Saturday, 18 July 2015
05 December 2020
گزارش روز

«نگاهی به بحران اتمی ایران در سال هشتادوهشت»

2010 March 25

سام شریف / رادیو کوچه

sam@koochehmail.com

در پایان هشتمین سال مناقشه بر سر برنامه‌ی اتمی، جمهوری اسلامی ایران از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تلاش برای ساخت سلاح هسته‌ای متهم شد. روزهای پایانی سال ۱۳۸۸ روزهای تدارک برقراری دور جدیدی از تحریم‌ها است. بحران هسته‌ای ایران در آخرین روزهای پاییز ۱۳۸۱ و پس از آن کلید خورد که شبکه تلویزیونی سی.‌ان‌.ان آمریکا یک سری تصاویر ماهواره‌ای از تاسیسات نطنز و اراک پخش و اعلام کرد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

دولت جمهوری اسلامی در این دو مکان به «فعالیت‌های مخفیانه‌ی هسته‌ای» مشغول است. واکنش «البرادعی»، مدیرکل وقت آژانس در برابر خبر سی.ان.ان، درآغاز خونسردانه بود.

اما حدود ۵ ماه بعد او در نخستین گزارش خود به شورای حکام، از «ابهام» در مورد ماهیت و اهداف پروژه‌های اتمی ایران سخن گفت. البرادعی در این گزارش از ایران خواست پروتکل الحاقی امضا کند تا بازرسان آژانس با بازرسی سرزده و کامل از تاسیسات هسته‌ای ایران، به ماهیت این پروژه‌ها پی ببرند.به عبارت دیگر می‌توان گفت بحران هسته‌ای ایران با به قدرت رسیدن محمود احمدی‌نژاد ابعاد وسیع‌تری پیدا کرد که برخی از کارشناسان نیز علت آن را در بیش از آن‌که ابهام در برنامه‌های هسته‌ای ایران بدانند آن را ناشی از گفتارهای تند و حتا خصمانه احمدی‌نژاد در برابر غرب می‌دانند.

اظهارات ستیزه‌جویانه احمدی‌نژاد سبب‌ساز ارجاع پرونده اتمی ایران به شورای امنیت شد و چندین قطعنامه، که سه تای آن‌ها در برگیرنده‌ی تحریم‌های مالی و بازرگانی علیه ایران بود، در شورای امنیت تصویب شد. رفتارهای تنش‌زای دولت احمدی‌نژاد با سیاست‌های سخت‌گیرانه دولت بوش تکمیل می‌شد.

پیام نوروزی اوباما نوید پایان روزهای سرد، اما یک یک برابر

ورود باراک اوباما به کاخ سفید آغاز نغمه‌های خوش و امیدوارانه‌ درباره احتمال گشایشی در مناقشه‌ی اتمی ایران ۸ ساله ایران بود. اوباما از همان آغاز ریاست جمهوری خود، زبان و سیاستی متفاوت از سلف خود جرج بوش در برابر ایران به کار گرفت. عده‌ای از تحلیل‌گران معتقدند بدشانسی محمد خاتمی و هم‌زمانی او جورج بوش فرصت تاریخی از سرگیری روابط ایران و آمریکا را از بین برد.

اما گویا این بدشانسی‌ها ادامه داشت یک‌بار محمد خاتمی با سیاست تنش‌زدایی و گفت‌‌و‌گوی تمدن‌ها در برابر گفتمان جنگ‌طلبانه بوش و بار دیگر سیاست گفت‌و‌گوی رو در روی با ایران اوباما و امتناع احمدی‌نژاد. او گفت، ایران را «  یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های سیاست خارجی» خود می‌داند و آگاه است که « تهران می‌تواند باعث ایجاد یک مسابقه‌ی تسلیحاتی اتمی در منطقه‌ی خاورمیانه شود.» با این حال تاکید کرد که می‌خواهد سیاست تازه‌ای در برابر ایران در پیش گیرد و با تهران به گفت‌وگوی مستقیم بنشیند.

اوباما در پیام نوروزی خود گفت: «خواستار برقراری ارتباطی صادقانه و مبتنی بر احترام متقابل میان دو کشور است».

رییس جمهور آمریکا تاکید کرد، حق ایران می‌داند که بر جایگاه راستین خود در جامعه‌ی بین‌الملل قرار بگیرد، اما این حق با مسوولیت‌هایی همراه است که از راه ترور و یا دست‌یابی به جنگ‌افزار هسته‌ای به دست نمی‌آید.

