از سوی دولت‌ها نادیده گرفته شد لزوم جداسازی درآمد نفت از حساب بودجه و التزام به هزینه کرد آن فقط در جهت سرمایه‏ گذاری مولد بود.

یکی از راهکارهای مورد بحث کار‌شناسان معقول سازی قیمت انرژی داخلی است به طوری که این کسری درآمد دولتی می‌تواند از طریق بازارهای داخلی تامین شود

یکی دیگر از راهکارهای مورد بحث کار‌شناسان نیزمعقول سازی قیمت انرژی داخلی بوده به طوری که این کسری درآمد دولتی می‌تواند از طریق بازارهای داخلی تامین شود.

از سوی دیگر با توجه به پتانسیل بالای ایران در زمینه گردشگری بسیاری معتقدند اگر حاکمیت ایران بتواند در عرصه بین المللی اعتماد سازی‌های لازم را انجام دهد، بستر برای رونق صنعت گردشگری در کشور فراهم و بدون شک پتانسیل‌های موجود می‌تواند ایران را به یکی از قطب‌های گردشگری منطقه تبدیل کند.

حال باید دید دولت یازدهم می‌تواند بر اساس وعده‌هایش به سمت اقتصاد بدون نفت گام بردارد و به تحقق هدف اقتصاد بدون نفت کمک کند؟ هدفی که در سال‌های گذشته چندان از مرحلهٔ شعار فرا‌تر نرفته است.

مطالب مرتبط

از کسری بودجه تا تراز منفی اقتصاد

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , ,