Saturday, 18 July 2015
15 October 2021
گذشت، شیرین‌ترین انتقام

«اعدام و راهکاری برای کاهش اجرای آن در ایران»

2015 March 04

کمال حسینی / مقاله وارده / رادیو کوچه

 

این‌که پرسیده می‌شود که چرا در ایران آمار اعدام رو به افزایش است یا این‌که چرا پس از روی کار آمدن دولت جدید اعتدال‌گرا تغییری در روند کاهش اعدام‌ها ایجاد نشده است، به زعم بنده ریشه در مسایل زیرساختی و بنیادی‌تری دارد که مسایلی چون تغییر مدیران و روسای دستگاه‌ها نمی‌تواند به تنهایی راه‌حلی برای کاهش اعدام در ایران باشد.

روی‌کرد مثبت افراد و مسئولین در دستگاه‌های مربوطه در نیل به مقصود یعنی کاهش اعدام و هم‌صدایی نخبگان و روشن‌فکران جامعه با این داستان می‌تواند نقش تسهیل‌دهی و سرعت‌بخشی داشته باشد

اگر چه لغو مجازات اعدام در قوانین ما امری زمان‌بر است اما محال نیست

اما نمی‌تواند به تنهایی آن‌را به سرانجامی که هدف پرسش‌گر است برساند که همانا کند شدن تدریجی روند اجرای اعدام و در نهایت عدم صدور احکام اعدام در محاکم قضایی است.

روشن است که جامعه در برخی جرایم مانند قصاص که منجر به صدور حکم اعدام و اجرای آن می‌شود، می‌تواند تصمیم گیرنده باشد که این البته سهم کوچکی است و سهم بیش‌تر از آن‌را در این روند افراد مسئول در دستگاه‌های ذیربط به عهده دارند مانند حکم اعدام برای محکومان مواد مخدر و محکومان عقیدتی، سیاسی و … .

edam2

اما از آن دو مهم‌تر و بیش‌تر سهم قانون است و شرایطی که قانون برای این دو تعیین کرده است. یعنی هرگاه در قانون، مجازاتی به نام مجازات حکم اعدام نبود نه جامعه و نه دستگاه‌ها و افراد زیرمجموعه آن نمی‌توانستند حکم به چیزی دهند که وجود ندارد. این‌که گفته می‌شود فلان قاضی حکم اعدام را ناعادلانه صادر کرده و یا روند دادگاه را ناعادلانه پیش برده که منجر به صدور حکم اعدام شده بخشی است که در چارچوب اعتراض شکلی و البته موردی به برخی از پرونده‌ها وارد است شاید تا حدی در کاهش حکم اعدام موثر باشد ولی تاثیری در لغو یا توقف حکم اعدام ندارد چون‌که در قانون، به صراحت مجازات اعدام برای برخی جرایم پیش‌بینی شده است. پس چه باید کرد؟

هرگاه در قانون، مجازاتی به نام مجازات حکم اعدام نبود نه جامعه و نه دستگاه‌ها و افراد زیرمجموعه آن نمی‌توانستند حکم به چیزی دهند که وجود ندارد

اگر چه لغو مجازات اعدام در قوانین ما امری زمان‌بر است اما محال نیست. باید به همه سلایق و اندیشه‌ها اجازه داده شود که استدلال کنند و رای خود را با دیگران به اشتراک بگذارند. در حال می‌شود امیدوار بود که در برخی از موارد می‌توان مجازات اعدام را متوقف کرد، مانند محکومان مواد مخدر، همین عده بیش‌ترین اعدام‌ها را در ایران به خود اختصاص داده‌اند. در آینده هم باید حقوقدانان، روحانیون و بقیه افراد صاحب‌نظر با هم‌اندیشی و انتشار افکار و نظریات شان بتوانند مسئولان را قانع کنند که نه تنها توقف و لغو مجازات اعدام تضادی با احکام و شریعت اسلام ندارد بلکه خشونت مضاعفی را که با اجرای چنین احکامی شعله‌ور می‌شود، مهار می‌کند.

