Saturday, 18 July 2015
22 September 2020
پرسه – نگاهی به خوردنی‌های کشورها

«خوردنی‌های نوروزی»

2010 March 17

سیمین/ رادیوکوچه

simin@koochehmail.com

باز هم اسم خوردنی آمد و باز هم یک بهانه برای خوردن. (میدونید خدائیش این بشر هم همهاش دنبال بهانهای است که به این وظیفه حیاتی خودش یعنی خوردن معنای باشکوهی بده!)

این بار سرکی می‌کشم به دنیای خوراکی‌های نوروزی.

این روزها با سرک کشیدن بهار به خونه‌ها، غیر از بوی لباس‌های نو و تمیزی خونه‌ها بعد از یک خانه‌تکانی مفصل، بوی خوراکی‌های خاص هم به مشام می‌رسد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

خوراکی‌هایی که ویژه روزهای آخر سال، روز نخست سال نو و پذیرایی میهمانان نوروزی است.

راستش وجود این همه تنوع خوراکی را باید مدیون یک فرهنگ غنی و کهن باشیم که برای هر مناسبت و آئینی تعریف خودش رو دارد. هرچند که این روزها شاید پای‌بندی به اجرای آداب و سنن به محکمی قدیم‌ترها نیست اما به هرحال هنوز رنگ و بوهایی برجا مانده است. هنوز بسیاری از مردمی که دیگر مثل قدیم ها اعتقادی به خانه ماندن در لحظه تحویل سال ندارند و ترجیح می‌‌‌دهند این چند روز تعطیلات سال نو را در دیاری دیگر به سر برند، برای شام شب عیدشان سبزی پلو با ماهی سفارش می‌دهند و همراه بردن آجیل و شیرینی در سفر را فراموش نمی‌کنند.

یادش به خیر هنوز خاطراتش به روشنی با من همراه است. زمانی که مادر در تدارک روزهای عید بود و بعد از تهیه آجیل و شیرینی‌های خانگی برای پذیرایی از میهمانان، در آخرین شب جمعه سال حلوایی برای درگذشتگان آماده می‌کرد که بوی زعفران و گلاب آن در سراسر محله می‌پیچید.

بعد از آن نوبت آماده کردن سبزی و ماهی برای «سبزی پلوماهی» شب عید بود و کوکوی سبزی همراه آن. مادر هم چنین اعتقاد داشت که خوردن «رشته پلو» هم در روز نخست سال جدید رشته کار را به دست خورنده آن می‌دهد و تا پایان سال او را در کارش موفق می‌کند.

به هرحال با این پای‌بندی‌ها به سنن من هم عادت کرده‌ام که حداقل شب عید خوردن سبزی پلو ماهی را فراموش نکنم. اما به راستی فلسفه خوردن این سبزی پلو ماهی شب عید چیست؟

خیلی‌ها معتقدند خوردن ماهی در نخستین روز بهار که از دیرباز مرسوم بوده‌است در تمام طول سال روزی حلال را نصیبشان می‌کند چراکه ماهی نشانه روزی حلال است.

از دیگر سو، سبزی نشان از پرباری و زایش در طبیعت دارد که خوردن آن در کنار برنج به نشانه برکت و ماهی که نشانی از جنب و جوش دارد آغاز خجسته‌ای برای سال نو با نشانه‌های خوب خداوند و شکرگزاری بر نعمت‌های بیکران او است.

البته خوردن پلو در روزگارانی نه چندان دور خاص افراد متمول و نشانه‌ای از رفاه بوده است (لباس پلوخوری هم از این جا می‌آید)  ازاین رو در روز عید که بهترین روز برای مردم بوده است خورده می‌شده هرچند که این روزها به خوردنی متداولی مبدل شده است.

خوردن رشته پلو نیز هم‌چنان در در تهران و برخی شهرهای مرکزی ایران، در روز نوروز رسم است.

البته در برخی مناطق هم رسم خوردن قرمه سبزی و یا کوکوی سبزی در شب عید را دارند که بازهم به نشانه سبزی و برکت و شگون است.

اما در روزهای پیش از سال نو در بسیاری از مناطق مرسوم است که غذاهایی برای خیرات مردگان آماده شود. «علفه» غذاهایی است که در غروب روزهای پایانی سال برای آمرزش مردگان پخته و صرف می شود. این غذاها شامل  شیربرنج، حلواقند و حلوا خرما و …است و در میان مردم جنوب ایلام رواج دارذ.

در ابیانه نیز در این روز، افرادی که درگذشته‌ای داشتند با غذایی به نام «کشکاوا» و «پالوده» از تسلیت‌دهندگان پذیرایی می‌کنند.

در روزهای 26 تا 28 اسفند افراد ایل کلهر هم در بزرگداشت مردگان پس از زیارات اهل قبور به روستا برگشته و کته برنج، شیربرنج، تخم‌مرغ رنگ شده و نان و خرمای سرخ‌شده خیرات می‌کنند.

اما «سمنو» هم از جمله خوردنی‌هایی است که علاوه بر این‌که بر سر سفره هفت سین قرار می‌گیرد خوردنش در روزهای بهاری مرسوم است.

در بهبهان به طور معمول سمنو را یک روز قبل از عید نوروز می‏پزنند تا برای ساعت تحویل سال آماده باشد البته معمولن سمنو را شب می‏پزنند و تا صبح ادامه دارد تا قوام گیرد. کسی که می‌خواهد سمنو تهیه کند باید نذر کند و سپس خود را از درون و برون پاک و منزه کرده، نیت نماید هم‌چنین کسانی که به دور دیگ تا صبح می‏نشینند باید پاک و طاهر و آراسته باشند. بهبهانی‌ها اعتقاد دارند که اگر سمنو شیرین شود، صاحب آن به مرادش می‌رسد و اگر سمنو تیره و تلخ شود بدشگون است.

البته این روزها می‌توان در هر فصلی از سال سمنو  را در بازارهای سنتی یافت.

در گوشه‌ای دیگر از سرزمین ایران، در کهکیلویه و بویر احمد، دو روز پیش از عید دختران و زنان نانی با کنجد و شکر می‌پزند تا در شب بعد با پلو یا چلو یا کنگر بر سفره گذارند.

در زنجان نیز در شب عید مراسمی با نام «پای بران» انجام می‌شود که در این مراسم بزرگان خانواده برای وابستگان خود «پای» که یک سینی مسی حاوی برنج پخته، بورانی و غذاهای تدارک دیده برای عید به همراه پارچه یا پوشاک می‌فرستند و جوان برنده «پای» هدایایی دریافت می‌کند.

برای پذیرایی از میهمانان نوروزی نیز به طور معمول انواع شیرینی‌های خانگی، آجیل و میوه متداول است.

جالب است بدانید که در افغانستان علاوه بر خوردن سبزی پلو ماهی، خوردن هفت‌میوه یا میوه ترکرده نیز از جمله شمار آئین های نوروز است که هم‌چنان رایج است.

اما در روزهای نوروزی باز هم بهانه‌هایی برای خوردن وجود دارد. در روز خجسته سیزده بدر که مردم به کوه و در و دشت می‌زنند تا شادی خویش را با طبیعت قسمت کنند، به شدت خوردن آش رشته و بعد یا قبل آن کاهو و سکنجبین می‌چسبد. خوردنی که نام خود را با 13 بدر ماندنی کرده‌است.

با امید به داشتن بهاری دلپذیر با خوردنی‌هایی دلپذیرتر.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , 

۱ Comment