مذاکرات ژنو در میان اعتراض به نقص حقوق بشر در ایران

علی‌رغم تمایل دولت اوباما به یافتن راه‌های تماس با ایران و شروع هر چه سریع‌تر گفت‌وگو با این کشور، آغاز رقابت‌های انتخاباتی در ایران این اقدام‌ها را تحت‌الشعاع قرار داد. با نزدیک شدن انتخابات ۲۲ خرداد در ایران و شدت‌گیری رقابت‌ها و استقبال بخش‌های وسیعی از مردم از نامزدی میرحسین موسوی، فعالیت‌هایی که دولت اوباما می‌خواست در ارتباط با ایران و برنامه اتمی این کشور دنبال کند عملن به بعد از انتخابات موکول شد. اما پایان روز 22 خرداد 1388 پایان ماجرای انتخابات نبود.

جنبش اعتراضی گسترده‌ای که علیه نتایج اعلام‌شده‌ی انتخابات شکل گرفت، همه‌ی فضای سیاسی کشور و مناسبات ایران با خارج را تحت‌ شعاع خود قرار داد. نخستین حادثه‌ی مهم سال ۸۸ در ارتباط با بحران هسته‌ای ایران مذاکرات گروه شش با ایران در ژنو بود. این مذاکرات اول اکتبر 2009 برگزار شد و «ویلیامز برنز»، معاون وزیر خارجه آمریکا نیز به عنوان یکی از طرف‌های گفت‌وگوی مستقیم با ایران در آن شرکت داشت. ویلیامز برنز در دور نخست مذاکرات ژنو نیز که اواخر دوره ریاست جمهوری جورج بوش (سال ۲۰۰۸) در ژنو برگزار شد، شرکت داشت، اما فقط به عنوان ناظر.

اما در رفتار آمریکا نیز نوعی سردرگمی مشهود بود.کاخ سفید که از سوی گروه های حقوق بشر در فشار بود تا از مذاکره با ایران امتناع کند اما سرانجام به ژنو رفت تا شاید بتواند ایران را برای توقف و شفاف سازی برنامه هسته‌ای خود متقاعد کند اما دست خالی از این اجلاس بازگشت و طرح مبادله اورانیوم ناکام ماند. اهمیت مبادله اورانیوم برای غرب در آن بود که با خارج شدن بخش اعظم ذخایر اورانیوم از ایران، خطر استفاده از آن برای مصارف نظامی دست‌کم برای یک سال به تعویق می‌افتاد. ایران در دو و سه هفته بعد، از قول مساعد جلیلی در ژنو از پذیرش طرح سرباز زد.

لو رفتن تاسیسات فوردو

یکی دیگر از رخدادهای مهم سال ۸۸ در ارتباط با بحران اتمی ایران لو رفتن تاسیسات زیرزمینی فوردو در نزدیکی شهر قم بود. این تاسیسات در تونلی در دل کوه‌ها ساخته شده و هنوز تجهیزاتی در آن نصب نشده، اما گفته می‌شود قرار است ۳ هزار دستگاه سانتریفوژ پیشرفته در آن نصب گردد. ابعاد کوچک تاسیسات و نیز قرار گفتن آن در دل کوه‌ها و کنترل سپاه پاسداران برآن، این گمان را در میان غربی‌ها دامن زده که این مرکز اهدافی نظامی دارد و قرار است در آن اورانیوم مورد نیاز برای مصارف نظامی تولید شود. درباره چگونگی لو رفتن مرکز جدید اتمی آن‌چه بیش از هر چیز توجه رسانه‌ها را جلب کرد ربوده شدن یا فرار کسانی بود که که گفته‌ می‌شود در ارتباط نزدیک با این مرکز بوده‌اند.

در این مورد به ویژه فردی با نام مستعار«شهرام امیری» مورد توجه قرار گرفت که به گفته غربی‌ها «فرار» کرده اما دولت ایران ادعا دارد که «ربوده» شده است. براساس گزارش‌ها رسمن تاییدنشده، «شهرام امیری» از افسران سپاه پاسداران و فرمانده مرکز اتمی فردو بود. او در جریان سفر حج در عربستان سعودی ناپدید شده است. از سوی دیگر محمود احمدی‌نژاد در واکنش به تاسیسات فردو آن را کاملن قانونی دانست و گفت: «ما شش ماه زود‌تر از زمان مقرر به آژانس در مورد تاسیسات فردو خبر داده‌ایم.» ادعایی که در فضای بحران مناقشه هسته‌ای ایران و غرب منطقی به نظر نمی‌رسید.