و برای جامعه هم با استفاده از ابزارهای ارتباط جمعی و بهره‌گیری از شیوه‌های گوناگون آن نشان دهند که اجرای مجازات اعدام نه تنها از وقوع جرم جلوگیری نمی‌کند بلکه جرایمی نو و مجرمانی دیگر بازتولید می‌کند.

edam1

به گونه‌ای که یکی از علل وجودی مجازات، کاهش عمل مجرمانه است که مجازات اعدام هم از این قاعده مستثنا نیست. اما طبق آمارهای رسمی اجرای مجازات اعدام نه تنها موجبات کاهش جرایم مربوطه را فراهم نیاورده است بلکه به دلایلی باعث تشدید عمل مجرمانه گشته است. چرا که خانواده‌های زیادی را دچار بحران‌های ناشی از خشونت اعدام می‌کند و در نتیجه طعمه جرایم سنگین‌تری می‌شوند. چه بسا آنان خود نیز در آینده به اعدام محکوم شوند چرا؟ چون وارد چرخه جرم و یا به عبارتی چرخه خشونت شده‌اند. این درحالی‌است که با پیش‌گیری می‌توان از وقوع جرایم در آینده جلوگیری کرد.

طبق آمارهای رسمی اجرای مجازات اعدام نه تنها موجبات کاهش جرایم مربوطه را فراهم نیاورده است بلکه به دلایلی باعث تشدید عمل مجرمانه گشته است

علاوه بر دلایلی که ذکر شد می‌توان موازین و مفاهیم حقوق بشری را نیز به آن افزود؛ اینکه حق حیات از حقوق اولیه و طبیعی هر انسانی است که از بدو تولد تا مرگ به وی تعلق می‌گیرد و مورد پذیرش همه ادیان الهی و قوانین بشری است. بر همین اساس است که شعار «گذشت، شیرین‌ترین انتقام است» در بین مردم ما رایج شده است.

بارها از موافقان مجازات اعدام در ایران شنیده‌ایم که می‌گویند مخالفان اعدام با احکام اسلام مخالفند. چندی پیش هم رییس دستگاه قضا همین سخن را تکرار کرد. حال من می‌پرسم آیا پیش‌گیری از وقوع جرم در جامعه با اسلام مخالفت دارد؟ آیا در مورد برخی از جرایم که مجازات اعدام دارند مانند مجرمان مواد مخدر و مجرمان امنیتی، سیاسی و عقیدتی و جدیدن هم اقتصادی که شاکی خصوصی ندارند و در احکام شرعی اسلام هم مستقیمن به نوع مجازات این جرایم اشاره‌ای نشده است، اگر حکم اعدام متوقف شود و این توقف به کمتر شدن جرم در جامعه کمک کند، باز با اسلام مخالف است؟ اسلامی که رسالتش هدایت و سعادت و نجات بشر است.

edam2

دربسیاری از موارد به استثنای یکی دو مورد (مانند قصاص و تجاوز و …) صدور حکم اعدام و اجرای آن بنا به مصلحت‌اندیشی حاکمان شرع، برای بقای قدرت و نظم اجتماعی بوده است نه پیروی از احکام دین اسلام. از آن جمله‌اند صدور و اجرای حکم اعدام برای اکثر محکومین عقیدتی، سیاسی و مواد مخدر.

لذا بنا به همان مصلحت‌اندیشی‌ها و از آن مهم‌تر به قصد پیشگیری از وقوع جرم در جامعه، امروز می‌توان حداقل در جرایم مواد مخدر و در مورد اکثر مجرمان عقیدتی و سیاسی حکم اعدام را متوقف کرد.

اگر چنین شود کم کم می‌توانیم امیدوار باشیم که در آینده‌ای نه چندان دور بستری فراهم شود تا به طور کلی حکم اعدام حتا در مورد قصاص متوقف گردد. و تا آن‌روز این وظیفه انسانی بر همه ما حکم می‌کند تا با ترویج فرهنگ گذشت و مهرورزی از اجرای مجازات سنگین اعدام برای دیگری و از ثمره منفی آن یعنی خشونت جلوگیری کنیم.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,