Saturday, 18 July 2015
28 October 2021
سیاست پشت پردە

«حمله عربستان به یمن، سرآغاز جنگ منطقه‌ای»

2015 March 29

سیامک حیدری / مقاله وارده / رادیو کوچه

 

با حملە نظامی بە مواضع گروە شیعە مذهب حوثی‌ها در صنعا، بە وضوح پیداست کە عربستان سعودی نگرانی‌هایی جدی دارد. هم عربستان و هم سایر کشورهای عرب حوزە خلیج فارس بە داشتن سیاست خارخی منفعل و پنهان کاری در دیپلماسی خارجی مشهور هستند. برای نمونە در دوران جرج بوش در حالی کە ظاهرن از حملەی نظامی آمریکا بە ایران پشتیبانی نمی‌کردند، اما در نهان آمریکا را ترغیب می‌کردند کە «سر مار» را باید قطع کرد. حال ریاض و کشورهای عرب سنی منطقە آشکارا از تشکیل نیروی نظامی مشترک عربی بە منظور مقابلە با گروەهای تروریستی و مقابلە با قدرت منطقەای ایران صحبت می‌کنند و حتا توانستەاند ترکیە را نیز با خود هم راە سازند.

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و دخالت سپاە پاسداران در سوریە، لبنان و عراق باعث ترس کشورهای عرب محافظەکار و ترکیە شدە است. در کل، خارجی عربستان سعودی بە داشتن دیپلماسی خارجی منفعل در قبال رخدادهای منطقەای و هم چنین در پیش گرفتن «سیاست پشت پردە» مشهور هستند و ترجیح می‌دهند مسائل را بە دور از هیاهو و جاروجنجال حل کنند.

کشورهای سنی نشین و همسایەگان ایران از سیاست خارجی ایران کە قبال کشورهای عرب همسایە بە تنگ آمدەاند. آنان از پیشرفت ایران و کنترل هم پیمانان وی در کشورهای عرب مثل عراق، سوریە، لبنان و اکنون یمن، از نفوذ نسبتن زیاد در میان گروەهای مذهبی و قومی در عراق، بە دست گرفتن امور جنگ علیە گروە دولت اسلامی در آن کشور و از تحریک گروەهای شیعە مذهب در بحرین بسیار ناخرسند و عصبی بە نظر می‌رسند.

saudi-fighter-jets

اکنون در برابر سیاست منفعلانە عربستان و کشورهای شیخ نشین منطقە، در سایەی دست یافتن بە توافقی احتمالی با غرب و بە ویژە آمریکا بر سر پروندەی هستەای سیاست خارجی فعال ایران فرصت را غنیمت شمردە و در صدد توسعەی حوزەی نفوذ خویش است.

حوثی‌ها کە بە دریافت پشتیبانی لجستیکی و تسلیحاتی و آموزشی از طرف تهران متهم هستند، بە پیشرفت‌های قابل توجهی در یمن دست یافتە بودند، آنان پایتخت را کنترل کردە، دولت را منحل و بە سوی فرودگاە عدن، دژ و پناهگاە رئیس جمهور منتخب هادی، یورش بردە بودند. تسخیر عدن بە معنای سقوط کامل دولت بە و تسخیر بخش وسیعی از کشور توسط حوثی‌ها خواهد بود. سفیر عربستان سعودی در ایالات متحدەی آمریکا، «دفاع از رئیس جمهور مشروع یمن و جلوگیری از پیشروی جریان تندرو کە می‌خواستند کنترل کشور را بە دست بگیرند» را از اهداف کشور متبوعش در حملە بە یمن عنوان کرد.

از سوی دیگر، نگاهی مختصر بە ائتلافی کە عربستان سعودی پست سر خود ردیف کردە است نشان می‌دهد کە رقابت منطقەای آن کشور با ایران تنها بخشی از ماجراست؛ حضور کشورهایی هم چون امارات متحدەی عربی، قطر، کویت، بحرین، اردن، سودان، مراکش و پاکستان کە تقریبن روابط حسنەای با ایران دارند نشان از ترس و نگرانی کشورهای عرب و سنی نشین از افزایش روز افزون حوزەی نفوذ و قدرت ایران در سراسر منطقە دارد. اگر ترکیە را بە ائتلاف مذکور اضافە کنیم، رویارویی مستقیم بزرگ‌ترین ائتلاف سنی مذهب منطقە بە رهبری عربستان سعودی با هلال شیعی بە رهبری ایران بە آرامی در حال شکل گیری است.

رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، روز پنج‌شنبه ٢۶ مارس ٢٠١۵، در یک کنفرانس مطبوعاتی ایران را به تلاش برای تسلط بر خاورمیانه متهم کردە و گفته بود که این اقدامات، عربستان و کشورهای عرب حاشیه خلیج‌فارس را به ستوه آورده است.

ardoghan

دیپلماسی دستگاە سلطنتی عربستان هیچ گاە تا این حد فعال نبودە است. عربستان از استان‌های شمالی دارای مرز مشترک می‌باشد با یمن، کشوری کە یکی از فقیر‌ترین کشورهای شبەجزیرەی عرب است. تسخیر یمن از سوی اقلیت شیعی مذهب حوثی در یمن برای عربستان بە معنای سرایت انقلاب و شورش بە منا‌طق شرقی آن کشور کە دارای اقلیتی شیعە است. ریاض یمن را حصار خلوت خود می‌داند و نزدیک شدن ایران و گروەهای شورشی شیعی بە آنجا خط قرمز آنان محسوب می‌شود.

روزنامەی فیگاروی فرانسە در این زمینە در یادداشتی نوشتە است: «در مواجهە با پیکارجویان شیعە، عربستان از ظهور مدلی از حزب اللە لبنان از جانب حوثی‌های یمن طرفدار ایران، کە تهران آنان را برای تقویت قدرت نوظهور خویش در قبال آن کشور بە کار گیرد، هراس دارد.»

یک مسئول سیاست خارجی اتحادیەی عرب هم در همین زمینە بە آژانس فرانس پرس گفت: «حوثی‌ها نمی‌توانند تمام یمن را بە کنترل خود درآورند، ولی مانند حزب اللە لبنان می‌توانند بە آن چنان قدرتی دست بیابند کە در دولت صاحب حق وتو شوند. ما نمی‌توانیم اجازە بدهیم کە کودتای آن‌ها با موفقیت بە سرانجام برسد.»

اما علی رغم یک ائتلاف وسیع بە رهبری عربستان، بازپس گیری مناطقی کە حوثی‌ها بە کنترل خود درآوردەاند ماموریتی آسان نخواهد بود. در واقع، ٧٠ درصد از مردم یمن سنی و ٣٠ درصد هم شیعەی زیدی هستند. حوثی‌ها اقلیتی ٨ درصدی از شاخەی الزیدیە هستند کە علیە دولت می‌جنگند. ولی مشکل اینجاست کە بخشی از ارتش یمن کە هنوز بە علی عبداللە صالح، رئیس جمهور پیشین یمن کە از سال ١٩٧٨ تا سال ٢٠١٢ میلادی بر مسند قدرت بود، وفادار هستند، دوش بە دوش جنگ جویان حوثی با دولت فعلی در حال نبرد هستند.

روزنامەی لیبراسیون فرانسە از حضور «نامشخص» اما قطعی سپاە پاسداران انقلاب اسلامی و حزب اللە لبنان در جنگ یمن خبر می‌دهد. طبق منابع روزنامەی لیبراسیون، «ایرانی‌ها علاقەمند هستند با کنترل تنگەی معروف باب المندب راهی بە دریای سرخ باز کنند.» باب المندب یک تنگەی استراتژیک برای عبور و مرور نفت کش‌های عظیم است و سالیانە حدود ٢٠ هزار نفت کش از آن عبور می‌کنند.

HEZBOLA

جامعە جهانی در هراس است کە یمن بە سرنوشت سوریە دچار شدە و وارد جنگ داخلی شود، چیزی کە در سال ١٩٩۴ در آن کشور روی داد. اگر آن زمان جنگ میان دو گروە عمدە بود، ولی اکنون یمن بازیگران دیگری هم دارد. بازیگرانی غیر بومی کە بعضن پشت صحنە حضور دارند و برخی هم در میدان جنگ. القاعدە قوی‌ترین و مجهز‌ترین شاخەی خود را یمن دارد. علاوە بر آن، گروە دولت اسلامی هم می‌خواهد در شبەجزیرەی عرب عرصە را بر القاعدە تنگ کند و خود جای آنان را پر نماید. ایران از حوثی‌ها حمایت و عربستان پشت دولت فعلی را خواهد گرفت. هنوز معلوم نیست کە آیا بە مانند سوریە کشورهای غربی تنها تماشاگر خواهند بود یا نە؟

برای کشورهای غربی انتخاب آسان نخواهد بود. از یک سو حوثی‌های شیعە مذهب و طرفدار ایران هستند و هرگونە پیروزی کامل آنان در یمن بە معانی پیروزی ایران و افزایش قدرت منطقەای وی خواهد بود. از سوی دیگر دو گروە تروریستی و بنیادگرای سنی مذهب در میدان حضوری آشکار دارند کە از دشمنان قسم خوردەی غرب هستند. برای غرب، پیروزی القاعدە و داعش بسی ناخوشایند‌تر و مخرب‌تر از پیروزی حوثی‌ها خواهد بود. و بدون تضعیف کامل سە گروە اخیر، هیچ دولتی نمی‌تواند در یمن دوام بیاورد. گروەهای مذهبی و قبیلەای بنا بە موقعیت گروهای متخاصم جبهە عوض می‌کنند و این بر پیچیدەگی وضع موجود می‌افزاید.