نتیجه لو رفتن تاسیسات فردو قطعنامه‌ای بود که در تاریخ ۶ آذر ۸۸ در اجلاس نوبتی شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی‌اتمی درباره ایران به تصویب رسید.

در این قطعنامه از ایران خواسته شده که توضیح دهد، هدف از ساخت مرکز اتمی فردو، آن هم در دل کوه‌ها چیست و چرا ساخت آن را بیش از ۴ سال از چشم آژانس پنهان نگاه داشته است.

نخستین گزارش آمانو پایان روزهای دوپهلوگویی‌های البرادعی

در تصور حتا بدبین‌ترین تحلیل‌گران هم نمی‌گنجید که نغمه‌های خوش و امیدوارانه‌ی آغاز سال ۸۸ درباره احتمال گشایشی در مناقشه‌ی اتمی ایران، به گزارش «یوکیا آمانو» مدیرکل جدید آژانس منتهی شود؛ گزارشی که با صراحت می‌گوید: «اطلاعات موثق و قابل قبولی وجود دارند که نشان می‌دهند ایران در راه دست‌یابی به سلاح اتمی می‌کوشد و در حال ساختن کلاهک اتمی است.» گزارش‌های دو پهلو و عمدتن نرم البرادعی در سال‌های گذشته شرایط مناسبی را برای ایران ایجاد کرده بود که با جلب اعتماد بین‌المللی به اهداف برنامه‌ی اتمی خود، از فشارهای خارجی رهایی یابد. اما ایران از این فرصت استفاده نکرد.

اکنون مدیرکل جدید آژانس در گزارشی عمدتن فنی و بدون مبهم‌گویی‌های مشابه البرادعی، دولت ایران را متهم می‌کند که در پی ساخت بمب اتمی است. پس از خودداری تهران از پذیرش طرح مبادله اورانیوم، که گروه شش آن را «غنی‌سازی اورانیوم در خارج» می‌نامد، گزارش یوکیا آمانو بهترین فرصت و فضا را برای گروه شش فراهم آورده تا برای تصویب قطعنامه‌ی دیگر در شورای امنیت تلاش کنند. قطعنامه‌ای که هدف آن تشدید تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران خواهد بود.

تدارک دور تازه‌ای از تحریم‌ها

آمریکا و متحدانش تا پایان سال ۲۰۰۹ به ایران مهلت داده بودند تا راه سازش با غرب را در پیش گیرد، وگرنه با تحریم‌های شدیدتر مواجه خواهد شد. در تشدید تحریم‌ها علیه ایران بر خلاف سال‌های قبل این بار روسیه نیز با کشورهای غربی همراهی و هماهنگی دارد. هر چند چین در همراهی با غرب هنوز از خود نشان می‌دهد، اما مواضع آن نیز در برابر ایران نسبت به گذشته تندتر و انتقادی‌تر شده است. در روزهای پایانی سال ۱۳۸۸ تلاش نمانیدگان کشورهای غربی بر روی تصویب دور تازه‌ای از تحریم‌ها علیه ایران متمرکز شده است.

براساس گزارش‌ها، پیش‌نویس قطعنامه‌ای نیز از سوی آمریکا، بریتانیا و فرانسه به چین و روسیه ارایه شده است. گفته می‌شود این قطعنامه در ماه مه در دستور کار شورای امنیت قرار خواهد گرفت. حمل و نقل دریایی، موسسات مالی، بانک‌ها و شرکت‌های بیمه‌ی ایرانی هدف‌های جدید اقدام‌های تنبیهی در قطعنامه جدید است. برخی کشورها خواستار گسترش تحریم‌ها به حوزه‌ی نفت و گاز ایران نیز شده‌اند. ریاست دوره‌ای شورای امنیت در ماه مه را ژاپن برعهده دارد، کشوری که هماهنگی سیاسی خوبی با تهیه‌کنندگان قطعنامه‌ی جدید دارد.

منابع وماخذ: «دویچه وله» و «پرسین دیلی نیوز» و سایت «ایران و فناوری هسته‌ای»

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,