آن چە معلوم است این است کە اگر بە زودی راەحلی سیاسی و بدون خشونت برای یمن پیدا نشود، جنگ داخلی در یمن اجتناب ناپذیز خواهد بود.

yaman

علاوە بر رقابت منطقەای با ایران و ترس از نفوذ رو بە رشد تهران در حوزەی نفوذ ریاض، عربستان از نزدیکی واشنگتن با ایران و توافق نهایی بر سر پروندەی هستەای آن کشور با غرب نیز ناراضی است. شاید رسیدن بە توافقی جامع بر سر مسالەی هستەای- کە دشوار است- بە اتحاد و ائتلاف هفت دهەی واشنگتن و ریاض پایان دهد. تشکیل یک ائتلاف منطقەای، فراخوان ١۵٠ هزار سرباز و یک صد هواپیمای نظامی در یمن پیامی است کە عربستان هم زمان بە واشنگتن و تهران می‌فرستد.

گرچە تشکیل یک نیروی نظامی مشترک عربی از هفتە‌ها پیش قرار بود در دستور کار نشست اتحادیەی عرب قرار گیرد؛ اما ماجرای پیش روی سریع حوثی‌ها در یمن، کشورهای اتحادیەی عرب را هر چە بیشتر بە سوی «یک نیروی نظامی واحد بە منظور مبارزە با نیروهای تروریستی» سوق دادە است. ائتلاف کنونی در یمن یک تست برای هم کاری نیروهای فوق خواهد بود. در ابتدا قرار بود چنین نیروی بە منظور مواجهە با گروەهایی هم چون دولت اسلامی تشکیل شود کە در برخی از کشور‌ها مانند لیبی و مصر در حال تصرف مناطقی از آن کشور‌ها هستند؛ اما ترس از ایران بە عنوان یک رقیب شیعی و تاثیر آن کشور بر چندین گروە شیعەی مسلح و آزمودە در منطقە، کشورهای عضو اتحادیەی عرب را مجبور ساخت کە دور هم جمع شدە و از تفرقە میان خویش دوری جویند.

در جلسەی افتتحایەی اتحادیەی عرب در قاهرە کە عبدالفتاح سیسی، رئیس جمهور مصر ریاست آن را برعهدە دارد، بر تشکیل یک نیروی نظامی منطقەای بە منظور «مقابلە با تهدیدهای بی‌سابقە علیە هویت عربی» پافشاری کرد. قبل از شروع کنفرانس اتحادیەی عرب، مصر اعلام کردە بود کە آمادە است نیروی زمینی بە یمن بفرستد.

sisi_hadi

گرچە اکثریت قریب بە اتفاق کشورهای عضو خواهان تشکیل یک نیروی نظامی مشترک هستند، در عوض آن‌ها نگاهی متفاوت و گاە منتاقض بە مسایل منطقەای و جهانی دارند. این کار آسانی نخواهد بود و می‌تواند روند تشکیل چنین نیرویی را کند و دشوار سازد. برای نمونە ابراهیم جعفری، وزیر امور خارجەی عراق، کە کشورش اکنون روابط بسیار نزدیکی با ایران دارد، در حاشیەی کنفرانس بە روزنامەنگاران گفتە است کە «کشورش در مورد تشکیل یک نیروی مشترک ملاحظاتی دارد، زیرا بە اندازەی کافی بر روی طرح مورد نظر مطالعە نشدە است.»

شدت، کاهش و یان قطع جنگ را نیروهای منطقەای و بین المللی تعیین خواهند کرد. آنان بنا بە موقعیت، پیانسیل، توان و امکانات سیاسی، دیپلماسی و نظامی خود تصمیم خواهند گرفت کە این جنگ تا کجا پیش برود. ایران و عربستان کە هم اکنون یک جنگ نیابتی و غیر مستقیم را آغاز کردەناد تا کجا حاضرند پیش بروند؟ واکنش اروپا و آمریکا و نحوەی برخورد ائتلاف عربی بە رهبری عربستان سعودی با مخالفان دولت عبدربە منصور هادی در روزهای آیندە بە ما خواهد گفت کە دامنەی جنگ تا کجا پیش خواهد رفت.

حوثی‌ها کە تا سال ١٩۶٢ قدرت را در یمن در دست داشتند بە مرور از سوی سنی‌ها کنار گذاشتە شدە و موقعیت خود را از دست دادند. آنان خواهان سهمی مناسب در قدرت و خودمختاری برای مناطق شیعەنشین بودند؛ اما با پیروزیهای اخیر و کنترل پایتخت کشور و انحلال دولت، خواهان سهم بیش تری از ادارەی امور کشور هستند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|